کره شمالی پس از قطعنامه آژانس: وضعیت هسته‌ای برگشت‌ناپذیر است

کره شمالی قطعنامه تازه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای این کشور را رد کرده و اعلام کرده است که جایگاه هسته‌ای پیونگ‌یانگ «برگشت‌ناپذیر» است. این موضع هم‌زمان با بازدید سه‌روزه کیم جونگ اون از کارخانه‌های مهمات و تأکید او بر افزایش توان تهاجمی ارتش منتشر شده؛ ترکیبی که نشان می‌دهد پیونگ‌یانگ در برابر فشار دیپلماتیک، پاسخ سیاسی و نظامی را هم‌زمان پیش می‌برد.

چه اتفاقی افتاده است؟

کیم یو جونگ، خواهر کیم جونگ اون و از چهره‌های بانفوذ ساختار قدرت کره شمالی، روز شنبه ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را به «استاندارد دوگانه» متهم کرد. واکنش او پس از تصویب قطعنامه‌ای در آژانس مطرح شد که برنامه تسلیحات هسته‌ای کره شمالی را مورد انتقاد قرار می‌دهد.

وزارت خارجه کره شمالی نیز در بیانیه‌ای جداگانه قطعنامه را رد کرد و گفت وضعیت این کشور به‌عنوان یک قدرت هسته‌ای قابل بازگشت نیست. پیونگ‌یانگ استدلال می‌کند که زرادخانه هسته‌ای بخشی از بازدارندگی دفاعی آن در برابر آمریکا و متحدانش است و بحث درباره خلع سلاح هسته‌ای را با واقعیت سیاسی و حقوقی داخلی خود ناسازگار می‌داند.

آنچه می‌دانیم

بیانیه‌های منتشرشده در رسانه دولتی کره شمالی به‌طور مشخص دو محور دارند: رد مشروعیت فشار آژانس و تثبیت این ادعا که برنامه هسته‌ای قابل مذاکره برای حذف نیست. کیم یو جونگ همچنین آمریکا و کره جنوبی را متهم کرده که خود در حال گسترش فعالیت‌های نظامی مرتبط با بازدارندگی هسته‌ای هستند، در حالی که فعالیت‌های کره شمالی را محکوم می‌کنند.

هم‌زمان، گزارش رسانه دولتی کره شمالی می‌گوید کیم جونگ اون طی سه روز از چند کارخانه مهمات بازدید کرده است. او در این بازدید بر ضرورت برخورداری توپخانه از توان «متمرکز، مخرب، گسترده و متنوع» برای جنگ و بازدارندگی تأکید کرده است. انتشار این بازدید در کنار واکنش به آژانس تصادفی به نظر نمی‌رسد: پیام سیاسی پیونگ‌یانگ این است که فشار بین‌المللی به توقف برنامه نظامی منجر نشده است.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

بیانیه‌های تازه اندازه زرادخانه هسته‌ای کره شمالی، میزان مواد شکافت‌پذیر موجود یا تعداد سلاح‌های عملیاتی را روشن نمی‌کنند. همچنین مشخص نیست بازدید کیم جونگ اون از کارخانه‌های مهمات به تصمیم مشخصی برای افزایش تولید یک سامانه خاص منجر شده یا بخشی از برنامه معمول بازرسی صنایع دفاعی بوده است.

از سوی دیگر، عبارت «برگشت‌ناپذیر» بیش از آنکه یک ارزیابی فنی باشد، موضع رسمی سیاسی کره شمالی است. این عبارت به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که هیچ مسیر دیپلماتیکی در آینده وجود نخواهد داشت؛ اما سقف انتظارات برای هر مذاکره احتمالی را پایین می‌آورد، زیرا پیونگ‌یانگ می‌خواهد نقطه شروع گفت‌وگو پذیرش واقعیت هسته‌ای این کشور باشد، نه وعده خلع سلاح.

چرا الان مهم است؟

اهمیت تحول تازه در فاصله رو به افزایش میان چارچوب بین‌المللی عدم اشاعه و موضع رسمی کره شمالی است. آژانس همچنان برنامه هسته‌ای پیونگ‌یانگ را از منظر تعهدات و نظارت بین‌المللی دنبال می‌کند، اما کره شمالی سال‌هاست بازرسان آژانس را در کشور نمی‌پذیرد و برنامه تسلیحاتی خود را بخشی از ساختار امنیت ملی معرفی کرده است.

در همین حال، همکاری امنیتی آمریکا، کره جنوبی و ژاپن در شرق آسیا گسترده‌تر شده و پیونگ‌یانگ نیز روابط نظامی خود با روسیه را تعمیق کرده است. این روند باعث شده مسئله هسته‌ای کره شمالی دیگر فقط یک پرونده دوجانبه میان واشینگتن و پیونگ‌یانگ نباشد؛ بلکه به رقابت امنیتی بزرگ‌تری در شرق آسیا و ارتباط آن با جنگ اوکراین گره بخورد.

پیشینه

کره شمالی نخستین آزمایش هسته‌ای خود را در سال ۲۰۰۶ انجام داد و طی دو دهه بعد برنامه موشکی و هسته‌ای خود را توسعه داد. تلاش‌های دیپلماتیک دوره‌ای، از مذاکرات شش‌جانبه تا دیدارهای مستقیم رهبران آمریکا و کره شمالی، نتوانستند به توافق پایدار برای خلع سلاح یا محدودسازی بلندمدت برنامه منجر شوند.

در سال‌های اخیر، پیونگ‌یانگ جایگاه هسته‌ای خود را در قوانین و سیاست رسمی کشور تثبیت کرده و هم‌زمان آزمایش و توسعه سامانه‌های موشکی را ادامه داده است. همین تغییر حقوقی و سیاسی دلیل اصلی تأکید مقام‌های کره شمالی بر واژه‌هایی مانند «مطلق» و «برگشت‌ناپذیر» است.

مسیر بعدی

اکنون باید دید آژانس، آمریکا، کره جنوبی و ژاپن چه پاسخی به موضع تازه پیونگ‌یانگ می‌دهند و آیا این پرونده به فشار تحریمی یا اقدامات دیپلماتیک تازه منجر می‌شود. نشانه مهم دیگر، فعالیت کارخانه‌های تسلیحاتی و آزمایش‌های احتمالی موشکی یا هسته‌ای کره شمالی در هفته‌های آینده خواهد بود.

اگر پیونگ‌یانگ موضع «پذیرش قدرت هسته‌ای به‌عنوان نقطه شروع» را حفظ کند، هر گفت‌وگوی آینده با یک شکاف بنیادی آغاز خواهد شد: طرف‌های مقابل بر محدودسازی و خلع سلاح تأکید می‌کنند، در حالی که کره شمالی می‌خواهد درباره مدیریت روابط با فرض باقی‌ماندن زرادخانه مذاکره شود.