عربستان: حملات به فرودگاه‌های ریاض و ابها ۳ کشته و ۳۶ زخمی برجا گذاشت؛ عدن هم هدف قرار گرفت

سازمان هوانوردی غیرنظامی عربستان عصر چهارشنبه ۷ اکتبر اعلام کرد دو حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض و فرودگاه بین‌المللی ابها در روزهای ۶ و ۷ اکتبر در مجموع سه کشته و ۳۶ زخمی برجا گذاشته و به تأسیسات فرودگاهی خسارت مادی زده است. این نهاد در بیانیه خود عامل حملات را نام نبرد؛ حوثی‌های یمن مسئولیت حملات به این دو فرودگاه را بر عهده گرفته‌اند.

همان روز فرودگاه بین‌المللی عدن نیز هدف موشک و پهپاد قرار گرفت و مقام‌های دولت یمن گفتند یک پرواز ورودی از قاهره برای حفظ جان مسافران به جده منحرف شد. مجموعه این رویدادها نشان می‌دهد تشدید دوباره جنگ یمن از خطوط نبرد زمینی فراتر رفته و مستقیماً شبکه هوانوردی غیرنظامی در یمن و عربستان را تحت فشار قرار داده است.

• سازمان هوانوردی عربستان وقوع حمله به فرودگاه‌های ابها و ملک خالد و تلفات سه کشته و ۳۶ زخمی را اعلام کرده است.
• حوثی‌ها گفته‌اند این حملات را انجام داده‌اند؛ مقام هوانوردی عربستان در بیانیه تلفات، مسئول حملات را نام نبرده است.
• وزارت حمل‌ونقل دولت یمن گفت دست‌کم دو موشک بالستیک و چند پهپاد فرودگاه عدن را هدف قرار دادند و یک پرواز قاهره به جده منحرف شد.
• جزئیات فنی نوع سلاح‌های اصابت‌کرده به دو فرودگاه سعودی و مسیر دقیق هر حمله به‌طور مستقل منتشر نشده است.

چند دقیقه‌ای که یک پرواز را از عدن دور کرد

وزارت حمل‌ونقل دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن گفت یکی از موشک‌ها در نزدیکی باند فرودگاه عدن فرود آمد؛ آن هم دقایقی پیش از زمانی که یک پرواز یمنیه از قاهره باید به زمین می‌نشست. مقام‌ها گفتند فرود هواپیما لغو و مسیر آن به جده تغییر داده شد، ترمینال تخلیه شد و دو هواپیمای حاضر در محوطه پروازی نیز جابه‌جا شدند.

گزارش‌های اولیه از تلفات انسانی حکایت ندارند. اما نبود تلفات به معنای کم‌اهمیت‌بودن رویداد نیست: فرودگاه عدن مهم‌ترین دروازه هوایی برای مناطق خارج از کنترل حوثی‌هاست و اختلال پایدار در آن می‌تواند جابه‌جایی مسافران، کارکنان دولت و بخشی از کمک‌های انسانی را دشوارتر کند.

در مقابل، یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، گفت حمله با موشک‌های بالستیک متوجه اردوگاه بدر در نزدیکی فرودگاه و محموله‌های نظامی سعودی بوده است. این دفاع، قوی‌ترین روایت حوثی‌ها از هدف عملیات است؛ اما حتی اگر هدف اعلام‌شده نظامی باشد، نزدیکی محل ادعایی به باند، ترمینال و پرواز مسافری، خطر قابل مشاهده برای غیرنظامیان را از بین نمی‌برد.

در ریاض و ابها چه چیزی تأیید شده است؟

سازمان هوانوردی غیرنظامی عربستان اعلام کرد حمله به فرودگاه ابها دو زن مقیم، با تابعیت مراکش و الجزایر، را کشته و ۲۸ نفر را زخمی کرده است. این نهاد همچنین گفت حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض یک مرد سودانی را کشته و هشت نفر دیگر را زخمی کرده است؛ پنج شهروند سعودی و سه تبعه مصر و پاکستان در میان مجروحان هستند. مقام هوانوردی عربستان افزود هر دو حمله خسارت مادی نیز برجای گذاشته و ارزیابی خسارت ادامه دارد.

این بیانیه یک تغییر مهم نسبت به گزارش اولیه است: دیگر اصل وقوع حمله به تأسیسات دو فرودگاه سعودی و وجود تلفات صرفاً ادعای حوثی‌ها نیست و از سوی نهاد رسمی هوانوردی عربستان تأیید شده است. با این حال، این نهاد در همان بیانیه نام مهاجم را ذکر نکرد. مسئولیت حوثی‌ها برای حملات همچنان باید به‌عنوان ادعای خود این گروه گزارش شود، هرچند با گزارش‌های مستقل خبرگزاری‌ها و زمینه عملیاتی موجود هم‌خوان است.

در کنار این دو حمله، ائتلاف به رهبری عربستان اعلام کرده بود یک موشک بالستیک پرتاب‌شده از یمن را در شمال ریاض رهگیری کرده است. داده عمومی موجود اجازه نمی‌دهد با قطعیت تعیین شود این رهگیری بخشی از همان حمله به فرودگاه ملک خالد بوده یا یک رویداد جداگانه در همان موج حملات.

چرا این مرحله با حملات قبلی فرق دارد؟

رونما پیش‌تر ادعاهای متناقض درباره کنترل مواضع باب‌المندب را بررسی کرده بود. تحول تازه این است که پاسخ حوثی‌ها به ضدحمله زمینی و هوایی ائتلاف، به‌طور هم‌زمان فرودگاه دولت یمن و عمق عربستان را زیر فشار گذاشته است.

دولت یمن و نیروهای متحد عربستان از ابتدای هفته عملیاتی را برای بازپس‌گیری ساحل غربی، بندر مخا و مواضع پیرامون باب‌المندب آغاز کرده‌اند. این تنگه یکی از مسیرهای اصلی تجارت میان اقیانوس هند، دریای سرخ و کانال سوئز است. در چنین وضعی، حمله به عدن می‌تواند کارکردی فراتر از یک ضربه تاکتیکی داشته باشد: افزایش هزینه ادامه عملیات برای دولت یمن و حامی سعودی آن.

اما روایت مقابل نیز محدودیت‌های خود را دارد. ائتلاف از پیشروی نیروهای دولتی و بازپس‌گیری مناطق کلیدی سخن می‌گوید، در حالی که حوثی‌ها بخشی از این ادعاها را رد کرده‌اند. بدون نقشه‌های مستقل، تصاویر ماهواره‌ای تازه یا دسترسی خبرنگاران به خطوط مقدم، نمی‌توان دامنه واقعی تغییر کنترل سرزمینی را قطعی دانست.

فشار مضاعف بر غیرنظامیان

جنگ یمن پس از دوره‌ای چندساله از کاهش نسبی درگیری‌های سنگین دوباره شدت گرفته است. سازمان ملل از آوارگی بیش از ۱۷۵ هزار نفر در موج اخیر خبر داده و گزارش‌ها از فشار بر اردوگاه‌های اطراف عدن حکایت دارد. بسته‌شدن یا ناامن‌شدن فرودگاه‌ها می‌تواند بحران را از جبهه نظامی به شبکه حمل‌ونقل و امدادرسانی منتقل کند.

برای عربستان نیز مسئله فقط دفاع هوایی نیست. تکرار هشدارها و اختلال‌های پروازی، حتی بدون اصابت تأییدشده، هزینه بیمه، برنامه‌ریزی خطوط هوایی و تصور امنیتی پیرامون فرودگاه‌های این کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در مقابل، گسترش حملات هوایی ائتلاف به صنعا، صعده و خطوط ساحلی می‌تواند چرخه تلافی را شدیدتر کند.

چه چیزهایی باید رصد شود؟

• اعلام رسمی درباره میزان خسارت و زمان ازسرگیری کامل پروازها در فرودگاه عدن؛
• انتشار شواهد فنی یا تصاویر مستقل درباره ادعاهای حمله به فرودگاه‌های ریاض و ابها؛
• تغییر واقعی کنترل مخا، ذباب و جاده‌های منتهی به باب‌المندب؛
• آیا حملات بعدی همچنان نزدیک زیرساخت‌های غیرنظامی خواهد بود یا دو طرف دامنه عملیات را محدود می‌کنند.

ارزیابی فعلی—اینکه جنگ به گره‌های هوانوردی و لجستیکی سرایت کرده—با دو نوع داده می‌تواند تغییر کند: اگر بررسی مستقل نشان دهد اصابت‌های عدن صرفاً به یک هدف نظامی دور از تأسیسات فرودگاهی محدود بوده، یا اگر مقام‌های هوانوردی عربستان مدرکی منتشر کنند که ادعاهای حوثی‌ها درباره اصابت به فرودگاه‌ها را تأیید یا رد کند. تا آن زمان، باید میان «رهگیری اعلام‌شده»، «هدف‌گیری ادعایی» و «اصابت اثبات‌شده» فاصله گذاشت.