بریتانیا اخلال ماهواره‌ای علیه تهدیدهای فضایی را تأیید کرد

ارتش بریتانیا برای نخستین بار به‌طور علنی تأیید کرده است که از سامانه‌های زمینی جنگ الکترونیک برای ایجاد اخلال در ماهواره‌های کشورهای دیگر در شرایطی که آنها را تهدیدی علیه عملیات حساس خود می‌داند، استفاده می‌کند. این افشا همزمان با تشکیل یگان تازه‌ای در نیروی هوایی سلطنتی برای دفاع فعال از دارایی‌های فضایی بریتانیا صورت گرفته و نشان می‌دهد رقابت نظامی در فضا از مرحله پایش و هشدار به مرحله «اختلال و محروم‌سازی» نزدیک‌تر شده است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، نیروی هوایی سلطنتی حدود یک سال است یک سامانه زمینی را به کار می‌گیرد. یک منبع دفاعی گفته این قابلیت برای بازدارندگی در برابر رقبای بریتانیا استفاده شده است. کاربرد احتمالی آن جلوگیری از ردیابی حرکت زیردریایی‌های مجهز به سلاح هسته‌ای بریتانیا یا عملیات حساس نیروهای ویژه توسط ماهواره‌های یک کشور متخاصم عنوان شده است.

آنچه اکنون می‌دانیم

وزارت دفاع بریتانیا همزمان «Space Effects Squadron» را ایجاد کرده است؛ یگانی که مأموریت اعلام‌شده آن مختل‌کردن، تضعیف‌کردن و محروم‌کردن تهدیدهای خصمانه در حوزه فضاست. این تعریف مهم است، زیرا مأموریت یگان جدید فقط حفاظت منفعل از ماهواره‌ها نیست و به توانایی اثرگذاری بر سامانه طرف مقابل نیز اشاره دارد.

فرمانده نیروی هوایی سلطنتی نیز از افزایش اقدامات تحریک‌آمیز و پرخطر در فضا سخن گفته است. مقام‌های بریتانیایی پیش‌تر روسیه را متهم کرده بودند که به‌طور مکرر برای اخلال در ماهواره‌های نظامی بریتانیا تلاش می‌کند. لندن همچنین در ماه مه حرکت چند ماهواره روسی در نزدیکی ماهواره‌های تجاری فنلاند را زیر نظر گرفته بود.

سامانه مورد بحث زمینی است و در گزارش‌های موجود جزئیات فنی، برد عملیاتی، توان خروجی، فرکانس‌های هدف یا قواعد دقیق استفاده از آن اعلام نشده است. بنابراین نمی‌توان از اطلاعات علنی نتیجه گرفت که این سامانه قادر به از کار انداختن دائمی ماهواره‌هاست. آنچه تأیید شده، توانایی ایجاد اخلال یا محدودکردن کارکرد سامانه‌های فضایی در چارچوب جنگ الکترونیک است.

آنچه هنوز روشن نیست

هویت کشورهایی که ماهواره‌هایشان عملاً هدف اخلال بریتانیا قرار گرفته‌اند اعلام نشده و مقام‌های لندن فهرستی از عملیات انجام‌شده منتشر نکرده‌اند. همچنین مشخص نیست این قابلیت در چه شرایط حقوقی و عملیاتی فعال می‌شود و آیا استفاده از آن صرفاً در واکنش به یک تهدید مستقیم انجام می‌شود یا بخشی از بازدارندگی پیشگیرانه نیز هست.

تفاوت میان اخلال موقت در ارتباطات، کورکردن حسگرها، ایجاد اختلال در ناوبری و آسیب فیزیکی به یک ماهواره بسیار مهم است. شواهد علنی فعلی استفاده بریتانیا از سلاح ضدماهواره‌ای جنبشی یا تخریب فیزیکی ماهواره‌ها را ثابت نمی‌کند. بنابراین این تحول را باید در حوزه جنگ الکترونیک و عملیات فضایی غیرجنبشی ارزیابی کرد، نه به‌عنوان تأیید حمله فیزیکی در مدار.

چرا این تحول مهم است

ماهواره‌ها دیگر فقط زیرساخت ارتباطی نیستند. سامانه‌های نظامی مدرن برای ارتباطات امن، هشدار موشکی، ناوبری، شناسایی، هدف‌گیری و هماهنگی عملیات به شبکه‌های فضایی وابسته‌اند. در بخش غیرنظامی نیز خدمات بانکی، شبکه‌های مخابراتی، حمل‌ونقل، پیش‌بینی هوا و زیرساخت‌های انرژی به زمان‌بندی و موقعیت‌یابی ماهواره‌ای متکی‌اند.

وزیر دفاع بریتانیا گفته از دست رفتن GPS به‌تنهایی می‌تواند روزانه حدود ۱.۴ میلیارد پوند به اقتصاد این کشور زیان وارد کند. همین وابستگی باعث شده حفاظت از ماهواره‌ها از یک موضوع تخصصی نظامی به بخشی از امنیت اقتصادی و تاب‌آوری ملی تبدیل شود.

مزیت جنگ الکترونیک در مقایسه با سلاح‌های ضدماهواره‌ای فیزیکی این است که لزوماً زباله فضایی تولید نمی‌کند و اثر آن می‌تواند موقت و قابل تنظیم باشد. با این حال، همین ویژگی می‌تواند آستانه استفاده را پایین بیاورد؛ زیرا اخلال الکترونیکی ممکن است بدون انفجار، برخورد یا نشانه‌های آشکار یک حمله فیزیکی انجام شود و تعیین مسئولیت را دشوارتر کند.

رقابت بزرگ‌تر در مدار زمین

تحول بریتانیا جدا از رقابت آمریکا، روسیه و چین در فضا نیست. واشینگتن نیز از توسعه و استقرار قابلیت‌های دفاع فضایی سخن گفته و در مقابل، روسیه و چین درباره خطر مسابقه تسلیحاتی فضایی هشدار داده‌اند. آمریکا نیز هر دو کشور را به توسعه ابزارهایی از اخلالگرهای الکترونیکی تا سامانه‌های لیزری و دیگر قابلیت‌های ضدماهواره‌ای متهم کرده است.

بریتانیا در مقایسه با آمریکا ناوگان کوچک‌تری از ماهواره‌های نظامی دارد و برای بسیاری از قابلیت‌های فضایی با نیروی فضایی آمریکا همکاری می‌کند. ایجاد یگان تازه می‌تواند نشانه تلاش لندن برای افزایش استقلال عملیاتی و توان پاسخ مستقیم در محیطی باشد که ماهواره‌ها به بخشی از میدان نبرد تبدیل شده‌اند.

تأثیر و مسیر بعدی

در کوتاه‌مدت، مهم‌ترین اثر این تصمیم افزایش شفافیت درباره دکترین فضایی بریتانیاست: لندن اکنون آشکارا می‌گوید دفاع از دارایی‌های فضایی می‌تواند شامل اثرگذاری بر سامانه طرف مقابل نیز باشد. این تغییر ممکن است کشورهای اروپایی دیگر را نیز به بازنگری در ظرفیت‌های جنگ الکترونیک و دفاع فضایی سوق دهد.

برای ایران اثر مستقیم و قابل اثباتی از این تصمیم در حال حاضر روشن نیست. با این حال، گسترش توان اخلال ماهواره‌ای در میان قدرت‌های نظامی نشان می‌دهد هر کشوری که برای ارتباطات، ناوبری یا عملیات دفاعی به خدمات فضایی متکی است باید اختلال و قطع موقت این خدمات را به‌عنوان یک سناریوی واقعی در برنامه‌ریزی امنیتی خود لحاظ کند.

گام بعدی قابل مشاهده، نحوه عملیاتی‌شدن یگان جدید، انتشار جزئیات بیشتر از قواعد درگیری و واکنش روسیه و چین خواهد بود. همچنین باید دید متحدان اروپایی بریتانیا این رویکرد را به‌صورت ملی دنبال می‌کنند یا به سمت سازوکارهای مشترک در ناتو برای حفاظت و عملیات فضایی حرکت خواهند کرد.