ترامپ در نیویورک با رهبران خلیج فارس درباره جنگ ایران دیدار می‌کند

دونالد ترامپ قرار است در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با رهبران یا مقام‌های ارشد شش کشور شورای همکاری خلیج فارس دیدار کند؛ نشستی که جنگ ایران، مسیر پایان درگیری و ترتیبات امنیتی پس از آن در مرکز گفت‌وگوهایش قرار دارد. این دیدار در حالی برنامه‌ریزی شده که تهران و واشینگتن هم‌زمان تهدید نظامی و پیام‌های دیپلماتیک را پیش می‌برند.

• نشست شامل عربستان سعودی، امارات، قطر، بحرین، کویت و عمان است.
• موضوع محوری، جنگ ایران و گزینه‌های واشینگتن و دولت‌های خلیج فارس برای مرحله بعدی است.
• ترامپ از احتمال توافق سخن گفته، اما هم‌زمان گزینه اقدام نظامی تازه را باز نگه داشته است.
• قطر در همین مقطع برای احیای گفت‌وگو میان تهران و واشینگتن میانجی‌گری می‌کند.

نشست نیویورک قرار است درباره چه چیزی باشد؟

برنامه دیپلماتیک ترامپ در هفته مجمع عمومی شامل مجموعه‌ای از دیدارهای دوجانبه و چندجانبه است. در میان آنها، نشست با شورای همکاری خلیج فارس برای پرونده ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. گزارش‌های منتشرشده در روزهای گذشته نشان می‌دهد مقام‌های آمریکایی می‌خواهند درباره مسیر پایان جنگ و شکل ترتیبات پس از آن با دولت‌های عربی خلیج فارس رایزنی کنند.

شش عضو شورای همکاری در این بحران فقط ناظر نیستند. آنها در جغرافیای مستقیم درگیری قرار دارند، برخی میزبان نیروها و تأسیسات نظامی آمریکا هستند و در ماه‌های جنگ با پیامدهای امنیتی حملات و اختلال در مسیرهای دریایی روبه‌رو شده‌اند. به همین دلیل، هر طرح آمریکایی برای ادامه جنگ، آتش‌بس یا نظم امنیتی بعد از درگیری بدون درنظرگرفتن موضع این کشورها با محدودیت عملی مواجه خواهد شد.

آنچه قطعی است و آنچه هنوز مشخص نیست

اصل برنامه دیدار ترامپ با رهبران یا مقام‌های ارشد کشورهای شورای همکاری در برنامه هفته سازمان ملل تأیید شده است. همچنین روشن است که ایران یکی از محورهای اصلی دستور کار واشینگتن در نیویورک است. اما هنوز سند عمومی از یک «طرح نهایی» برای پایان جنگ منتشر نشده و مشخص نیست آمریکا دقیقاً چه تعهدی از کشورهای خلیج فارس می‌خواهد.

گزارش‌های پیشین از بحث درباره راهبرد «روز بعد» سخن گفته‌اند، اما جزئیات آن علنی نشده است. بنابراین نمی‌توان نشست را معادل توافق کشورهای عربی با یک طرح آمریکایی دانست. میان رایزنی درباره گزینه‌ها، پذیرش سیاسی یک چارچوب و اجرای عملی آن فاصله وجود دارد.

چرا موضع کشورهای خلیج فارس تعیین‌کننده است؟

دولت‌های خلیج فارس در برابر ایران منافع یکسانی ندارند. قطر و عمان سابقه نقش‌آفرینی در میانجی‌گری میان تهران و واشینگتن را دارند؛ عربستان و امارات هم‌زمان با نگرانی‌های امنیتی خود، هزینه گسترش مستقیم جنگ در پیرامونشان را محاسبه می‌کنند. این تفاوت‌ها به این معناست که «موضع شورای همکاری» الزاماً یک سیاست واحد درباره همه اجزای پرونده ایران نیست.

در روزهای اخیر قطر تلاش کرده کانال مذاکرات را فعال نگه دارد و مقام‌های قطری گفته‌اند از طرف آمریکایی پیام‌هایی درباره تمایل به دستیابی به توافق شنیده‌اند. در طرف مقابل، مقام‌های نظامی ایران هشدار داده‌اند حمله تازه آمریکا می‌تواند پاسخ گسترده‌تری به دنبال داشته باشد. همین ترکیب تهدید و میانجی‌گری، نشست نیویورک را به بخشی از محاسبه بازدارندگی دو طرف تبدیل کرده است.

ترامپ میان سه گزینه

ترامپ در اظهارات اخیر خود عملاً سه مسیر را باز گذاشته است: تشدید فشار، اقدام نظامی تازه یا رسیدن به توافق. او پیش‌تر گفته بود امیدوار است جنگ به پایان نزدیک شده باشد و از تمایل احتمالی ایران به توافق سخن گفته بود. با این حال، اظهارات بعدی او نشان داد که کاخ سفید هنوز گزینه نظامی را کنار نگذاشته است.

این نوسان لزوماً به معنی تغییر روزانه سیاست نیست؛ می‌تواند بخشی از راهبرد فشار پیش از مذاکرات باشد. اما تا زمانی که تصمیم اجرایی، توافق مکتوب یا چارچوب مشترکی اعلام نشده، هیچ‌یک از این مسیرها را نمی‌توان نتیجه قطعی نشست‌های نیویورک دانست.

اثر مستقیم بر ایران

این نشست مستقیماً به پرونده جنگ ایران مربوط است، زیرا تصمیم کشورهای خلیج فارس درباره همکاری امنیتی با آمریکا، میزبانی و استفاده از زیرساخت‌های نظامی، حمایت از یک چارچوب آتش‌بس یا مشارکت در ترتیبات بعد از جنگ می‌تواند بر محاسبات تهران اثر بگذارد. ایران نیز به کشورهای منطقه هشدار داده است که مشارکت در حمله احتمالی آمریکا می‌تواند آنها را از نگاه تهران وارد دایره درگیری کند.

در مقابل، اگر کشورهای خلیج فارس بر مهار تنش و مذاکره فشار وارد کنند، وزن مسیر میانجی‌گری افزایش می‌یابد. به همین دلیل، اهمیت نشست فقط در آنچه ترامپ پیشنهاد می‌کند نیست؛ واکنش شش دولت عربی و میزان آمادگی آنها برای همراهی با هر گزینه نیز تعیین‌کننده است.

چرا الان مهم است؟

مجمع عمومی سازمان ملل این هفته چند بازیگر اصلی بحران را هم‌زمان در نیویورک جمع می‌کند. مقام‌های ارشد ایران نیز برای نشست‌های سازمان ملل راهی آمریکا می‌شوند و امکان تماس‌های مستقیم یا غیرمستقیم در حاشیه این تجمع دیپلماتیک افزایش یافته است. با این حال، حضور هم‌زمان هیئت‌ها به معنی مذاکره مستقیم یا توافق نیست.

در چنین شرایطی، نشست ترامپ با شورای همکاری می‌تواند نشان دهد واشینگتن پیش از هر تصمیم تازه نظامی یا دیپلماتیک تا چه اندازه به اجماع منطقه‌ای نیاز دارد و دولت‌های خلیج فارس تا کجا حاضرند در راهبرد آمریکا مشارکت کنند.

مسیر بعدی

سه نشانه پس از نشست باید دنبال شود: نخست، اینکه آیا بیانیه مشترک یا چارچوب مشخصی درباره پایان جنگ منتشر می‌شود؛ دوم، موضع جداگانه قطر، عمان، عربستان و امارات درباره ادامه میانجی‌گری یا ترتیبات امنیتی؛ و سوم، واکنش رسمی تهران به نتیجه مذاکرات. تا پیش از انتشار این اطلاعات، نشست نیویورک را باید یک مرحله مهم در تصمیم‌سازی دانست، نه توافق نهایی درباره آینده جنگ.