چهار فرودگاه عراق پروازهای ایران را متوقف کردند

فرودگاه‌های بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه روز جمعه ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ پروازهای رفت‌وبرگشت با ایران را متوقف کردند؛ تصمیمی که چند روز پس از اعلام دور تازه محدودیت‌های هوانوردی آمریکا اجرا شد. تازه‌ترین تغییر فقط لغو یک مسیر یا یک شرکت نیست: چهار فرودگاه اصلی عراق که میزبان پروازهای ایرانی بودند، هم‌زمان از چرخه هوایی مستقیم با ایران خارج شده‌اند.

• توقف، چهار فرودگاه بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه را دربر می‌گیرد.
• شرکت‌های خدمات زمینی در عراق با خطر تحریم ثانویه و قطع دسترسی به نظام دلاری روبه‌رو هستند.
• مسافران ناچار به مسیر زمینی دست‌کم ۱۲ ساعته یا پرواز غیرمستقیم می‌شوند.
• مدت تعلیق و شروط دقیق بازگشت پروازها هنوز اعلام نشده است.

چه چیزی تغییر کرده است؟

پیش از این، شرکت‌های عراقی از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران پرواز به ایران را محدود یا متوقف کرده بودند، اما چند شرکت ایرانی همچنان به عراق پرواز می‌کردند. تصمیم تازه همین مسیر باقی‌مانده را نیز مسدود کرده است. رسانه دولتی عراق توقف پروازها را برای چهار فرودگاه اعلام کرد و مدیر فرودگاه نجف گفت دستور توقف از دفتر نخست‌وزیری به مقام‌های محلی ابلاغ شده است.

نجف در این شبکه اهمیت ویژه‌ای دارد. پروازهای این فرودگاه بخش بزرگی از جابه‌جایی زائران شیعه میان ایران و عراق را پوشش می‌داد. بر پایه اطلاعات منتشرشده از کارکنان خطوط ایرانی در نجف، شرکت‌های ایرانی در شرایط عادی دست‌کم ۲۰ پرواز روزانه در این فرودگاه داشتند. این عدد ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده پیش از توقف است و نباید با شمار پروازهای انجام‌شده در روز جمعه یکی گرفته شود.

چرا اکنون مهم است؟

مکانیزم فشار آمریکا این بار مستقیماً فقط شرکت هواپیمایی را هدف نمی‌گیرد. سوخت‌رسانی، بارگیری، خدمات زمینی، نگهداری هواپیما و تسویه مالی هر کدام می‌توانند شرکت عراقی را در معرض تحریم ثانویه قرار دهند. به همین دلیل، حتی بدون انتشار یک ممنوعیت عمومی از سوی دولت عراق، امتناع ارائه‌دهندگان خدمات می‌تواند پرواز را از نظر عملی ناممکن کند.

این تصمیم همچنین نشان می‌دهد بغداد میان روابط سیاسی و مذهبی گسترده با تهران و وابستگی مالی و بانکی به آمریکا گرفتار شده است. سکوت اولیه دولت مرکزی درباره جزئیات تصمیم، در کنار اجرای آن در چند فرودگاه، این شکاف را برجسته می‌کند: عراق می‌خواهد از رویارویی با گروه‌های نزدیک به ایران دور بماند، اما شرکت‌هایش نمی‌توانند خطر مسدودشدن دسترسی به دلار را نادیده بگیرند.

آنچه می‌دانیم

پروازهای ایران در چهار فرودگاه یادشده متوقف شده‌اند. مدیر فرودگاه نجف دریافت دستور رسمی را تأیید کرده و کنسولگری ایران در نجف نیز به توقف واکنش نشان داده است. مسافران زمینی، بسته به مبدأ و مقصد، با سفری دست‌کم ۱۲ ساعته روبه‌رو می‌شوند. مسیرهای محدود ایران به ترکیه، روسیه، چین و ارمنستان همچنان برقرار گزارش شده‌اند؛ بنابراین سخن‌گفتن از قطع کامل ارتباط هوایی ایران با جهان دقیق نیست.

آنچه هنوز روشن نیست

مدت تعلیق، فهرست دقیق شرکت‌های مشمول، وضعیت بلیت‌های فروخته‌شده و سازوکار بازپرداخت هنوز به‌طور یکپارچه اعلام نشده است. همچنین معلوم نیست دولت عراق این اقدام را یک تصمیم موقت عملیاتی می‌داند یا بخشی از سیاست پایدار اجرای تحریم‌های آمریکا. بازگشت پروازها به رفتار شرکت‌های خدمات زمینی و روشن‌شدن دامنه خطر تحریم وابسته خواهد بود.

تأثیر مستقیم بر ایران و عراق

برای ایران، این محدودیت یکی از مهم‌ترین مسیرهای کوتاه منطقه‌ای را کوچک‌تر می‌کند و هزینه سفر زیارتی، تجاری و خانوادگی را بالا می‌برد. فشار فقط بر مسافر نیست؛ شرکت‌های هواپیمایی ایرانی بخشی از درآمد ارزی و شبکه عملیاتی خود را از دست می‌دهند. برای عراق نیز فرودگاه‌ها، هتل‌ها، حمل‌ونقل محلی و کسب‌وکارهای وابسته به زائران با کاهش تقاضا مواجه می‌شوند.

اثر امنیتی نیز قابل چشم‌پوشی نیست. مقام‌های ایرانی پیش‌تر به کشورهای همسایه درباره اجرای محدودیت‌های هوانوردی آمریکا هشدار داده بودند. با این حال، هشدار سیاسی به معنای تصمیم به اقدام تلافی‌جویانه نیست. تا زمان انتشار موضع رسمی روشن، نسبت‌دادن هر واکنش احتمالی به تهران یا گروه‌های همسو حدس خواهد بود.

مسیر بعدی

سه نشانه باید رصد شود: نخست، بخشنامه رسمی دولت عراق و مدت اعتبار آن؛ دوم، تصمیم شرکت‌های خدمات زمینی درباره بازگشت همکاری با خطوط ایرانی؛ و سوم، واکنش رسمی سازمان هواپیمایی کشوری ایران و برنامه مسیرهای جایگزین. تغییر در هر یک از این سه محور مشخص خواهد کرد توقف فعلی یک وقفه کوتاه است یا آغاز انزوای عمیق‌تر شبکه هوانوردی ایران.