ترامپ حمله به حوثی‌ها را لغو کرد؛ پیشروی در یمن ادامه یافت

دونالد ترامپ در آخرین لحظه از اجرای حملات هوایی برنامه‌ریزی‌شده آمریکا علیه حوثی‌های یمن صرف‌نظر کرده است؛ هم‌زمان نیروهای حوثی روز دوشنبه برای تصرف ارتفاعات راهبردی در استان تعز فشار تازه‌ای وارد کردند. این دو تحول در کنار هم نشان می‌دهد واشینگتن فعلاً از ورود مستقیم‌تر به نبرد یمن فاصله گرفته، در حالی که موازنه زمینی همچنان به‌سرعت در حال تغییر است.

تصمیم گزارش‌شده آمریکا به معنی توافق یا آتش‌بس تازه با حوثی‌ها نیست. آنچه تأیید شده این است که رئیس‌جمهور یمن برای جلب حمایت نظامی آمریکا با ترامپ تماس گرفته، اما واشینگتن تعهدی برای مداخله مستقیم نداده است. در مقابل، نبرد در ارتفاعات تعز و محورهای نزدیک ساحل دریای سرخ ادامه دارد.

چه چیزی در تصمیم واشینگتن تغییر کرد؟

بر پایه اطلاعات چند مقام آگاه، گزینه حمله هوایی آمریکا علیه مواضع حوثی‌ها تا مرحله آماده‌سازی پیش رفته بود، اما ترامپ اجرای آن را در آخرین لحظه متوقف کرد. دلیل رسمی و تفصیلی برای این تصمیم منتشر نشده است. هم‌زمان، رشاد العلیمی، رئیس شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن، در تماس با ترامپ خواستار حمایت آمریکا در برابر پیشروی حوثی‌ها شد؛ با این حال منابع مطلع گفته‌اند رئیس‌جمهور آمریکا وعده کمک نظامی مستقیم نداد.

این تمایز مهم است: آمریکا همچنان حوثی‌ها را یک تهدید امنیتی می‌داند و این گروه در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی واشینگتن قرار دارد، اما تصمیم نگرفتن برای حمله در این مقطع نشان می‌دهد میان «فشار سیاسی و امنیتی» و «ورود دوباره به عملیات رزمی گسترده» فاصله وجود دارد.

نبرد روی زمین متوقف نشده است

نیروهای حوثی روز ۲۱ سپتامبر تلاش کردند ارتفاعات راهبردی در استان تعز را تصرف کنند؛ مناطقی که کنترل آنها می‌تواند ارتباط میان ساحل دریای سرخ و بخش‌هایی از قلمرو نیروهای مورد حمایت عربستان را دشوارتر کند. این پیشروی ادامه موج عملیاتی هفته‌های اخیر است که پیش‌تر حوثی‌ها را به مخا و نقاط حساس نزدیک باب‌المندب رسانده بود.

بنابراین تحول امروز را نباید به‌عنوان یک پیشروی کاملاً جدا از عملیات قبلی دید. بخش تازه ماجرا، ادامه فشار برای تسلط بر ارتفاعات و هم‌زمان روشن‌ترشدن موضع واشینگتن درباره درخواست مداخله است. خود تنگه باب‌المندب نیز موضوع ادعاهای متعارض درباره میزان کنترل عملیاتی است و نباید صرف حضور حوثی‌ها در ساحل یا جزایر اطراف را با کنترل کامل تنگه یکی دانست.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

می‌دانیم نبرد میان حوثی‌ها و نیروهای دولت یمن در تعز و جبهه‌های غربی ادامه دارد؛ دولت یمن از آمریکا کمک خواسته و ترامپ در تماس با العلیمی تعهدی برای حمایت نظامی مستقیم نداده است. همچنین گزارش معتبر از آماده‌شدن و سپس لغو حملات آمریکا وجود دارد.

اما هنوز مشخص نیست چه اهدافی برای حملات لغوشده انتخاب شده بودند، عملیات در چه مقیاسی طراحی شده بود و آیا تصمیم ترامپ موقتی است یا بیانگر سیاستی پایدارتر برای دورماندن از جنگ یمن. کاخ سفید جزئیات عملیاتی این طرح را علنی نکرده است. همچنین نتیجه نهایی نبرد ارتفاعات تعز هنوز تثبیت نشده و خطوط کنترل می‌توانند تغییر کنند.

چرا این تحول مهم است؟

دولت مورد حمایت عربستان در یمن طی هفته‌های اخیر با یکی از جدی‌ترین فشارهای نظامی سال‌های اخیر روبه‌رو شده است. هرچه حوثی‌ها کنترل بیشتری بر ساحل غربی و ارتفاعات مشرف به مسیرهای زمینی به دست آورند، امکان بازسازی خطوط دفاعی مخالفان آنها دشوارتر می‌شود. در چنین شرایطی، تصمیم آمریکا برای خودداری از حمله می‌تواند محاسبات همه طرف‌ها را تغییر دهد؛ هرچند به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که واشینگتن در صورت حمله مستقیم به نیروها یا کشتی‌های آمریکایی همین سیاست را ادامه دهد.

از سوی دیگر، سازمان‌های بشردوستانه می‌گویند گسترش نبرد هزینه انسانی سنگینی داشته است. سازمان ملل از صدها کشته و زخمی و جابه‌جایی بیش از ۱۲۰ هزار نفر در موج اخیر درگیری‌ها خبر داده است. برنامه جهانی غذا نیز عملیات امدادی خود را افزایش داده و هشدار داده دسترسی محدود و کمبود منابع، پاسخ به بحران را دشوار کرده است.

اثر مستقیم بر ایران

حوثی‌ها متحد منطقه‌ای ایران هستند و تغییر موازنه جنگ یمن مستقیماً بر آرایش امنیتی میان تهران، ریاض و واشینگتن اثر می‌گذارد. خودداری فعلی آمریکا از ورود مستقیم‌تر می‌تواند احتمال گشوده‌شدن یک جبهه نظامی بزرگ‌تر علیه نیروی همسو با ایران را کاهش دهد؛ اما اگر حوثی‌ها حملات مستقیم علیه منافع آمریکا را از سر بگیرند، مبنای این محاسبه می‌تواند تغییر کند. در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که تصمیم ترامپ نتیجه توافق مستقیمی با ایران بوده باشد.

مرحله بعدی چیست؟

سه نشانه تعیین‌کننده خواهد بود: نتیجه نبرد ارتفاعات تعز، واکنش نظامی عربستان و نیروهای دولت یمن، و اینکه آیا واشینگتن پس از لغو این موج حملات همچنان از عملیات مستقیم خودداری می‌کند. همچنین باید دید تماس‌های آمریکا با رهبران یمن و پیام‌های حوثی‌ها درباره خودداری از هدف‌گرفتن منافع آمریکایی به یک ترتیبات پایدار تبدیل می‌شود یا صرفاً یک وقفه تاکتیکی است.