قالیباف از اختلاف داخلی بر سر جنگ و مذاکره گفت

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، روز یکشنبه ۲۰ سپتامبر از وجود اختلاف نظر در داخل کشور درباره چگونگی مواجهه با جنگ و مذاکره سخن گفت و تأکید کرد که از نگاه او «جنگیدن» و «مذاکره کردن» دو گزینه متضاد نیستند. او گفت ایران باید با قدرت بجنگد و در زمان مناسب با اقتدار مذاکره کند؛ موضعی که بحث درباره مسیر تهران در برابر آمریکا را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.

قالیباف چه گفت؟

قالیباف در سخنانی در نشست مجازی مجلس گفت اختلاف‌هایی در داخل ایران درباره نحوه ادامه مسیر وجود دارد. محور اصلی اظهارات او این بود که سیاست نظامی و دیپلماسی نباید به‌عنوان دو انتخاب حذف‌کننده یکدیگر دیده شوند. به گفته او، ایران باید در میدان نظامی با قدرت عمل کند و در زمانی که شرایط مناسب است از مذاکره برای تثبیت دستاوردهای خود استفاده کند.

این موضع در شرایطی بیان می‌شود که هم‌زمان بحث درباره شروط تهران برای بازگشت به مذاکرات با واشینگتن ادامه دارد. قالیباف روز یکشنبه موضع تهران درباره تنگه هرمز را نیز صریح‌تر کرد: به گفته او، ایران تا زمانی که شروطش برآورده نشود و تعهدات آمریکا اجرا نشود، تنگه را بازگشایی نخواهد کرد. این سخن، شرط بازگشایی مسیر دریایی را مستقیماً به نتیجه روند سیاسی و اجرای تعهدات مورد مطالبه تهران پیوند می‌دهد.

آنچه فعلاً روشن نیست، تعریف عملی تهران از «اجرای تعهدات آمریکا» و نقطه‌ای است که مقام‌های ایرانی آن را برای تغییر وضعیت تنگه کافی خواهند دانست. بنابراین از این موضع نمی‌توان زمان مشخصی برای بازگشایی یا توافق نهایی استنتاج کرد.

آنچه می‌دانیم

اصل اظهارات قالیباف و تأکید او بر ترکیب فشار نظامی و مذاکره در چند گزارش مستقل بازتاب یافته است. گزارش تازه The National نیز بر بخش دیگری از سخنان او تمرکز کرده و می‌گوید رئیس مجلس نسبت به اختلاف‌های داخلی هشدار داده است. در روایت منتشرشده، اختلاف نه بر سر اصل مقاومت در برابر آمریکا، بلکه بر سر شیوه و زمان استفاده از ابزارهای نظامی و دیپلماتیک است.

هم‌زمان، منابع دیگری گزارش داده‌اند که تهران از طریق میانجی‌ها مجموعه‌ای از شروط را برای حرکت دوباره به سوی توافق مطرح کرده است. برخی از این شروط، از جمله پایان درگیری‌ها، رفع محاصره دریایی و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، در روزهای اخیر علناً مطرح شده‌اند. جزئیات کامل همه شروط و پاسخ رسمی واشینگتن هنوز به‌طور عمومی روشن نیست.

آنچه نمی‌دانیم

هنوز مشخص نیست قالیباف هنگام اشاره به اختلاف‌های داخلی دقیقاً کدام نهادها، جریان‌ها یا مقام‌ها را مدنظر داشته است. همچنین نمی‌توان از سخنان او نتیجه گرفت که تصمیم رسمی تازه‌ای درباره آغاز مذاکره گرفته شده است. میان اعلام آمادگی مشروط برای دیپلماسی و شروع یک روند مذاکره رسمی فاصله حقوقی و سیاسی مهمی وجود دارد.

واشینگتن نیز تا این مرحله پذیرش همه شروطی را که مقام‌های ایرانی مطرح کرده‌اند اعلام نکرده است. بنابراین هر ادعایی درباره قریب‌الوقوع بودن توافق یا بازگشایی تنگه هرمز فراتر از اطلاعات تأییدشده است.

چرا این سخنان مهم است؟

اهمیت اظهارات قالیباف در این است که یک مقام ارشد ساختار قدرت، وجود اختلاف درباره تاکتیک را علناً به رسمیت می‌شناسد، اما هم‌زمان تلاش می‌کند آن را به شکاف بر سر اهداف اصلی تبدیل نکند. این تمایز می‌تواند برای فهم رفتار تهران در هفته‌های آینده تعیین‌کننده باشد: بخشی از حاکمیت ممکن است مذاکره را مکمل فشار نظامی بداند، در حالی که جریان‌های دیگر درباره زمان، دامنه امتیازها یا اعتماد به آمریکا اختلاف داشته باشند.

قالیباف خود در ماه‌های گذشته در پرونده جنگ و مذاکرات نقش پررنگی داشته و بارها درباره رابطه میان میدان و دیپلماسی سخن گفته است. به همین دلیل، تأکید تازه او بر اینکه ایران باید هم بجنگد و هم در زمان مناسب مذاکره کند، صرفاً یک اظهار نظر عمومی نیست و می‌تواند نشانه‌ای از بحث جاری در سطح تصمیم‌گیری باشد.

تأثیر خبر

در کوتاه‌مدت، این موضع احتمالاً فشار بر دولت و دستگاه دیپلماسی را برای توضیح دقیق‌تر مرز میان مذاکره، شروط پیشینی و ادامه عملیات نظامی افزایش می‌دهد. در سطح داخلی نیز هرچه جنگ طولانی‌تر شود، اختلاف درباره هزینه‌ها، اهداف قابل دستیابی و زمان مناسب برای معامله سیاسی برجسته‌تر خواهد شد.

در سطح خارجی، پیام قالیباف دوگانه اما روشن است: تهران نمی‌خواهد آمادگی برای مذاکره به‌عنوان عقب‌نشینی نظامی تفسیر شود و در عین حال مسیر دیپلماسی را کاملاً نمی‌بندد. موفقیت این راهبرد به این بستگی دارد که آیا میانجی‌ها می‌توانند فاصله میان شروط ایران و خواسته‌های آمریکا را کاهش دهند یا نه.

مسیر بعدی

سه تحول باید دنبال شود: پاسخ رسمی یا غیررسمی واشینگتن به شروط تهران، نتیجه تماس‌های میانجی‌ها به‌ویژه پاکستان، و اینکه آیا مقام‌های دیگر ایران موضع قالیباف درباره هم‌زمانی جنگ و مذاکره را تأیید یا تعدیل می‌کنند. هر نشانه از تعیین زمان، مکان یا هیأت مذاکره‌کننده، این پرونده را از مرحله پیام‌رسانی سیاسی به مرحله دیپلماسی عملی منتقل خواهد کرد.

تصویر شاخص آرشیوی است و مربوط به نشست خبری آوریل ۲۰۲۶ است، نه جلسه ۲۰ سپتامبر.