نتانیاهو در مراسم ۷ اکتبر: «حماس بر غزه حکومت نخواهد کرد»؛ پیام تازه درباره ایران و لبنان

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در مراسم یادبود دولتی ۵ اکتبر در کوه هرتزل سه خط سیاسی را کنار هم گذاشت: ادامه حذف حماس از ساختار قدرت غزه، تداوم حملات علیه حزب‌الله در لبنان و جلوگیری از آنچه تهدید موجودیتی ایران خواند. این سخنان موضع دولت اسرائیل را روشن‌تر می‌کند، اما به‌خودی‌خود نه سازوکار حکومت آینده غزه را تعیین می‌کند و نه ادعاهای او درباره وضعیت ایران را به واقعیت اثبات‌شده تبدیل می‌کند.

چه چیزی در سخنرانی تازه روشن شد؟

مراسم دولتی در سومین سالگرد حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ در کوه هرتزل برگزار شد. دفتر نخست‌وزیر اسرائیل متن کامل سخنرانی را منتشر کرده و نهاد بیمه ملی اسرائیل نیز تاریخ، مکان و ماهیت رسمی مراسم را پیش‌تر اعلام کرده بود.

نتانیاهو گفت «حماس بر غزه حکومت نخواهد کرد» و افزود اسرائیل به تعقیب کسانی که در حمله ۷ اکتبر یا نگهداری گروگان‌ها نقش داشته‌اند ادامه می‌دهد. او هم‌زمان گفت ارتش اسرائیل حملات به حزب‌الله در لبنان را ادامه خواهد داد و این فشار را بخشی از ایجاد فرصت برای صلح با لبنان توصیف کرد.

در بخش مربوط به ایران، نخست‌وزیر اسرائیل گفت دولت او اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی موجودیت اسرائیل را تهدید کند. او همچنین ارزیابی کرد حکومت ایران از زمان تأسیس خود در ضعیف‌ترین وضعیت قرار دارد و «برای بقا می‌جنگد». این بخش از سخنرانی یک ارزیابی سیاسی و راهبردی از سوی نتانیاهو است، نه داده‌ای مستقل که بتوان آن را بدون انتساب به او به‌عنوان واقعیت قطعی گزارش کرد.

واقعیت، ادعا و بخش‌های هنوز نامعلوم

واقعیت قابل‌تأیید: مراسم ۵ اکتبر برگزار شده، نتانیاهو این مواضع را در سخنرانی رسمی بیان کرده و رسانه‌های مستقل و محلی اسرائیل همان محورهای اصلی را تأیید کرده‌اند.

ادعا: نتانیاهو مدعی شد اسرائیل به ذخایر موشک‌های بالستیک ایران و برنامه هسته‌ای آن «ضربه شدید» زده است. متن سخنرانی برای اثبات میزان این خسارت کافی نیست؛ بنابراین رونما این بخش را به‌عنوان ادعای نخست‌وزیر اسرائیل ثبت می‌کند، نه نتیجه مستقل ارزیابی خسارت.

نامعلوم: سخنرانی هیچ سازوکار اجرایی مشخصی برای جایگزینی حماس در اداره غزه ارائه نکرد. گزارش خبرگزاری فرانسه نیز می‌گوید طرح‌های حکومت پس از جنگ در غزه شکل‌هایی به خود گرفته، اما اجرای عملی آن همچنان تا حد زیادی حل‌نشده است. مشخص نیست چه نهاد فلسطینی، منطقه‌ای یا بین‌المللی در نهایت مسئولیت اداره، امنیت و بازسازی را برعهده خواهد گرفت.

چرا این موضع درباره غزه مهم است؟

جمله «حماس بر غزه حکومت نخواهد کرد» تنها زمانی به سیاست اجرایی تبدیل می‌شود که اسرائیل و بازیگران فلسطینی و منطقه‌ای بتوانند بر سر جایگزین سیاسی و امنیتی توافق کنند. مسئله اصلی اکنون صرفاً توان نظامی حماس نیست؛ خلأ حکمرانی، بازسازی، کنترل گذرگاه‌ها، تأمین امنیت و مشروعیت سیاسی نیز تعیین می‌کند که ساختار پس از جنگ چگونه شکل بگیرد.

این همان شکافی است که در پرونده قبلی رونما درباره غزه یک سال پس از آتش‌بس و گره بازسازی و حکمرانی بررسی شده بود. سخنرانی تازه نتانیاهو این گره را حل نمی‌کند، اما نشان می‌دهد حذف حماس از حکومت غزه همچنان شرط سیاسی اعلام‌شده دولت اسرائیل است.

پیام هم‌زمان به لبنان و ایران

نتانیاهو در یک چارچوب مشترک، غزه، لبنان و ایران را بخش‌هایی از یک محیط امنیتی واحد توصیف کرد. درباره لبنان، او تداوم فشار نظامی بر حزب‌الله را با امکان صلح در آینده کنار هم گذاشت. این دو گزاره لزوماً به معنی آغاز یک روند دیپلماتیک تازه نیستند؛ سخنرانی زمان‌بندی، میانجی یا چارچوب مذاکراتی مشخصی برای صلح با لبنان معرفی نکرد.

درباره ایران نیز لحن سخنرانی از بازدارندگی فراتر رفت و به پیش‌بینی درباره آینده حکومت رسید. از نظر تحلیلی، اهمیت این بخش در آن است که دولت اسرائیل همچنان پرونده ایران را پس از درگیری‌های مستقیم اخیر یک موضوع بسته‌شده نمی‌بیند. با این حال، ارزیابی میزان آسیب به توان موشکی یا هسته‌ای ایران و سنجش میزان ضعف سیاسی حکومت نیازمند داده‌های مستقل جداگانه است.

گام بعدی قابل‌راستی‌آزمایی چیست؟

سه شاخص باید از سخنرانی جداگانه رصد شود: نخست، آیا دولت اسرائیل طرح اجرایی مشخصی برای اداره غزه بدون حماس ارائه می‌کند؛ دوم، آیا الگوی حملات در لبنان واقعاً با یک مسیر سیاسی یا میانجی‌گری تازه همراه می‌شود؛ و سوم، آیا ادعاهای مربوط به کاهش توان راهبردی ایران با ارزیابی‌های فنی و مستقل بعدی همخوانی پیدا می‌کند. تا آن زمان، سخنان ۵ اکتبر بیش از آنکه اعلام یک توافق جدید باشد، صورت‌بندی دوباره اهداف سیاسی و امنیتی دولت نتانیاهو است.