حوثی‌ها وارد مخا شدند؛ پیشروی در ساحل یمن فشار بر باب‌المندب را افزایش داد

حوثی‌ها به مخا رسیدند؛ چه چیزی در یکی از حساس‌ترین مسیرهای دریایی جهان تغییر کرد؟

نیروهای حوثی روز پنجشنبه ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ وارد شهر بندری مخا در غرب یمن شدند؛ تحولی که موقعیت این گروه را در ساحل دریای سرخ تقویت کرده و نبرد را به یکی از حساس‌ترین نقاط نزدیک باب‌المندب کشانده است. هنوز شواهدی وجود ندارد که نشان دهد حوثی‌ها کنترل خود تنگه باب‌المندب را در اختیار گرفته‌اند.

ورود به مخا پس از چند روز پیشروی و درگیری شدید در غرب یمن رخ داده است. این شهر پیش از این در اختیار نیروهای وابسته به دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن قرار داشت و موقعیت آن در ساحل غربی، اهمیت نظامی و دریایی ویژه‌ای به نبرد می‌دهد.

پیشروی حوثی‌ها در مخا چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

پیشروی حوثی‌ها در مخا؛ فشار تازه بر باب‌المندب

آسوشیتدپرس بر اساس گفته ساکنان محلی گزارش کرده است که نیروهای حوثی وارد مخا شده‌اند. این تحول تنها یک روز پس از آن رخ می‌دهد که گزارش‌های میدانی از اعزام نیروهای تقویتی دولت یمن به این شهر برای مقابله با پیشروی حوثی‌ها حکایت داشت.

درگیری‌ها در روزهای اخیر به چند استان یمن گسترش یافته و یکی از شدیدترین دوره‌های نبرد از زمان آتش‌بس سال ۲۰۲۲ را رقم زده است. پیش از رسیدن حوثی‌ها به مخا، نبرد در مناطق غربی تعز و در امتداد ساحل دریای سرخ شدت گرفته بود.

مخا در ساحل دریای سرخ و در نزدیکی باب‌المندب قرار دارد. این موقعیت به نیروهای مستقر در منطقه امکان می‌دهد بر مسیرهای منتهی به تنگه و بخش جنوبی ساحل غربی یمن فشار بیشتری وارد کنند. با این حال، حضور یا حتی تثبیت کنترل حوثی‌ها بر مخا با کنترل مستقیم باب‌المندب یکسان نیست.

چرا باب‌المندب برای تجارت و نفت اهمیت دارد؟

باب‌المندب یمن را از جیبوتی و اریتره جدا می‌کند و دریای سرخ را به خلیج عدن و دریای عرب متصل می‌کند. این تنگه در عمل دروازه جنوبی مسیر دریایی منتهی به کانال سوئز است و در تجارت میان آسیا، خاورمیانه و اروپا نقش کلیدی دارد.

اهمیت این مسیر در بحران فعلی بیشتر شده است. بر اساس داده‌های مورد استناد رویترز، حدود ۷ درصد تولید جهانی نفت در ماه ژوئن از باب‌المندب عبور کرده است. اختلال در این مسیر می‌تواند کشتی‌ها را به انتخاب مسیر طولانی‌تر پیرامون دماغه امید نیک در آفریقا سوق دهد؛ مسیری که زمان سفر و هزینه حمل را افزایش می‌دهد.

این ریسک صرفاً نظری نیست. حملات حوثی‌ها به کشتیرانی از سال ۲۰۲۳ پیش‌تر نیز شرکت‌های بزرگ حمل‌ونقل را وادار کرده بود بخشی از تردد خود در دریای سرخ را تغییر دهند. در بحران فعلی نیز حوثی‌ها حملاتی علیه کشتیرانی و اهداف مرتبط با عربستان انجام داده‌اند.

آنچه هنوز درباره مخا نمی‌دانیم

حوثی‌ها وارد مخا شدند؛ پیشروی در ساحل یمن فشار بر باب‌المندب را افزایش داد

مهم‌ترین ابهام در ساعات نخست پس از ورود حوثی‌ها، میزان کنترل عملی آنها بر شهر و بندر مخا و توان نیروهای رقیب برای ضدحمله است. ورود نیروها به یک شهر لزوماً به معنای تثبیت کنترل نظامی کامل بر همه نقاط آن نیست؛ به‌ویژه در شرایطی که نبرد در چند جبهه ادامه دارد.

همچنین از پیشروی زمینی در مخا نمی‌توان نتیجه گرفت که حوثی‌ها اکنون باب‌المندب را «کنترل می‌کنند». کنترل یک گلوگاه دریایی به مجموعه‌ای از توانایی‌های نظامی، نظارت ساحلی و دریایی و امکان جلوگیری یا محدودکردن عبور کشتی‌ها وابسته است.

بنابراین در وضعیت فعلی، دقیق‌تر است گفته شود پیشروی حوثی‌ها فشار نظامی و امنیتی بر محدوده باب‌المندب را افزایش داده است.

اثر بر کشتیرانی و بازار انرژی چیست؟

پیامد فوری این تحول افزایش ریسک امنیتی برای شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران است. هرچه احتمال حمله به کشتی‌ها یا محدودیت عبور افزایش یابد، شرکت‌ها باید میان پذیرش ریسک، پرداخت هزینه بیمه بالاتر یا تغییر مسیر تصمیم بگیرند.

اثر واقعی بر قیمت نفت و هزینه حمل‌ونقل به این بستگی دارد که پیشروی زمینی حوثی‌ها آیا به افزایش حملات دریایی یا کاهش قابل اندازه‌گیری تردد در باب‌المندب منجر خواهد شد یا نه. صرف ورود حوثی‌ها به مخا برای نتیجه‌گیری درباره وقوع یک اختلال جدید در عرضه جهانی نفت کافی نیست.

این تحول چه ارتباطی با ایران دارد؟

حوثی‌ها متحد ایران در منطقه محسوب می‌شوند و تهران سال‌هاست به حمایت از این گروه متهم است. ایران ارسال سلاح به حوثی‌ها را رد کرده، هرچند تسلیحات ساخت ایران در میدان نبرد و محموله‌های توقیف‌شده شناسایی شده‌اند.

اهمیت این تحول برای ایران در شرایط فعلی بیشتر از گذشته است، زیرا فشار هم‌زمان بر مسیرهای دریایی خلیج فارس و دریای سرخ می‌تواند بر تجارت انرژی منطقه اثر بگذارد. با این حال، نباید از پیشروی حوثی‌ها نتیجه گرفت که ایران کنترل عملیاتی مستقیم بر تصمیم‌ها یا عملیات این گروه دارد؛ چنین رابطه مستقیمی برای عملیات اخیر مخا به‌طور مستقل اثبات نشده است.

چرا جنگ یمن دوباره در حال تشدید است؟

حوثی‌ها در سال ۲۰۱۴ صنعا، پایتخت یمن، را تصرف کردند و از سال بعد ائتلافی به رهبری عربستان سعودی برای حمایت از دولت یمن وارد جنگ شد. جنگ داخلی طی سال‌های بعد تلفات گسترده و یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های انسانی جهان را رقم زد.

آتش‌بس سال ۲۰۲۲ اگرچه به توافق سیاسی نهایی منجر نشد، برای چند سال از شدت نبردهای گسترده کاست. اکنون گسترش دوباره عملیات زمینی، حملات هوایی و حملات به کشتیرانی نشان می‌دهد این دوره آرامش نسبی به‌شدت تضعیف شده است.

در ساعات و روزهای آینده چه چیزی باید رصد شود؟

مهم‌ترین شاخص، تثبیت یا عقب‌نشینی حوثی‌ها در مخا است. واکنش نیروهای وابسته به دولت یمن و عربستان، وضعیت بندر، حرکت حوثی‌ها به سمت مناطق نزدیک‌تر به باب‌المندب و هرگونه تغییر در تعداد حملات علیه کشتی‌ها نیز مشخص خواهد کرد که این پیشروی تا چه اندازه از یک تغییر زمینی به یک ریسک بزرگ‌تر دریایی تبدیل می‌شود.

برای بازار جهانی، شاخص قابل سنجش بعدی حجم تردد کشتی‌ها از باب‌المندب، تغییر مسیر شرکت‌های کشتیرانی و هزینه بیمه دریایی است. تا زمانی که این شاخص‌ها تغییر محسوسی نشان ندهند، افزایش «ریسک» را نباید با وقوع قطعی یک شوک تازه در تجارت یا انرژی یکسان دانست.