گوترش در آخرین سخنرانی مجمع عمومی خواستار مهار هوش مصنوعی شد

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در آخرین سخنرانی خود در مناظره عمومی مجمع عمومی پیش از پایان دوره مسئولیتش، از دولت‌ها خواست برای مهار خطرهای هوش مصنوعی، پایان‌دادن به جنگ‌های جاری و اصلاح نهادهای چندجانبه اقدام کنند. دوره دبیرکلی او در پایان سال ۲۰۲۶ خاتمه می‌یابد و سخنرانی ۲۲ سپتامبر عملاً جمع‌بندی سیاسی او در برابر رهبران جهان بود.

گوترش بر ضرورت نظارت بین‌المللی بر فناوری‌های هوش مصنوعی و ایجاد سازوکاری چندجانبه برای مدیریت ریسک تأکید کرد. هم‌زمان، جنگ‌ها، بحران‌های انسانی، تغییرات اقلیمی و کاهش اعتماد به نهادهای بین‌المللی را از مهم‌ترین چالش‌های نظم جهانی دانست.

محور اصلی پیام گوترش چه بود؟

پیام مرکزی او این بود که فناوری و قدرت نظامی سریع‌تر از سازوکارهای حکمرانی جهانی حرکت کرده‌اند. از نگاه دبیرکل، نبود قواعد مشترک برای هوش مصنوعی می‌تواند شکاف میان کشورها را عمیق‌تر کند و خطر استفاده‌های امنیتی و نظامی کنترل‌نشده را افزایش دهد.

او همچنین بر لزوم پایان‌دادن به درگیری‌های جاری در خاورمیانه و دیگر مناطق و حفظ امکان امدادرسانی انسانی تأکید کرد. در موضوع فلسطین نیز بار دیگر از راه‌حل دوکشوری حمایت کرد.

چرا این سخنرانی اهمیت دارد؟

این سخنرانی در شرایطی انجام شد که شورای امنیت نیز قرار است موضوع هوش مصنوعی و امنیت بین‌المللی را بررسی کند. به این ترتیب، بحث تنظیم‌گری هوش مصنوعی از حوزه اقتصادی و فناوری به سطح مستقیم امنیت جهانی منتقل شده است.

از سوی دیگر، گوترش سازمان ملل را در حالی ترک می‌کند که اختلاف قدرت‌های بزرگ بر سر جنگ‌ها، حق وتو، بودجه و نقش نهادهای بین‌المللی تشدید شده است. بنابراین درخواست او برای اصلاح ساختارها در فضایی مطرح می‌شود که اجماع سیاسی برای چنین اصلاحاتی محدود است.

آنچه هنوز معلوم نیست

گوترش می‌تواند چارچوب و پیشنهاد سیاسی ارائه کند، اما اجرای مقررات جهانی هوش مصنوعی نیازمند توافق دولت‌هاست. هنوز روشن نیست قدرت‌های اصلی فناوری و اعضای دائم شورای امنیت تا چه اندازه حاضرند محدودیت‌های مشترک و نظارت مستقل را بپذیرند.

گام بعدی

نشست‌های این هفته شورای امنیت درباره هوش مصنوعی و مواضع آمریکا، چین و دیگر قدرت‌ها شاخص مهمی برای سنجش امکان تبدیل این درخواست‌ها به قواعد عملی خواهد بود. همچنین روند انتخاب جانشین گوترش تعیین می‌کند سازمان ملل در دوره بعد چه اولویت‌هایی را دنبال خواهد کرد.