آیا قدرت شبکههای اجتماعی در سیاست بیش از حد است؟ از نظرسنجی پیو تا ۸۸ روز خاموشی ایران
بیشتر آمریکاییها میگویند شرکتهای شبکهی اجتماعی قدرت سیاسی بیش از حد دارند. اما تجربهی ایران در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد وقتی دولت خودش کلید اینترنت را در دست میگیرد، قدرت نه کم، که مت…

پرسش محوری این است: اگر شهروندان قدرت سیاسی شبکههای اجتماعی را بیش از حد میدانند، چه کسی باید این قدرت را مهار کند و با چه هزینهای؟
بیاعتمادی به قدرت پلتفرمها واقعی و فراحزبی است، اما تجربهی ایران در ۲۰۲۶ نشان میدهد سپردن کلید ارتباطات به دولت، قدرت را کم نمیکند بلکه آن را متمرکزتر و طبقاتیتر میکند؛ پاسخ کمخطرتر، شفافیت و پاسخگویی پلتفرمها زیر نظارت مستقل است، نه دروازهبانی دولت.
مرکز پژوهشی پیو، نهادی ناحزبی در واشنگتن که خود را «فکتتَنک» مینامد و موضع سیاستی نمیگیرد، در ۱۵ آبان ۱۴۰۵ (۶ نوامبر ۲۰۲۶) یافتهای منتشر کرد که در ظاهر یک نظرسنجی آمریکایی است اما پرسشی جهانی را پیش میکشد: بیشتر آمریکاییها، فارغ از حزب، میگویند شرکتهای شبکهی اجتماعی در سیاست بیش از اندازه قدرت دارند. همزمان، گزارش سالانهی «آزادی در اینترنت» فریدم هاوس ایران را در کنار چین و میانمار در بدترین ردهی جهان نشانده است؛ کشوری که در آن نه پلتفرمها، بلکه حکومت تصمیم گرفت اکثر مردم ۸۸ روز به اینترنت جهانی دسترسی نداشته باشند.
این دو تصویر در کنار هم، بحث قدیمی «چه کسی بر فضای عمومی دیجیتال حکم میراند» را از سطح نظری به سطح تجربهی زیسته میآورند.
در یک نگاه
چرا نظرسنجی آمریکایی برای خوانندهی ایرانی مهم است؟
در دموکراسیها، نگرانی از قدرت پلتفرمها معمولاً به یک خواسته ختم میشود: «دولت کاری بکند». پیو یادآوری میکند که این شرکتها میتوانند با تصمیم دربارهی حذف یا برچسبزدن پستها، یا آرامتر از راه الگوریتمها، بر جریان سیاسی اثر بگذارند؛ شرکتکنندگان گروههای متمرکز این مرکز پلتفرمها را «میدانهای عمومی» مدرن خواندهاند. اما پرسش بعدی کمتر شنیده میشود: اگر دولت داور این میدان شود، چه کسی بر داور نظارت میکند؟
ایران در یک سال گذشته پاسخی عملی و پرهزینه به همین پرسش داده است. از همین نقطه، روایت را از هفت زاویه دنبال میکنیم.
ادامه این تحلیل مخصوص عضو ویژه است
تا اینجا پرسش و چکیدهی پرونده را خواندید. هفت زاویه، فصلهای بعدی، پرسشها و منابع برای اعضای ویژه باز است.
