آسمان عربستان هنوز بسته است؛ بازگشایی دو ترمینال ریاض چه چیزی را حل می‌کند؟ | تحلیل ۳۶۰

.ronama-article{direction:rtl;text-align:right;max-width:1100px;margin:0 auto;padding:16px;line-height:2;font-size:17px;color:inherit;box-sizing:border-box}.ronama-article *{box-sizing:border-box}.ronama-article h2{margin:44px 0 16px;font-size:1.6rem;line-height:1.7}.ronama-article p{margin:0 0 18px}.ronama-glance{background:rgba(0,107,253,.06);color:inherit;border-right:5px solid #006bfd;border-radius:12px;padding:18px 20px;margin:24px 0}.ronama-box{border:1px solid rgba(128,128,128,.4);border-right:5px solid #006bfd;border-radius:12px;padding:18px;margin:24px 0}.ronama-warning{border:1px solid rgba(128,128,128,.4);border-right:5px solid #b76e00;border-radius:12px;padding:18px;margin:24px 0}.ronama-toggle-box{border:1px solid rgba(128,128,128,.4);border-radius:12px;overflow:hidden;margin:26px 0}.ronama-toggle-box>summary{cursor:pointer;font-weight:700;padding:16px 18px}.ronama-toggle-content{padding:0 18px 18px}.ronama-inline-related{margin:6px 0 24px;padding:10px 14px;border-right:3px solid #006bfd;background:rgba(0,107,253,.05);border-radius:8px;font-size:.95em}.ronama-inline-related a{font-weight:700}.ronama-table-wrap{overflow-x:auto;margin:22px 0}.ronama-table-wrap table{width:100%;border-collapse:collapse;min-width:640px;font-size:.95em;line-height:1.8}.ronama-table-wrap th,.ronama-table-wrap td{border:1px solid rgba(128,128,128,.4);padding:10px 12px;text-align:right;vertical-align:top}.ronama-table-wrap th{background:rgba(0,107,253,.08);font-weight:700}.ronama-type-badge{display:inline-block;background:#006bfd;color:#fff;font-weight:700;font-size:.85rem;padding:4px 14px;border-radius:999px;margin:0 0 14px}.ronama-timeline{list-style:none;margin:24px 0;padding:0 22px 0 0;border-right:3px solid #006bfd}.ronama-timeline li{position:relative;margin:0 0 18px;padding:0 18px 0 0}.ronama-timeline li:before{content:'';position:absolute;right:-31px;top:12px;width:14px;height:14px;border-radius:50%;background:#006bfd}.ronama-timeline b{display:block}.ronama-faq{border:1px solid rgba(128,128,128,.4);border-right:5px solid #006bfd;border-radius:12px;padding:18px;margin:32px 0}.ronama-faq h2{margin:0 0 14px;font-size:1.3rem}.ronama-faq details{border-top:1px solid rgba(128,128,128,.3);transition:background .2s}.ronama-faq details:hover{background:rgba(0,107,253,.06)}.ronama-faq summary{cursor:pointer;font-weight:700;padding:12px 4px;list-style:none;display:flex;justify-content:space-between;gap:12px}.ronama-faq summary::-webkit-details-marker{display:none}.ronama-faq summary:after{content:'+';color:#006bfd;font-size:1.4rem;line-height:1}.ronama-faq details[open] summary:after{content:'\2212'}.ronama-faq details p{margin:0 0 12px;padding:0 4px}

روز یکشنبه ۳ آبان (۲۵ اکتبر)، دو ترمینال فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض دوباره باز شد؛ حدود دو هفته پس از حمله‌ای که به گزارش‌های منتشرشده دست‌کم ۱۳ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جا گذاشت. همان روز ائتلاف به رهبری عربستان از رهگیری ده موشک بالستیک در جنوب، یک موشک بالستیک به سمت ریاض، یک پهپاد و یک موشک کروز خبر داد، و سخنگوی حوثی‌ها گفت فرودگاه ریاض «هدف نظامی» می‌ماند. پرسش این تحلیل: بازگشایی یک فرودگاه چه چیزی را نشان می‌دهد و چه چیزی را هنوز حل نکرده است؟

در فرودگاه ریاض چه اتفاقی افتاد و کدام بخش مستند است؟

هسته‌ی مستند ماجرا حمله‌ی ۱۸ مهر است. بر پایه‌ی گزارش یک خبرگزاری آمریکایی (۲۰ مهر)، دست‌کم ۱۳ نفر کشته و بیش از ۳۰۰ نفر زخمی شدند و موشک‌ها و پهپادها بیش از هزار کیلومتر پرواز کرده بودند. گزارش دیگری از ۲۷ مهر، به نقل از یک خبرگزاری مالی، از آسیب به ساختمان‌ها و نابودی دست‌کم یک هواپیما می‌گوید و اینکه اطلاعیه‌ی هوانوردی، ورود و خروج هر پرواز را مشروط به اجازه‌ی قبلی کرده بود.

بخش دوم روایت، یعنی چگونگی شکست پدافند، فقط از زبان مقام‌های ناشناس آمده: بررسی سعودی‌ها به این نتیجه رسیده که حوثی‌ها نخست چند پهپاد فرستادند تا راه را برای موشک‌های کروز و بالستیک باز کنند. این ادعا مستقل راستی‌آزمایی نشده است. وزیر انرژی عربستان، شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، گفت رویدادهای هفته‌های اخیر «جدی» است و پاسخ باید «به همان اندازه جدی» باشد؛ او شکل پاسخ را توضیح نداد.

خط زمانی: از حمله‌ی ریاض تا بازگشایی دو ترمینال

1. ۱۸ مهر ۱۴۰۵ (۱۰ اکتبر)حمله به فرودگاه ملک خالد ریاض؛ دست‌کم ۱۳ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی.
2. ۲۰ مهر (۱۲ اکتبر)گزارش خبرگزاری درباره‌ی بررسی شکست پدافند؛ ترامپ می‌گوید «امکان» حمله‌ی آمریکا به حوثی‌ها را بررسی می‌کند و آمریکا تاکنون اطلاعات و برنامه‌ریزی داده اما مستقیم حمله نکرده است.
3. ۲۷ مهر (۱۹ اکتبر)محدودیت نامحدود پروازها در فرودگاه ریاض؛ نفت برنت با ۱۰۹٫۵۵ دلار بسته می‌شود.
4. ۱ آبان (۲۳ اکتبر)برنت ۱۱۶٫۷۲ دلار؛ ادعای حوثی‌ها درباره‌ی هدف‌گرفتن وزارت دفاع در ریاض، فرودگاه دمام، فرودگاه ابها و تأسیسات آرامکو در ینبع؛ آرامکو دفتر مرکزی ظهران را تخلیه کرده، نخستین تخلیه از آغاز جنگ ایران.
5. ۲ آبان (۲۴ اکتبر)ائتلاف از رهگیری موشک بالستیک به سمت ریاض می‌گوید؛ دفاع مدنی عربستان از دو موشک به سوی مکه و مدینه خبر می‌دهد و حوثی‌ها آن را «دروغ بزرگ» می‌نامند. شرکت‌های هندی فهرست لغو پروازها را تمدید می‌کنند.
6. ۳ آبان (۲۵ اکتبر)دو ترمینال فرودگاه ریاض بازگشایی می‌شود؛ ائتلاف رهگیری‌های تازه را اعلام می‌کند؛ آمریکا هشدار سفر برای عربستان و ۱۱ کشور دیگر صادر کرده است.
7. ۴ آبان (۲۶ اکتبر)طبق گزارش ۲۷ مهر، رأی پارلمان مصر درباره‌ی حمایت از عربستان به این روز موکول شده بود؛ نتیجه‌ای خوانده نشد.
8. ۱۲ آبان (۳ نوامبر)انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا؛ یک تحلیلگر بازار می‌گوید ایران ممکن است پیش از آن تنش را بالا ببرد.

بیشتر بخوانید: حمله به فرودگاه دمام دو کشته و هشت زخمی برجا گذاشت؛ عامل هنوز اعلام نشده

هوانوردی: بازگشایی ترمینال برابر با بازگشت پرواز نیست

بازگشایی فرودگاه شرط لازم است، نه کافی. شرکت‌های هواپیمایی بر پایه‌ی ارزیابی ریسک خودشان تصمیم می‌گیرند، و تصمیم‌ها فعلاً تا هفته‌ها جلوتر قفل شده است.

محاسبه‌ی رونما: دورترین تاریخ در جدول (۹ آذر) حدود ۳۶ روز پس از بازگشایی دو ترمینال است. یعنی دست‌کم یک شرکت هندی لغو پرواز به ریاض را تا حدود پنج هفته پس از بازگشایی ترمینال‌ها تمدید کرده است. این فاصله شاخص خوبی از تفاوت «باز بودن» و «ایمن دانسته‌شدن» است. ایرایندیا اکسپرس مسیر جایگزین از بحرین هم پیشنهاد کرده و برای رزروهای پیش از ۲ آبان یک‌بار بازرزرو رایگان داده است.

برای مسافران، به‌ویژه زائران و کارگران هندی، هزینه مستقیم است. کنسولگری هند در جده مراکز کنترل شبانه‌روزی در جده و مکه راه انداخته و سفارت هند از شهروندانش خواسته از رهگیری‌ها فیلم نگیرند و منتشر نکنند، چون این کار طبق قوانین محلی پیگرد دارد. این هشدار را می‌توان بخشی از مدیریت تصویر پدافند دانست، هرچند متن رسمی آن در دسترس نبود.

دو روایت از میدان، دو برداشت از بازار

روایت‌های رقیب هر کدام بخشی از واقعیت را می‌گویند. روایت ائتلاف: پدافند بیشتر پرتابه‌ها را رهگیری می‌کند و بازگشایی دو ترمینال نشانه‌ی کنترل است. روایت حوثی‌ها: هدف‌ها «سه فرودگاه سعودی، تأسیسات نفتی و یک پایگاه هوایی» است و هر خبر خلاف این «دروغ» است. میان این دو، فقط چیزهایی قطعی‌اند که از بیرون هم دیده شده: تعطیلی فرودگاه، لغو پرواز، تخلیه‌ی دفتر ظهران و واکنش قیمت.

محاسبه‌ی رونما: از ۱۰۹٫۵۵ به ۱۱۶٫۷۲ دلار، حدود ۶٫۵ درصد رشد در ۴ روز کاری. اگر رقم کپلر درست باشد، جریان هرمز بیش از ۵۷ درصد کمتر از ۲۰ میلیون بشکه در روز بوده؛ اگر برآورد بانک درست باشد، جریان تقریباً عادی است. این دو را نمی‌توان با هم جمع کرد: بازه‌ی زمانی و تعریف‌شان یکی نیست. تا زمانی که چنین نباشد، هیچ‌کدام را نمی‌توان به کل بازار تعمیم داد.

پیوند دیگر بازار، خط لوله‌ی شرق–غرب عربستان است که به‌عنوان مسیر جایگزین هرمز مطرح بوده و هدف ادعای حوثی‌ها شده؛ آنچه در آن پرونده تأیید شده، در تحلیل رونما درباره‌ی شریان جایگزین هرمز آمده است. تخلیه‌ی ظهران نشان می‌دهد ریسک فقط برای فرودگاه‌ها نیست، اما متن رسمی آرامکو درباره‌ی آن در دسترس نبود.

بازیگران: چه می‌خواهند و چه هزینه‌ای می‌دهند؟

برنده‌ها و بازنده‌ها: کوتاه‌مدت، تولیدکنندگان نفتی خارج از منطقه‌ی درگیری از قیمت بالاتر سود می‌برند و مسافران، شرکت‌های هواپیمایی منطقه و بازار کار مهاجر زیان می‌بینند. برای عربستان، دو هزینه‌ی هم‌زمان وجود دارد: اعتبار پدافند و اعتبار مرکز هوانوردی. این برآورد استنباط رونما است، نه عددی از یک نهاد رسمی.

ایران کجای ماجراست؟

منابع بررسی‌شده ایران را «حامی» یا «هم‌سو» با حوثی‌ها می‌نامند. هشدار سفر آمریکا هم که روز شنبه برای عربستان و ۱۱ کشور دیگر صادر شد، از «هدف‌گیری پهپادی و موشکی منافع آمریکا از سوی ایران و حوثی‌های مورد حمایت ایران» حرف می‌زند؛ این جمله موضع آمریکاست و سندی درباره‌ی هدایت عملیات نیست. وزارت خارجه‌ی ایران علناً نگرانی خود را گفته و مساعی جمیله پیشنهاد کرده است. ادعای کمک اطلاعاتی ایران به حوثی‌ها پیش‌تر در تحلیل ۳۶۰ رونما درباره‌ی حوثی‌ها، ریاض و تهران بررسی شده است.

بنابراین ادعای هماهنگی مستقیم تهران را باید در سطح «ادعا» نگه داشت. چیزی که مستند است، بستر است: جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران از اواخر اسفند، گلوگاه هرمز و تصرف بخش‌هایی از باب‌المندب به گفته‌ی یک گزارش خبرگزاری. در این بستر، هر حمله به عربستان هم‌زمان یک پیام امنیتی و یک ریسک انرژی است.

قوی‌ترین استدلال هر طرف

موضع ائتلاف: اگر بیش از ده پرتابه در یک روز رهگیری می‌شود و دو ترمینال ریاض بازگشایی شده، پدافند از شکست ۱۸ مهر درس گرفته است. این استدلال متکی بر آمار رهگیری خود ائتلاف است، و ضعف آن این است که شمار رهگیری‌نشده‌ها را نمی‌گوید.

موضع حوثی‌ها: اگر فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی هدف‌اند، هزینه‌ی کم حمله، فشار بزرگی بر هوانوردی و بازار ایجاد می‌کند. شاهد این استدلال لغو پروازها و قیمت نفت است؛ ضعف آن این است که ادعاهایی مانند هدف‌گیری مکه و مدینه را عربستان رد یا حوثی‌ها تکذیب کرده‌اند و هیچ‌کدام مستقل تأیید نشده است.

دیدگاه بازار: یک تحلیلگر بازار می‌گوید افزایش قیمت‌ها ممکن است کوتاه‌مدت باشد، چون ایران می‌تواند پیش از انتخابات آمریکا تنش را بالا ببرد. این دیدگاه قیمت را به سیاست داخلی آمریکا گره می‌زند، نه به میدان یمن.

سناریوها

برای این سناریوها احتمال عددی داده نمی‌شود، چون مبنای کمی قابل دفاعی وجود ندارد.

نقاط کور

بیانیه‌ی کامل رسمی عربستان درباره‌ی تلفات و خسارت، متن گزارش بررسی پدافند، فهرست مستقل حمله‌ها، شمار دقیق پروازهای ریاض پس از بازگشایی، مدرک مستقیم درباره‌ی نقش ایران و برآورد یکسان از جریان هرمز در دسترس نبود. یک گزارش بازار از مرگ دو نفر در فرودگاه دمام نوشته که منبع آن روشن نیست؛ عامل آن حادثه هنوز رسماً اعلام نشده است. ادعای تلفات غیرنظامی ناشی از حمله‌های ائتلاف در یمن نیز مستقل تأیید نشده است.

پس نتیجه چیست؟

بازگشایی دو ترمینال ریاض خبر خوبی است، اما شاخص اصلی بازگشت شرکت‌های هواپیمایی است و تاریخ‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد آن‌ها تا ۱۶ آبان، و برخی تا ۹ آذر، منتظر می‌مانند. قوی‌ترین نتیجه از شواهد این است که شکاف میان «باز بودن فرودگاه» و «ایمن دانسته‌شدن آسمان» هنوز باز است. نامعلوم‌ها: آیا پدافند شکست ۱۸ مهر را جبران کرده، آیا آمریکا مستقیم وارد می‌شود، و آیا هدف‌گیری انرژی از ادعا به واقعیت می‌رسد.