ناتو تمرین محرمانه زیردریایی‌های روسیه نزدیک سوالبارد را متوقف کرد

بریتانیا، نروژ و آمریکا عملیات زیرآبی روسیه نزدیک کابل‌های سوالبارد را متوقف کردند

نیروهای بریتانیا، نروژ و آمریکا در بهار ۲۰۲۶ شناورهای روسی را در جریان یک عملیات محرمانه زیرآبی نزدیک مجمع‌الجزایر سوالبارد رهگیری و با آنها مواجه کردند. دو مقام غربی می‌گویند هدف تمرین، شبیه‌سازی استقرار فناوری برای از کار انداختن کابل‌های حساس در صورت جنگ با ناتو بود؛ کابل‌ها آسیب ندیدند

ناتو عملیات زیرآبی روسیه نزدیک کابل‌های سوالبارد را متوقف کرد

نیروهای بریتانیا، نروژ و آمریکا در بهار ۲۰۲۶ شناورهای روسی را در جریان یک عملیات محرمانه زیرآبی نزدیک مجمع‌الجزایر سوالبارد رهگیری و با آنها مواجه کردند. دو مقام غربی می‌گویند هدف تمرین، شبیه‌سازی استقرار فناوری برای از کار انداختن کابل‌های حساس در صورت جنگ با ناتو بود؛ هیچ کابلی آسیب ندید.

عملیات روسیه به اداره اصلی تحقیقات اعماق دریا، موسوم به GUGI، نسبت داده شده است؛ واحدی محرمانه که با عملیات در اعماق دریا مرتبط است. اطلاعات تازه نشان می‌دهد رقابت روسیه و ناتو بر سر زیرساخت‌های زیرآبی از حفاظت فیزیکی کابل‌ها فراتر رفته و به شناسایی و بازدارندگی عملیات پنهان در قطب شمال رسیده است.

ناتو نزدیک سوالبارد چه چیزی را رهگیری کرد؟

دو مقام غربی به رویترز گفته‌اند GUGI در بهار امسال با استفاده از زیردریاپیماهای عمق‌رو، استقرار یک فناوری مخرب را شبیه‌سازی می‌کرد. به گفته این مقام‌ها، این فناوری برای از کار انداختن زیرساخت‌های کابلی حساس بدون برجا گذاشتن نشانه آشکار طراحی شده است.

بریتانیا، نروژ و آمریکا شناورهای روسیه را ردیابی کردند و در دریا با آنها مواجه شدند. به گفته مقام‌های غربی، شناورهای روسی نتوانستند تمرین خود را کامل کنند و سرانجام منطقه را ترک کردند.

این روایت یک تفاوت مهم با تعبیر «خنثی‌کردن خرابکاری روسیه» دارد: هیچ کابلی در این عملیات تخریب نشد و مقام‌های غربی گفته‌اند روسیه در حال شبیه‌سازی استفاده از فناوری در سناریوی احتمالی درگیری با ناتو بود. بنابراین شواهد منتشرشده از یک تمرین و آمادگی عملیاتی حکایت دارد، نه تلاش تأییدشده برای قطع کابل در همان زمان.

چه چیزی تازه است و چه چیزی از قبل می‌دانستیم؟

بریتانیا و نروژ در ۹ آوریل اعلام کرده بودند فعالیت‌های مخفی مرتبط با GUGI را در آب‌های نروژ و بریتانیا و اطراف آنها شناسایی کرده‌اند. آنچه اکنون برای نخستین بار گزارش شده، محل عملیات نزدیک سوالبارد، مشارکت آمریکا و ادعای کشف فناوری مورد آزمایش است.

هم‌زمان با مواجهه دریایی، مقام‌های بریتانیایی و نروژی یافته‌های خود را با مقام‌های روسیه در میان گذاشتند تا به مسکو نشان دهند فعالیت آن شناسایی شده است. توره ساندویک، وزیر دفاع نروژ، گفته عملیات مشترک پیامی روشن فرستاده که فعالیت پنهانی روسیه قابل شناسایی است و هر تلاش برای هدف قراردادن زیرساخت حیاتی با پیامد روبه‌رو خواهد شد.

چرا کابل‌های سوالبارد اهمیت راهبردی دارند؟

دو کابل فیبر نوری زیردریایی به طول حدود ۱۴۰۰ کیلومتر سوالبارد را به سرزمین اصلی نروژ متصل می‌کنند. این کابل‌ها در بخش‌هایی تا عمق حدود ۲۷۰۰ متری دریا قرار دارند و حجم بزرگی از داده‌های ماهواره‌ای دریافت‌شده در ایستگاه زمینی SvalSat را انتقال می‌دهند.

SvalSat یکی از مهم‌ترین ایستگاه‌های زمینی ماهواره‌ای در عرض‌های جغرافیایی بالا است و بخشی از شبکه Near Space Network ناسا نیز محسوب می‌شود. موقعیت جغرافیایی سوالبارد امکان ارتباط مکرر با ماهواره‌هایی را فراهم می‌کند که در مدارهای قطبی حرکت می‌کنند.

اهمیت این زیرساخت محدود به یک اتصال اینترنتی محلی نیست. کابل‌های مخابراتی زیردریایی در مقیاس جهانی بخش اساسی ارتباطات دیجیتال و تراکنش‌های مالی را حمل می‌کنند و قطع آنها می‌تواند آثار اقتصادی، اطلاعاتی و امنیتی داشته باشد.

آنچه هنوز درباره عملیات روسیه نمی‌دانیم

جزئیات فنی فناوری‌ای که مقام‌های غربی می‌گویند روسیه در حال آزمایش آن بوده، منتشر نشده است. این مقام‌ها توضیح نداده‌اند این سامانه چگونه کار می‌کند یا دقیقاً چگونه می‌تواند یک کابل را بدون برجا گذاشتن نشانه آشکار از کار بیندازد.

اطلاعات مربوط به ماهیت این فناوری و هدف تمرین عمدتاً به دو مقام غربی ناشناس متکی است. وزارت دفاع روسیه به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این حادثه پاسخ نداده است و کرملین به‌طور کلی اتهام انجام عملیات خرابکارانه در کشورهای عضو ناتو یا برنامه‌ریزی برای رویارویی با این ائتلاف را رد می‌کند.

بنابراین نمی‌توان از اطلاعات منتشرشده نتیجه گرفت که روسیه در بهار قصد قطعی برای قطع کابل‌های سوالبارد داشته است. آنچه شواهد موجود پشتیبانی می‌کند، شبیه‌سازی یک قابلیت مرتبط با تخریب زیرساخت در سناریوی درگیری و مداخله نیروهای سه کشور ناتو برای متوقف‌کردن آن تمرین است.

چرا قطب شمال به جبهه مهم‌تری برای روسیه و ناتو تبدیل شده است؟

موقعیت سوالبارد به این پرونده اهمیت بیشتری می‌دهد. در جنوب این مجمع‌الجزایر، منطقه دریایی موسوم به Bear Gap میان سوالبارد و سرزمین اصلی نروژ قرار دارد. زیردریایی‌های هسته‌ای روسیه مستقر در شبه‌جزیره کولا برای دسترسی به اقیانوس اطلس باید از فضای دریایی این منطقه عبور کنند.

بریتانیا نیز در ماه اوت همراه با نیروهای نروژ و آمریکا در جزیره یان ماین تمرین نظامی برگزار کرد تا توان عملیات مشترک ناتو در High North را نمایش دهد. نروژ همچنین قصد دارد تا سال ۲۰۲۸ کابل فیبر نوری جدیدی برای اتصال سوالبارد و یان ماین به سرزمین اصلی ایجاد کند.

حفاظت از کابل‌ها چگونه به اولویت ناتو تبدیل شد؟

آسیب به خطوط لوله نورد استریم در سال ۲۰۲۲ و مجموعه‌ای از حوادث مربوط به کابل‌های زیردریایی در شمال اروپا، توجه کشورهای ناتو را به آسیب‌پذیری زیرساخت‌های کف دریا افزایش داد. بر اساس داده‌های شرکت تحلیل ریسک دریایی Windward، دست‌کم ۱۱ کابل زیردریایی از اکتبر ۲۰۲۳ تا پایان ۲۰۲۵ در دریای بالتیک آسیب دیده یا قطع شده‌اند.

ناتو و کشورهای شمال اروپا در واکنش، نظارت بر زیرساخت‌های حساس را افزایش داده‌اند. Baltic Sentry و برنامه بریتانیایی Nordic Warden از جمله سازوکارهایی هستند که برای افزایش پایش و هماهنگی دریایی راه‌اندازی شده‌اند.

با این حال، آسیب به یک کابل به‌خودی‌خود خرابکاری را ثابت نمی‌کند. کابل‌های زیردریایی ممکن است بر اثر لنگر کشتی، فعالیت ماهیگیری یا حوادث دیگر نیز قطع شوند و انتساب عمدی هر حادثه نیازمند شواهد مستقل است.

آیا این تحول اثری مستقیم بر ایران دارد؟

در حال حاضر تأثیر مستقیم و قابل‌اثباتی بر ایران روشن نیست. اهمیت این پرونده برای ایران بیشتر غیرمستقیم و در سطح تحول شیوه‌های حفاظت و تهدید زیرساخت‌های زیردریایی است؛ موضوعی که برای کشورهایی با وابستگی به کابل‌های ارتباطی بین‌المللی اهمیت راهبردی دارد.

اما از عملیات گزارش‌شده نزدیک سوالبارد نمی‌توان پیامد مشخصی برای زیرساخت‌های ایران استنتاج کرد و شواهد منتشرشده نیز ارتباطی میان این عملیات و ایران نشان نمی‌دهد.

مرحله بعدی چیست؟

مهم‌ترین شاخص بعدی، افزایش حضور و پایش ناتو در High North و اقدامات نروژ برای حفاظت از کابل‌های سوالبارد است. تکمیل کابل جدید برنامه‌ریزی‌شده برای سال ۲۰۲۸ نیز می‌تواند میزان افزونگی ارتباطی این منطقه را افزایش دهد.

در سطح امنیتی، باید دید آیا روسیه یا کشورهای غربی اطلاعات بیشتری درباره فناوری مورد ادعا منتشر می‌کنند و آیا فعالیت شناورهای مرتبط با GUGI در اطراف زیرساخت‌های حساس افزایش می‌یابد یا نه. تا آن زمان، گزارش فعلی نشانه‌ای مهم از رقابت زیرآبی روسیه و ناتو است، اما مدرکی برای وقوع یک خرابکاری واقعی در کابل‌های سوالبارد نیست.