ذخایر قطعی اکتشافی مس ایران ۱۱۲٪ رشد کرد؛ ۹۳٪ در کرمان متمرکز است

جدیدترین آمارهای منتشرشده از سنجه‌های عملکردی وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می‌دهد ذخایر قطعی اکتشافی کانسنگ مس ایران در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۳.۳۴ میلیارد تن رسیده؛ رقمی که در مقایسه با سال ۱۴۰۳ حدود ۱.۷۶۸ میلیارد تن بیشتر و معادل رشد ۱۱۲ درصدی گزارش شده است.

تمرکز جغرافیایی این ذخایر بسیار بالاست. استان کرمان با ۳ میلیارد و ۱۲۲ میلیون و ۵۲۶ هزار و ۱۷۶ تن بیش از ۹۳ درصد ذخایر قطعی ثبت‌شده را در اختیار دارد. پس از آن سیستان‌وبلوچستان با حدود ۱۲۴.۶ میلیون تن و خراسان جنوبی با حدود ۵۵.۳ میلیون تن قرار می‌گیرند.

این ۳.۳۴ میلیارد تن دقیقاً چه چیزی است؟

این عدد درباره کانسنگ مس دارای ذخیره قطعی اکتشافی ثبت‌شده است؛ نه وزن فلز مس خالص، نه میزان تولید سالانه و نه لزوماً حجمی که با شرایط اقتصادی و فنی فعلی قابل استخراج و فرآوری است. برای تبدیل ذخیره کانسنگ به برآورد فلز محتوی باید عیار هر ذخیره، بازیابی فرآوری، هزینه استخراج و سایر متغیرهای فنی در دسترس باشد.

همچنین افزایش ذخیره ثبت‌شده در یک سال الزاماً به این معنا نیست که همین میزان ماده معدنی در همان سال «کشف» شده است. بخشی از تغییرات ذخایر می‌تواند از تکمیل اکتشاف، صدور یا اصلاح گواهی کشف، بازبرآورد مدل زمین‌شناسی یا ورود داده‌های جدید به آمار رسمی ناشی شود. آمار منتشرشده جزئیات سهم هر یک از این عوامل را تفکیک نمی‌کند.

تمرکز ذخایر در چند استان

بعد از کرمان، سیستان‌وبلوچستان با ۱۲۴ میلیون و ۶۴۱ هزار و ۸۵۸ تن، خراسان جنوبی با ۵۵ میلیون و ۲۸۴ هزار تن، آذربایجان شرقی با حدود ۱۴.۵۸ میلیون تن و خراسان رضوی با حدود ۱۳.۶۷ میلیون تن در رده‌های بعدی قرار دارند. بر پایه همین داده‌ها، برای ۲۱ استان ذخیره قطعی ثبت‌شده مس گزارش نشده است.

این تمرکز به این معناست که هر تحلیل درباره توسعه صنعت مس ایران باید میان «منابع زمین‌شناسی کشور» و «زیرساخت تولید در استان‌های اصلی» تفکیک کند. وجود ذخیره بزرگ به‌تنهایی درباره سرعت توسعه معدن، ظرفیت ذوب و پالایش، آب، برق، سرمایه‌گذاری یا صادرات نتیجه قطعی نمی‌دهد.

رشد ذخیره چه نسبتی با بازار جهانی مس دارد؟

افزایش ذخایر ثبت‌شده ظرفیت بالقوه بخش معدن را بالا می‌برد، اما اثر آن بر عرضه واقعی به زمان‌بندی توسعه پروژه‌ها وابسته است. رونما امروز در گزارش «مس در ۶.۵۲ دلار ماند؛ افت هفتگی نزدیک ۳٪» وضعیت قیمت جهانی این فلز را بررسی کرده است. قیمت جهانی و اندازه ذخایر دو داده متفاوت‌اند و نباید از هم‌زمانی آنها رابطه علّی ساخت.

در داخل نیز مسئله فقط ذخیره نیست. گزارش رونما درباره موانع سرمایه‌گذاری و معادن غیرفعال نمونه‌ای از فاصله میان ظرفیت زمین‌شناسی و تبدیل آن به تولید اقتصادی را نشان می‌دهد.

چه داده‌ای برای مرحله بعد لازم است؟

• عیار متوسط و فلز محتوی ذخایر جدید یا بازبرآوردشده؛
• تفکیک رشد ذخایر میان کشف تازه، اصلاح گواهی کشف و بازبرآورد؛
• برنامه سرمایه‌گذاری و زمان‌بندی تبدیل ذخایر به ظرفیت استخراج و فرآوری؛
• محدودیت‌های آب، برق و زیرساخت حمل در استان‌های اصلی؛
• تغییر تولید کنسانتره و کاتد در مقایسه با رشد ذخایر ثبت‌شده.

بنابراین خبر اصلی یک جهش در ذخیره اکتشافی ثبت‌شده است، نه جهش هم‌زمان تولید. ارزش اقتصادی این افزایش زمانی روشن‌تر می‌شود که داده عیار، سرمایه‌گذاری، ظرفیت فرآوری و زمان بهره‌برداری پروژه‌ها نیز منتشر شود.