دادگاه فدرال آمریکا اجرای تحریم‌های مرتبط با دیوان کیفری را علیه دو گروه حقوق بشری متوقف کرد

یک قاضی فدرال آمریکا اجرای بخشی از تحریم‌های دولت دونالد ترامپ علیه دو سازمان حقوق بشری را که با دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) همکاری می‌کنند، به‌طور موقت متوقف کرده است. بر اساس دستور جسی فورمن، قاضی دادگاه ناحیه جنوبی نیویورک، دولت فعلاً نمی‌تواند برای فعالیت‌های مرتبط با دیوان علیه سازمان «دموکراسی برای جهان عرب اکنون» (DAWN) و «ائتلاف مالیات‌دهندگان علیه نسل‌کشی» (TAAG) مجازات‌های مدنی یا کیفری اعمال کند. تصمیم دادگاه در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ صادر و جزئیات آن چهارشنبه ۱۴ اکتبر در رسانه‌های حقوقی منتشر شد. این یک قرار مقدماتی است، نه حکم نهایی یا لغو سراسری تحریم‌های دیوان.

دادگاه دقیقاً چه تصمیمی گرفت؟

به گزارش بلومبرگ لا و بر اساس اطلاعیه منتشرشده از سوی شاکیان، قاضی فورمن تشخیص داده است که ادعای این دو نهاد درباره نقض متمم اول قانون اساسی آمریکا، یعنی آزادی بیان، احتمال موفقیت قابل‌توجهی دارد. استدلال اصلی آن است که تهدید تحریم به دلیل نوع مشخصی از گفتار یا همکاری حقوقی می‌تواند شکل ناموجهی از محدودیت مبتنی بر محتوای بیان باشد. دادگاه همچنین خطر آسیب جبران‌ناپذیر ناشی از خودسانسوری را برای رسیدگی فوری قابل اعتنا دانسته است.

با این حال دامنه رأی محدود است: قرار مقدماتی از همین دو شاکی حمایت می‌کند و کل فرمان اجرایی سال ۲۰۲۵ را باطل نکرده است. ممنوعیت اجرای برخی مجازات‌ها برای شاکیان به‌معنای پایان تمام محدودیت‌های واشنگتن علیه کارکنان یا ساختار دیوان کیفری بین‌المللی نیست. رسیدگی ماهوی پرونده ادامه خواهد یافت و تصمیم حاضر می‌تواند در مراحل بعدی مورد بررسی قضایی قرار گیرد.

اختلاف بر سر چیست؟

دولت آمریکا در فوریه ۲۰۲۵ با فرمان اجرایی ۱۴۲۰۳ چارچوبی برای تحریم اشخاص مرتبط با برخی اقدامات دیوان کیفری بین‌المللی ایجاد کرد. واشنگتن مشروعیت اعمال صلاحیت دیوان بر شهروندان آمریکایی و برخی مقام‌های کشورهای متحد خود را زیر سؤال می‌برد. در مقابل، دو سازمان شاکی می‌گویند تهدید مجازات به خاطر ارسال مدارک، تماس با نهادهای حقوق بشری و حمایت از تحقیقات دیوان، فعالیت مشروع مدنی و حقوقی آن‌ها را محدود کرده است.

واقعیت حقوقی: دادگاه فعلاً اجرای مجازات نسبت به دو شاکی را محدود کرده است. ادعای شاکیان: سیاست تحریمی دولت با آزادی بیان و حق فعالیت حقوق بشری آنان تعارض دارد. موضع دولت آمریکا: ابزارهای تحریمی را برای مقابله با آنچه تجاوز دیوان از حدود صلاحیت و تعرض به حاکمیت آمریکا و متحدانش می‌داند ضروری معرفی می‌کند. این مواضع نباید با نتیجه نهایی یک دادرسی اشتباه گرفته شوند.

چرا حکم اهمیت سیاسی دارد؟

حکم تازه در زمانی صادر شده که تنش میان واشنگتن و دیوان کیفری افزایش یافته است. دولت ترامپ در ۹ اکتبر تحریم‌های گسترده‌تری علیه خود دیوان اعلام کرد؛ اقدامی که هم‌زمان با اعطای جایزه نوبل صلح ۲۰۲۶ به ناوی پیلای، از قضات پیشین این نهاد، واکنش‌های بین‌المللی برانگیخت. پرونده جاری اما درباره حقوق دو سازمان آمریکایی در برابر اجرای تحریم‌هاست، نه درباره صحت اتهام‌های مطرح‌شده در پرونده‌های جنگی دیوان.

رونما پیش‌تر جزئیات تحریم دیوان و مخالفت شماری از متحدان واشنگتن را گزارش کرده بود. همچنین در گزارش واکنش ناوی پیلای به تحریم‌ها موضع یکی از چهره‌های حقوق بین‌الملل بررسی شده است. خبر امروز تحول قضایی مشخص و تازه‌ای به آن پرونده اضافه می‌کند: محدود شدن قدرت اجرای تحریم علیه دو شاکی، با استناد به حفاظت قانون اساسی از گفتار و فعالیت مدنی.

گام بعدی چیست؟

مطابق اعلام DAWN، دادگاه از طرفین خواسته تا ۲۰ اکتبر درباره گام‌های بعدی رسیدگی گفت‌وگو کنند. مسئله تعیین‌کننده این است که آیا در مرحله رسیدگی نهایی نیز نظر قاضی درباره تعارض تحریم‌ها با متمم اول پابرجا می‌ماند یا نه. همچنین هنوز روشن نیست این تصمیم محدود تا چه اندازه بر پرونده‌های دیگر، فعالیت بانک‌ها و شرکت‌های خدمات‌رسان به دیوان یا تحریم‌های تازه‌تر اثر خواهد گذاشت. توسعه اثر رأی به اشخاص دیگر نیازمند مبنای قضایی جداگانه است.