تحریم کالاهای آمریکایی در کانادا؛ جنگ تجاری رفتار خریداران و فروشگاه‌ها را تغییر داد

کانادایی‌ها از قفسه‌های آمریکایی فاصله می‌گیرند؛ فروشگاه‌ها چه چیزی را جایگزین کرده‌اند؟

تحریم کالاهای آمریکایی در کانادا این بار فقط در نظرسنجی‌ها یا شبکه‌های اجتماعی دیده نمی‌شود؛ اثر آن به قفسه فروشگاه‌ها رسیده است. بعضی خرده‌فروشان منشأ کالا را واضح‌تر به مشتری نشان می‌دهند، برخی خرید از تولیدکنندگان کانادایی را افزایش داده‌اند و گروهی هم برای محصولاتی که کانادا به اندازه کافی تولید نمی‌کند، سراغ تأمین‌کنندگان کشورهای دیگر رفته‌اند.

موج «خرید کالای کانادایی» از سال گذشته و پس از آغاز تنش تعرفه‌ای با آمریکا شکل گرفت، اما پس از شکست مذاکرات تجاری دو کشور در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ دوباره شدت گرفته است. این بار هم‌زمانی واکنش مصرف‌کنندگان با دور تازه تعرفه‌های متقابل باعث شده مسئله دیگر فقط انتخاب شخصی خریدار نباشد؛ فروشگاه‌ها هم ناچار شده‌اند درباره اینکه کالا را از کجا می‌آورند و چگونه منشأ آن را به مشتری نشان می‌دهند تصمیم تازه‌ای بگیرند.

تحریم کالاهای آمریکایی در کانادا چه چیزی را تغییر داده است؟

نمونه روشن این تغییر را می‌توان در فروشگاه‌های Vince’s Market در انتاریو دید. مدیر این مجموعه پس از دریافت پیام‌ها و اعتراض‌های مشتریان درباره عرضه محصولات آمریکایی، در شبکه‌های اجتماعی توضیح داد که بیشتر میوه و سبزی موجود در فروشگاه‌هایش کانادایی است.

این مجموعه که چهار شعبه در منطقه بزرگ تورنتو دارد، اکنون می‌گوید حدود ۹۰ درصد محصولات تازه‌اش کانادایی است. یکی از تغییرهای مشخص هم جایگزین‌کردن توت‌فرنگی وارداتی از آمریکا با محصول کبک بوده است.

این تصمیم البته رایگان تمام نمی‌شود. فروشنده دیگر فقط میان قیمت و کیفیت انتخاب نمی‌کند؛ کشور مبدأ هم وارد محاسبه شده است. Vince’s Market می‌گوید تغییر شیوه تأمین کالا هزینه عملیاتی را تحت فشار گذاشته و حتی مجبور شده بودجه تبلیغاتی خود را کاهش دهد.

فروشگاه‌های بزرگ‌تر هم تغییر رفتار مشتریان را نادیده نگرفته‌اند. Loblaw در ماه اوت تابلوهای بزرگ برگ افرا را به بخش محصولات تازه بازگرداند تا کالای کانادایی راحت‌تر تشخیص داده شود. این شرکت همچنین دوباره از برچسب ویژه‌ای برای مشخص‌کردن کالاهای تحت تأثیر تعرفه استفاده کرده است. Metro نیز گفته در شرایط فعلی اولویت‌دادن به محصولات محلی کانادا را ادامه می‌دهد.

تغییر رفتار خریداران فقط یک واکنش احساسی نیست

داده‌های بانک مرکزی کانادا نشان می‌دهد گرایش به خرید داخلی پیش از موج تازه اختلاف‌ها هم در رفتار واقعی خانوارها دیده می‌شد. پژوهش این بانک روی داده‌های خرید حدود ۱۰ هزار خانوار نشان داد در مارس ۲۰۲۵، هم‌زمان با بالاگرفتن تنش تجاری، سهم محصولات غذایی کانادایی از هزینه خانوارها حدود دو واحد درصد نسبت به ژانویه همان سال افزایش یافت و سهم محصولات آمریکایی تقریباً به همان میزان کاهش پیدا کرد.

این تغییر فقط چند هفته دوام نیاورد و در تابستان ۲۰۲۵ هم ادامه داشت. در بعضی گروه‌ها، از جمله قهوه و آب‌میوه، فاصله گرفتن از محصولات آمریکایی بیشتر بود.

البته بانک مرکزی یک هشدار مهم هم دارد: همه این تغییر را نمی‌توان به میهن‌گرایی مصرف‌کنندگان نسبت داد. بخشی از محصولات غذایی آمریکایی، از جمله آب پرتقال، مشمول تعرفه‌های متقابل کانادا شده بودند و افزایش قیمت آنها نیز می‌توانست خریدار را به سمت گزینه دیگری ببرد.

آمریکا هنوز از قفسه‌های کانادا کنار نرفته است

با وجود همه این تغییرها، صحبت از خروج محصولات آمریکایی از بازار کانادا اغراق‌آمیز است. آمریکا همچنان بزرگ‌ترین تأمین‌کننده محصولات تازه برای کاناداست.

با این حال، نشانه‌هایی از کاهش سهم آن دیده می‌شود. سهم آمریکا از واردات سبزیجات کانادا در ژوئیه ۲۰۲۶ به ۶۲.۶ درصد رسیده است؛ در حالی که این سهم در ماه مشابه سال ۲۰۲۳، پیش از انتخاب دوباره دونالد ترامپ، ۶۹ درصد بود. بیش از نیمی از واردات میوه کانادا نیز در ژوئیه همچنان از آمریکا تأمین می‌شد.

این اعداد یک تغییر را نشان می‌دهند، اما به تنهایی ثابت نمی‌کنند که تمام کاهش سهم آمریکا نتیجه تحریم مصرف‌کنندگان است. تعرفه‌ها، قیمت، نرخ ارز، شرایط تولید و تغییر تأمین‌کنندگان هم می‌توانند بر ترکیب واردات اثر بگذارند.

فروشگاه‌ها به‌جای آمریکا سراغ چه کشورهایی رفته‌اند؟

وقتی محصول کانادایی در دسترس نباشد، گزینه بعدی لزوماً آمریکا نیست. برخی فروشگاه‌ها اکنون میوه و سبزی بیشتری از اسپانیا، برزیل، هندوراس، مراکش و آفریقای جنوبی تهیه می‌کنند.

Mike Dean Local Grocer که در مناطق روستایی انتاریو و کبک فعالیت دارد، می‌گوید سهم محصولات کشورهای دیگری مانند اسپانیا، برزیل و هندوراس در فروشگاه‌هایش بیشتر شده است. منطق این تغییر فقط سیاسی نیست؛ متنوع‌ترشدن زنجیره تأمین می‌تواند وابستگی فروشنده به یک کشور را هم کمتر کند.

اما جایگزینی آمریکا در همه فصل‌ها ساده نیست. زمستان طولانی کانادا تولید داخلی بسیاری از میوه‌ها و سبزیجات را محدود می‌کند و واردات از آمریکا به دلیل فاصله کوتاه‌تر و شبکه حمل‌ونقل قدیمی دو کشور در بسیاری موارد ارزان‌تر است.

موانع تجارت میان استان‌های خود کانادا نیز مشکل دیگری است. تفاوت مقررات و محدودیت‌های داخلی می‌تواند انتقال مواد غذایی از یک استان به استان دیگر را دشوار کند؛ وضعیتی که برای بعضی فروشگاه‌ها خرید از جنوب مرز را همچنان آسان‌تر نگه می‌دارد.

دور تازه جنگ تجاری فشار را بیشتر کرده است

تغییر رفتار مصرف‌کننده در خلأ اتفاق نمی‌افتد. دولت کانادا از ۸ سپتامبر دور تازه‌ای از تعرفه‌های متقابل ۱۵، ۲۵ و ۵۰ درصدی را بر گروهی از کالاهای آمریکایی اعمال کرده است. این اقدام در پاسخ به تعرفه ۵۰ درصدی آمریکا بر ۲۷.۶ میلیارد دلار کانادا انجام شد و اتاوا اعلام کرده اقدامات متقابل خود را به‌صورت دلار در برابر دلار تنظیم کرده است.

کالاهایی در حوزه فولاد، لبنیات، لوازم خانگی، تجهیزات کشاورزی، کاغذ و خمیرکاغذ، پلاستیک و الکترونیک در فهرست اقدامات جدید قرار گرفته‌اند.

تعرفه دولتی و تحریم مصرف‌کننده دو پدیده متفاوت‌اند، اما اکنون یکدیگر را تقویت می‌کنند. تعرفه می‌تواند قیمت کالای آمریکایی را تغییر دهد و ترجیح سیاسی خریدار نیز می‌تواند حتی در صورت نبود اختلاف بزرگ قیمتی، فروشگاه را به سمت کالای کانادایی یا تأمین‌کننده دیگری سوق دهد.

قیمت، نقطه ضعف جنبش «خرید کانادایی» است

با وجود شدت گرفتن این حرکت، هنوز معلوم نیست مصرف‌کنندگان تا چه اندازه حاضرند برای حفظ آن پول بیشتری بپردازند.

نظرسنجی بانک مرکزی کانادا در اواخر ۲۰۲۵ نشان داده بود سه‌چهارم پاسخ‌دهندگان حاضر نیستند برای کالای ساخت کانادا بیش از ۱۰ درصد اضافه بپردازند. بنابراین اگر اختلاف قیمت میان کالای داخلی و آمریکایی زیاد شود، بخشی از خریداران ممکن است دوباره قیمت را بر کشور مبدأ ترجیح دهند.

همین محدودیت توضیح می‌دهد چرا اثر اقتصادی این حرکت را نباید بزرگ‌تر از شواهد موجود نشان داد. رفتار مصرف‌کننده تغییر کرده و اکنون شواهدی از تغییر زنجیره تأمین هم وجود دارد، اما هنوز نمی‌توان از جدایی بازارهای کانادا و آمریکا سخن گفت.

کانادا برای تولید داخلی بیشتر چه می‌کند؟

دولت کانادا هم‌زمان تلاش می‌کند بخشی از محدودیت تولید داخلی را کاهش دهد. راهبرد امنیت غذایی این کشور بیش از ۳ میلیارد دلار کانادا سرمایه‌گذاری طی ۱۰ سال در نظر گرفته است. از این رقم، ۷۵۰ میلیون دلار برای افزایش تولید میوه و سبزی در تمام طول سال، از جمله از طریق گلخانه‌ها، مزارع عمودی و دیگر فضاهای بسته تولیدی اختصاص یافته است.

این برنامه پیش از آنکه پاسخی مستقیم به تحریم مصرف‌کنندگان باشد، بخشی از سیاست گسترده‌تر دولت برای افزایش تولید داخلی و کاهش فشار قیمت مواد غذایی است. با این حال، اگر گرایش به خرید محصول کانادایی ماندگار شود، افزایش ظرفیت داخلی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.

اثر اقتصادی این تحریم چقدر است؟

فعلاً عدد معتبری وجود ندارد که بتوان با آن زیان مستقیم شرکت‌های آمریکایی از تحریم مصرف‌کنندگان کانادایی را جداگانه محاسبه کرد. کاهش سهم آمریکا در برخی واردات قابل مشاهده است، اما نمی‌توان همه آن را مستقیماً به رفتار خریداران نسبت داد.

آنچه با اطمینان بیشتری می‌توان گفت این است که جنگ تجاری از مرز سیاست تعرفه‌ای عبور کرده است. کشور مبدأ برای بخشی از خریداران کانادایی به یکی از معیارهای انتخاب تبدیل شده و بعضی فروشگاه‌ها هم در واکنش به آن، تأمین کالا را تغییر داده‌اند.

برای آمریکا، اثر کوتاه‌مدت این رفتار در مقیاس کل تجارت دو کشور احتمالاً محدودتر از خود تعرفه‌هاست. اما اگر تأمین‌کنندگان جدید جای خود را تثبیت کنند، بازگرداندن بخشی از تجارت به مسیر قبلی دشوارتر خواهد شد. فروشگاهی که شبکه تأمین تازه‌ای در اروپا، آمریکای لاتین یا داخل کانادا ساخته، الزاماً با اولین کاهش تنش سیاسی فوراً به تأمین‌کننده آمریکایی برنمی‌گردد.

این خبر برای ایران چه معنایی دارد؟

در حال حاضر تأثیر مستقیم و قابل‌اثباتی بر ایران روشن نیست. اختلاف تجاری آمریکا و کانادا عمدتاً بر تجارت آمریکای شمالی، زنجیره تأمین مواد غذایی و رفتار مصرف‌کنندگان کانادایی اثر می‌گذارد و شواهد موجود ارتباط مستقیم مشخصی با تجارت یا اقتصاد ایران نشان نمی‌دهد.

حالا چه چیزی را باید دنبال کرد؟

مهم‌ترین نشانه، دوام رفتار مصرف‌کنندگان است. اگر سهم محصولات آمریکایی در واردات و فروش خرده‌فروشی کانادا در ماه‌های آینده باز هم کاهش پیدا کند، می‌توان با اطمینان بیشتری از تغییری فراتر از یک واکنش سیاسی کوتاه‌مدت صحبت کرد.

مسیر مذاکرات واشنگتن و اتاوا هم تعیین‌کننده است. اگر دو کشور دوباره به توافق برسند و بخشی از تعرفه‌ها برداشته شود، مشخص خواهد شد چه مقدار از تغییر رفتار خریداران ناشی از قیمت بوده و چه مقدار به یک ترجیح ماندگار برای خرید کانادایی تبدیل شده است.

برای فروشگاه‌ها نیز معیار روشن است: آیا تأمین‌کنندگان تازه باقی می‌مانند؟ اگر پاسخ مثبت باشد، مهم‌ترین اثر این دوره شاید نه در یک تحریم نمادین، بلکه در زنجیره تأمینی دیده شود که آرام‌آرام مسیر دیگری پیدا کرده است.