درگیری شدید در بایدوآ؛ شکاف سیاسی سومالی به نبرد شهری رسیده است

درگیری شدید در بایدوآ، مرکز اداری ایالت جنوب‌غرب سومالی، نشان می‌دهد اختلاف سیاسی میان دولت فدرال و ساختارهای منطقه‌ای این کشور وارد مرحله‌ای خطرناک‌تر شده است. الجزیره گزارش داده نیروهای دولتی با جنگجویان وفادار به عبدالعزیز حسن محمد لفتاگرین، رئیس برکنارشده ایالت جنوب‌غرب، درگیر شده‌اند؛ درگیری‌ای که به استفاده از پهپاد و هواگرد و بسته‌شدن مسیرهای دسترسی به بیمارستان‌ها انجامیده است.

براساس گزارش سازمان پزشکان بدون مرز، دست‌کم سه نفر از جمله یک کارمند درمانی کشته شده‌اند و بیمارستان منطقه‌ای بایدوآ ده‌ها زخمی، از جمله کودکان، پذیرش کرده است.

چرا بایدوآ مهم است؟

بایدوآ فقط یک شهر منطقه‌ای نیست؛ یکی از گره‌های اصلی سیاست فدرالی سومالی است. کنترل آن برای دولت مرکزی هم ارزش سیاسی دارد و هم اهمیت امنیتی. اختلاف میان موگادیشو و برخی ایالت‌ها در سال‌های اخیر بر سر قدرت، منابع، ساختار انتخابات و اختیارات محلی تشدید شده است.

در مارس ۲۰۲۶، نیروهای دولت فدرال برای کنارزدن رهبری ایالت جنوب‌غرب وارد عمل شدند و از آن زمان تلاش‌های متقابل برای بازپس‌گیری کنترل ادامه داشته است.

نبرد شهری و خطر برای غیرنظامیان

درگیری امروز به‌دلیل گستردگی جغرافیایی و بسته‌شدن مسیرهای امدادی اهمیت ویژه دارد. گزارش‌ها از دشواری فرار غیرنظامیان، مسدودشدن راه بیمارستان‌ها و آسیب به یک مرکز درمانی حکایت دارد.

پزشکان بدون مرز هشدار داده که این سومین موج جدی درگیری در شش هفته اخیر است. تکرار نبرد در همین بازه زمانی نشان می‌دهد مشکل بایدوآ یک حادثه مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک منازعه ساختاری بر سر کنترل سیاسی و امنیتی منطقه است.

رمزگشایی درگیری

منظور سیاسی: دولت فدرال می‌خواهد نشان دهد کنترل بر مراکز منطقه‌ای را از دست نمی‌دهد و ساختارهای محلی نمی‌توانند مستقل از تصمیم‌های مرکزی عمل کنند.

پیام طرف مقابل: نیروهای وفادار به لفتاگرین با بازگشت نظامی می‌خواهند ثابت کنند برکناری سیاسی به معنای ازبین‌رفتن نفوذ محلی آن‌ها نیست.

خطر اصلی: اگر اختلاف میان دولت فدرال و ایالت‌ها به الگوی نظامی تبدیل شود، تمرکز سومالی بر مقابله با الشباب تضعیف می‌شود و منابع امنیتی به درگیری‌های داخلی منحرف می‌شوند.

اثر انسانی: آسیب به بیمارستان‌ها و انسداد مسیرهای درمانی می‌تواند حتی با کاهش شدت نبرد، تلفات ثانویه ایجاد کند.

این بحران چه نسبتی با ساختار فدرالی سومالی دارد؟

سومالی سال‌هاست در تلاش است میان اقتدار دولت مرکزی و خودمختاری ایالت‌ها تعادل ایجاد کند. هر بار که این تعادل از مسیر مذاکره خارج و به ابزار نظامی منتقل می‌شود، خطر بازگشت کشور به الگوهای بی‌ثباتی گذشته افزایش می‌یابد.

در بایدوآ، مسئله فقط یک فرد یا یک دولت منطقه‌ای نیست؛ پرسش اصلی این است که چه کسی حق تعیین رهبری ایالت‌ها را دارد و مرز قدرت دولت مرکزی کجاست.

بعد از این چه باید دید؟

چهار شاخص تعیین‌کننده‌اند: تداوم یا توقف درگیری، موضع رسمی دولت فدرال درباره اداره ایالت جنوب‌غرب، وضعیت بیمارستان‌ها و غیرنظامیان، و اینکه آیا بازیگران سیاسی سومالی به میانجی‌گری بازمی‌گردند یا نه. اگر نبرد ادامه پیدا کند، بایدوآ می‌تواند به کانون تازه‌ای از بحران داخلی سومالی تبدیل شود.