فراتر از خبر،نزدیک‌تر به حقیقت
قیمت‌ها
تحلیل ۳۶۰ رونما

آیا قدرت شبکه‌های اجتماعی در سیاست بیش از حد است؟ از نظرسنجی پیو تا ۸۸ روز خاموشی ایران

بیشتر آمریکایی‌ها می‌گویند شرکت‌های شبکه‌ی اجتماعی قدرت سیاسی بیش از حد دارند. اما تجربه‌ی ایران در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد وقتی دولت خودش کلید اینترنت را در دست می‌گیرد، قدرت نه کم، که مت…

۲۶ آبان ۱۴۰۵۹ بخش۶ منبعمطالعه ≈ ۱۳ دقیقه
زاویه ۱ از ۷
اجتماعی
پرسش این زاویه

آیا بی‌اعتمادی به پلتفرم‌ها اجماعی عمومی است؟

برو به این زاویه ←
دست یک کاربر که تلفن همراه هوشمند را در دست گرفته است؛ نمادی از دسترسی به شبکه‌های اجتماعی و اینترنت
کاربر تلفن همراه هوشمند. عکس: Nima Dadvand / Unsplash، مجوز Unsplash. تصویر آرشیوی است و به رویداد مشخصی مربوط نیست.
پرسش این پرونده

پرسش محوری این است: اگر شهروندان قدرت سیاسی شبکه‌های اجتماعی را بیش از حد می‌دانند، چه کسی باید این قدرت را مهار کند و با چه هزینه‌ای؟

پاسخ کوتاه

بی‌اعتمادی به قدرت پلتفرم‌ها واقعی و فراحزبی است، اما تجربه‌ی ایران در ۲۰۲۶ نشان می‌دهد سپردن کلید ارتباطات به دولت، قدرت را کم نمی‌کند بلکه آن را متمرکزتر و طبقاتی‌تر می‌کند؛ پاسخ کم‌خطرتر، شفافیت و پاسخ‌گویی پلتفرم‌ها زیر نظارت مستقل است، نه دروازه‌بانی دولت.

مرکز پژوهشی پیو، نهادی ناحزبی در واشنگتن که خود را «فکت‌تَنک» می‌نامد و موضع سیاستی نمی‌گیرد، در ۱۵ آبان ۱۴۰۵ (۶ نوامبر ۲۰۲۶) یافته‌ای منتشر کرد که در ظاهر یک نظرسنجی آمریکایی است اما پرسشی جهانی را پیش می‌کشد: بیشتر آمریکایی‌ها، فارغ از حزب، می‌گویند شرکت‌های شبکه‌ی اجتماعی در سیاست بیش از اندازه قدرت دارند. هم‌زمان، گزارش سالانه‌ی «آزادی در اینترنت» فریدم هاوس ایران را در کنار چین و میانمار در بدترین رده‌ی جهان نشانده است؛ کشوری که در آن نه پلتفرم‌ها، بلکه حکومت تصمیم گرفت اکثر مردم ۸۸ روز به اینترنت جهانی دسترسی نداشته باشند.

این دو تصویر در کنار هم، بحث قدیمی «چه کسی بر فضای عمومی دیجیتال حکم می‌راند» را از سطح نظری به سطح تجربه‌ی زیسته می‌آورند.

خلاصه‌ی پرونده

در یک نگاه

۶۹٪
سهم بزرگسالان آمریکایی که می‌گویند شرکت‌های شبکه‌ی اجتماعی قدرت سیاسی بیش از حد دارند؛ مرکز پژوهشی پیو، ۱۵ آبان ۱۴۰۵
۸۸ روز
طول خاموشی سراسری اینترنت ایران از اواخر فوریه‌ی ۲۰۲۶، طولانی‌ترین در تاریخ کشور؛ فریدم هاوس، آزادی در اینترنت ۲۰۲۶
۳۷٪
میانگین اعتماد به اخبار در ۴۸ بازار، پایین‌ترین رقم از ۲۰۱۵؛ مؤسسه‌ی رویترز دانشگاه آکسفورد، ۲۶ خرداد ۱۴۰۵
۹ از ۱۰۰
نمره‌ی آزادی اینترنت ایران، در برابر ۱۳ در سال قبل؛ فریدم هاوس، ۲۰۲۶
در نظرسنجی پیو (۱ تا ۷ تیر ۱۴۰۵، ۳٬۴۸۸ نفر)، ۶۹ درصد قدرت سیاسی شبکه‌های اجتماعی و ۵۵ درصد قدرت رسانه‌های خبری آمریکا را «بیش از حد» دانستند؛ فقط ۶ درصد گفتند شبکه‌های اجتماعی قدرت «کمی» دارند.
جمهوری‌خواهان (۷۱٪) و دموکرات‌ها (۶۹٪) درباره‌ی شبکه‌های اجتماعی تقریباً هم‌نظرند، اما درباره‌ی رسانه‌های خبری فاصله‌ای ۲۶ واحدی دارند (۶۹٪ در برابر ۴۳٪).
به گزارش مؤسسه‌ی رویترز، برای نخستین بار شبکه‌های اجتماعی و ویدیویی (۵۴٪) از وب‌سایت‌ها و اپ‌های رسانه‌ها (۵۱٪) پرکاربردتر شده‌اند، در حالی که اعتماد به خبر در این شبکه‌ها فقط ۲۲ درصد است.
فریدم هاوس می‌گوید ایران بیشترین افت آزادی اینترنت را در دوره‌ی ژوئن ۲۰۲۵ تا مه ۲۰۲۶ داشته و اینترنت کشور به نظامی دوطبقه تبدیل شده که فقط گروهی ممتاز به اینترنت جهانی دسترسی آزاد دارند.
بسته‌های «اینترنت پرو» به نوشته‌ی فریدم هاوس پنج برابر سرویس معمولی قیمت داشتند و مشترک باید با نظارت مقام‌ها موافقت می‌کرد.

چرا نظرسنجی آمریکایی برای خواننده‌ی ایرانی مهم است؟

در دموکراسی‌ها، نگرانی از قدرت پلتفرم‌ها معمولاً به یک خواسته ختم می‌شود: «دولت کاری بکند». پیو یادآوری می‌کند که این شرکت‌ها می‌توانند با تصمیم درباره‌ی حذف یا برچسب‌زدن پست‌ها، یا آرام‌تر از راه الگوریتم‌ها، بر جریان سیاسی اثر بگذارند؛ شرکت‌کنندگان گروه‌های متمرکز این مرکز پلتفرم‌ها را «میدان‌های عمومی» مدرن خوانده‌اند. اما پرسش بعدی کمتر شنیده می‌شود: اگر دولت داور این میدان شود، چه کسی بر داور نظارت می‌کند؟

ایران در یک سال گذشته پاسخی عملی و پرهزینه به همین پرسش داده است. از همین نقطه، روایت را از هفت زاویه دنبال می‌کنیم.

مخصوص عضو ویژه

ادامه این تحلیل مخصوص عضو ویژه است

تا اینجا پرسش و چکیده‌ی پرونده را خواندید. هفت زاویه، فصل‌های بعدی، پرسش‌ها و منابع برای اعضای ویژه باز است.