توقف سه‌روزه حملات به مسکو و کی‌یف؛آتش‌بسی برای دیپلماسی، نه جنگ

زلنسکی و پوتین حملات به پایتخت‌ها را سه روز متوقف می‌کنند؛ «کریدور امن» آمریکا چه چیزی را درباره مذاکرات اوکراین نشان می‌دهد؟

ولودیمیر زلنسکی اعلام کرد اوکراین تا پایان دوشنبه از حمله به مسکو خودداری می‌کند و انتظار دارد روسیه نیز در همین مدت به کی‌یف حمله نکند؛ هم‌زمان ولادیمیر پوتین دستور توقف ۷۲ ساعته حملات به کی‌یف را صادر کرده است. این توقف محدود با سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان دونالد ترامپ، از مسکو به کی‌یف هم‌زمان شده و برخلاف یک آتش‌بس عمومی، فقط برای ایجاد فضای امن پیرامون مسیر مذاکرات طراحی شده است.

همین محدودیت جغرافیایی و زمانی مهم‌ترین نکته این تحول است: جنگ متوقف نشده و حتی توافقی برای توقف حملات در سراسر اوکراین و روسیه اعلام نشده است. دو طرف فعلاً فقط پذیرفته‌اند مهم‌ترین پایتخت‌های درگیر در مسیر دیپلماسی را برای حدود سه روز از جنگ هوایی مستقیم کنار بگذارند.

توافقی برای صلح نیست؛ یک حاشیه امن برای مذاکره است

زلنسکی پس از گفت‌وگو با ویتکاف و کوشنر گفت اوکراین از زمان این گفت‌وگو تا پایان شنبه و سپس در روزهای یکشنبه و دوشنبه از حمله به مسکو خودداری خواهد کرد و انتظار دارد روسیه نیز کی‌یف را هدف قرار ندهد. پیش از آن، کرملین گفته بود پوتین دستور داده حملات به کی‌یف از نیمه‌شب شنبه به مدت سه روز متوقف شود.

این تعهدها با آتش‌بس در جنگ تفاوت اساسی دارند. محدودیت اعلام‌شده شامل همه جبهه، همه شهرها یا تمام عملیات نظامی نیست. حتی در همان روز، حملات در نقاط دیگری ادامه داشت. بنابراین نشانه قابل اتکایی وجود ندارد که بتوان از این توقف سه‌روزه، آغاز یک آتش‌بس سراسری را نتیجه گرفت.

چرا مسکو و کی‌یف ناگهان از فهرست اهداف خارج شدند؟

پاسخ را باید در مسیر سفر هیئت آمریکایی دید. ویتکاف و کوشنر روز شنبه وارد مسکو شدند و قرار است پس از گفت‌وگو با پوتین، یکشنبه به کی‌یف بروند. زلنسکی یک روز پیش از آن نیز صریحاً گفته بود اوکراین برای فراهم‌کردن امکان سفر امن مذاکره‌کنندگان آمریکایی حملات هوایی انجام نخواهد داد و از روسیه خواسته بود اقدامی متقابل انجام دهد.

این نخستین بار نیست که کی‌یف حملات دوربرد خود را برای یک پنجره دیپلماتیک محدود می‌کند. زلنسکی اول سپتامبر گفته بود اوکراین به درخواست آمریکا در روزهای ۲۵ تا ۲۷ اوت حملات به مسکو و سن‌پترزبورگ را متوقف کرده بود. او در همان سخنرانی تأکید کرد که در صورت درخواست شرکای اوکراین، کی‌یف آماده است برای دوره‌ها و مسیرهای مشخص، فضای لازم را برای دیپلماسی فراهم کند.

زاویه کمتر دیده‌شده: حملات دوربرد وارد میز مذاکره شده‌اند

اهمیت این سه روز فقط در سکوت موقت آسمان دو پایتخت نیست. چند ماه قبل، توقف حملات اوکراین به عمق روسیه بیشتر یک مسئله نظامی بود؛ اکنون همان توانایی به بخشی از ترتیبات عملی یک مأموریت دیپلماتیک تبدیل شده است. کی‌یف می‌تواند حملات دوربرد را برای مدت و مسیر مشخص متوقف کند و مسکو نیز در مقابل، حملات به پایتخت اوکراین را محدود کند.

این به معنای وجود توافق سیاسی بر سر آینده این حملات نیست، اما نشان می‌دهد جنگ دوربرد دو طرف اکنون مستقیماً بر امکان برگزاری مذاکرات اثر می‌گذارد. این تحول در شرایطی رخ داده که اوکراین طی ماه‌های اخیر حملات به پالایشگاه‌ها و دیگر اهداف در عمق روسیه را افزایش داده و روسیه نیز حملات هوایی به کی‌یف را تشدید کرده است.

تناقض اصلی: مذاکره جلو می‌رود، مواضع هنوز دور از هم است

ورود فرستادگان آمریکا به مسکو نشانه بازگشت تحرک به مسیر دیپلماتیک است، اما شواهد موجود از نزدیک‌شدن سریع دو طرف به توافق حکایت نمی‌کند. کرملین همچنان موضع پوتین درباره واگذاری کامل چهار منطقه مورد ادعای روسیه و کنار گذاشتن هدف عضویت اوکراین در ناتو را تغییرناپذیر توصیف کرده است؛ شروطی که کی‌یف آنها را نمی‌پذیرد.

در نتیجه، توقف سه‌روزه را بهتر است نه پیش‌درآمد قطعی آتش‌بس، بلکه آزمونی محدود برای دیپلماسی دانست. شاخص مهم بعدی محتوای مذاکرات ویتکاف و کوشنر با پوتین و سپس زلنسکی است: آیا این سفر فقط به حفظ یک کریدور امن موقت منجر می‌شود یا پیشنهادی ایجاد می‌کند که بتواند فاصله سیاسی مسکو و کی‌یف را نیز کاهش دهد.