فراتر از خبر،نزدیک‌تر به حقیقت
قیمت‌ها
تحلیل ۳۶۰ رونما

۱۶ تریلیون دلار ثروت ملی در جهان؛ صندوق توسعه ملی ایران کجای قواعد سانتیاگو ایستاده است؟

پژوهش تازه‌ی مؤسسه پیترسون می‌گوید قواعد سانتیاگو برای صندوق‌های ثروت ملی کهنه شده است. وقتی جهان از شفافیت بیشتر حرف می‌زند، صندوق توسعه ملی ایران نه عضو انجمن جهانی این صندوق‌هاست و ن…

۲۵ آبان ۱۴۰۵۹ بخش۴ منبعمطالعه ≈ ۱۱ دقیقه
زاویه ۱ از ۶
نهادی
پرسش این زاویه

آیا قواعد داوطلبانه هنوز کار می‌کند؟

برو به این زاویه ←
صندوق توسعه ملی ایران و ۱۶ تریلیون دلار ثروت جهانی؛ چالش شفافیت و قواعد سانتیاگو
کلاژ مطبوعاتی چهارقسمتی شامل کره زمین، نمای نمادین صندوق توسعه ملی ایران، اسناد مالی و ذخایر ارزی، و اصول شفافیت و حسابرسی صندوق‌های ثروت ملی.
پرسش این پرونده

صندوق‌های ثروت ملی جهان امروز حدود ۱۶ تریلیون دلار دارایی را اداره می‌کنند و پژوهشگران مؤسسه پیترسون می‌گویند قواعدی که از ۲۰۰۸ بر آن‌ها حاکم است دیگر کافی نیست. پرسش رونما این است: در این بازنگری جهانی، صندوق توسعه ملی ایران، که قرار بود پول نفت را برای نسل‌های بعد نگه دارد، کجا ایستاده است؟

پاسخ کوتاه

صندوق توسعه ملی ایران نه فقط از استانداردهای امروزِ سانتیاگو عقب است، بلکه با همان استانداردهای ۱۸ سال پیش هم سنجش‌پذیر نیست؛ مشکل اصلی آن کمبود پول نیست، نبود استقلال و شفافیت است.

مؤسسه اقتصاد بین‌الملل پیترسون (PIIE)، اندیشکده‌ای غیرحزبی در واشنگتن با گرایش اقتصاد بازار و نهادگرایی بین‌المللی، ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در یادداشت سیاستی ۲۶-۱۹ به قلم عدنان مزارعی و ادوین ترومن نوشت که «اصول سانتیاگو»، یعنی ۲۴ رهنمود داوطلبانه برای حکمرانی صندوق‌های ثروت ملی، باید سخت‌گیرانه‌تر شود. این بحث برای ایران نظری نیست: در همان هفته‌ها رئیس پیشین صندوق توسعه ملی از برداشت ده‌ها میلیارد دلاری دولت‌ها از منابع صندوق سخن گفت.

خلاصه‌ی پرونده

در یک نگاه

۱۶ تریلیون دلار
برآورد دارایی صندوق‌های ثروت ملی جهان، در برابر حدود ۳ تریلیون دلار در ۲۰۰۷؛ مؤسسه پیترسون، آبان ۱۴۰۵
۳۹ عضو
اعضای اصلی انجمن بین‌المللی صندوق‌های ثروت ملی (به‌علاوه‌ی ۸ عضو وابسته) با حدود ۵۱ درصد دارایی‌ها؛ صندوق توسعه ملی ایران در فهرست نیست؛ مؤسسه پیترسون و IFSWF، آبان ۱۴۰۵
۵۳.۹ میلیارد دلار
سرمایه‌گذاری صندوق‌های ثروت ملی کشورهای خلیج فارس در نیمه‌ی نخست ۲۰۲۶ در ۱۰۸ معامله؛ Global SWF، تیر ۱۴۰۵
۳۰ تا ۳۵ میلیارد دلار
برآورد مهدی غضنفری از برداشت دولت‌ها از منابع صندوق توسعه ملی در پنج سال مسئولیتش؛ گفت‌وگوی منتشرشده در ۱۵ آبان ۱۴۰۵
مؤسسه پیترسون می‌گوید از ۲۴ اصل سانتیاگو فقط هفت اصل به فعالیت سرمایه‌گذاری صندوق‌ها می‌پردازد و خواهان افشای سیاست ریسک، حسابرسی مستقل بیرونی و توضیح سرمایه‌گذاری‌های غیراقتصادی است.
در فهرست اعضای انجمن بین‌المللی صندوق‌های ثروت ملی (IFSWF) نام صندوق‌هایی از کویت، قطر، امارات، عمان، جمهوری آذربایجان و ترکیه هست، اما صندوق توسعه ملی ایران نیست.
میانگین امتیاز حکمرانی، پایداری و تاب‌آوری ۲۰۰ صندوق دولتی در ارزیابی Global SWF در ۲۰۲۶ برابر ۶۰ درصد بود.
اردیبهشت ۱۴۰۵، در میانه‌ی جنگ، برداشت تا یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای واردات کالاهای اساسی اعلام شد.
مرکز پژوهش‌های مجلس گزارش داده بود دولت در پنج ماه نخست ۱۴۰۴ حدود ۱۴۷ هزار میلیارد تومان از صندوق برداشت کرده است.

قواعد سانتیاگو چه هستند و چرا حالا زیر سؤال رفته‌اند؟

اصول سانتیاگو در ۲۰۰۸ با مشارکت ۲۶ صندوق و کشور میزبان و دبیرخانه‌ی صندوق بین‌المللی پول نوشته شد. هدف آن روز این بود که نگرانی کشورهای غربی از صندوق‌های دولتیِ تازه‌ثروتمند فروکش کند: صندوق‌ها متعهد شدند تجاری رفتار کنند، ساختار حکمرانی روشن داشته باشند و بخشی از اطلاعاتشان را منتشر کنند. یک سال بعد ۲۳ صندوق، انجمن IFSWF را ساختند تا بر اجرای این اصول نظارت داوطلبانه کنند.

به نوشته‌ی مزارعی و ترومن، جهان از آن زمان عوض شده است: دارایی صندوق‌ها پنج‌برابر شده، رقابت ژئوپلیتیک و حمایت‌گرایی بالا گرفته و صندوق‌ها بیش از پیش مأموریت‌های سیاسی گرفته‌اند. آن‌ها نمونه می‌آورند که صندوق ثروت ملی روسیه در ۲۰۱۳ برخلاف رهنمودهای خودش اوراق قرضه‌ی اوکراین خرید. این پژوهش به ایران نمی‌پردازد، اما همین منطق را می‌توان روی صندوقی گذاشت که مأموریتش با نیاز بودجه‌ی سالانه مدام تغییر می‌کند.

مخصوص عضو ویژه

ادامه این تحلیل مخصوص عضو ویژه است

تا اینجا پرسش و چکیده‌ی پرونده را خواندید. شش زاویه، فصل‌های بعدی، پرسش‌ها و منابع برای اعضای ویژه باز است.