شریان جایگزین هرمز زیر ضرب؟ ادعای حوثی‌ها درباره‌ی خط لوله‌ی شرق–غرب عربستان

شنبه ۲ آبان ۱۴۰۵ (۲۴ اکتبر ۲۰۲۶)، سخنگوی حوثی‌ها فهرستی از اهداف سعودی را اعلام کرد که فقط فرودگاه نبود: تأسیسات آرامکو در ینبع، پالایشگاه رابغ، ایستگاه‌های پمپاژ نفت خام و خود خط لوله‌ی شرق–غرب. این خط ۱٬۲۰۰ کیلومتری از وقتی تنگه‌ی هرمز تقریباً بسته مانده، مهم‌ترین مسیر خروج نفت عربستان است. پرسش این تحلیل ساده است: ادعای حوثی‌ها دقیقاً درباره‌ی چه چیزی است، چه بخشی از آن تأیید شده، و کدام آمار، نه کدام بیانیه، نشان می‌دهد این شریان واقعاً آسیب دیده یا نه؟

ادعاها چه هستند و چه بخشی از آن‌ها تأیید شده؟

ادعای اصلی را سخنگوی حوثی‌ها در ویدئویی گفت: عملیات‌هایی علیه فرودگاه‌های ریاض و دمام، یک فرودگاه در نجران، یک پایگاه هوایی در خمیس مشیط، تأسیسات آرامکو در ینبع، پالایشگاه رابغ، ایستگاه‌های پمپاژ و خط لوله‌ی شرق–غرب. ائتلاف به رهبری عربستان به پاسخ به «بقایای ریزشی» نزدیک سایت‌های نفتی اشاره کرد، ولی درباره‌ی ادعای حوثی‌ها مستقیم اظهارنظر نکرد؛ در عین حال از رهگیری دو موشک بالستیک به سمت ینبع و طائف گفت.

ردیف آخر جدول نشان می‌دهد چرا فقط با بیانیه نمی‌شود داوری کرد: سه روایت درباره‌ی یک خط و یک هفته‌ی کوتاه همزمان در دسترس است. توقف و ادامه‌ی جریان را می‌شود با هم جمع کرد (مثلاً توقف کوتاه و بازگشت سریع)، ولی گزارش‌ها چنین ترتیبی را تأیید نکرده‌اند.

چرا این خط اهمیت دارد؟

خط شرق–غرب، ساخته‌شده در ۱۳۶۰ (۱۹۸۱)، نفت خام میدان‌های شرقی عربستان را به ترمینال‌های دریای سرخ می‌رساند. تنگه‌ی هرمز از آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴ (اواخر فوریه ۲۰۲۶) تقریباً بسته مانده و به گزارش یک خبرگزاری بین‌المللی، عربستان حدود ۴ میلیون بشکه در روز، معادل نزدیک به ۴ درصد عرضه‌ی جهانی، را از مسیر ینبع هدایت کرده است. شرکت کپلر برای هفته‌ی منتهی به ۱۹ اکتبر (۲۷ مهر) میانگین هفت‌روزه‌ی جریان نفت خام منطقه را حدود ۸٫۵ میلیون بشکه در روز ثبت کرد؛ هفته‌ی پیش از آن بیش از ۲۰ میلیون بود.

محاسبه‌ی رونما: ۸٫۵ تقسیم بر ۲۰ برابر ۴۲٫۵ درصد است؛ چون رقم هفته‌ی پیش «بیش از ۲۰» بوده، جریان هفته‌ی اخیر حدود ۴۲ درصد یا کمتر از هفته‌ی قبل بوده است. بنا بر گزارشی تخصصی، کل بارگیری نفت خام عربستان هم از ۷٫۵ میلیون بشکه در روز در ژانویه و فوریه به حدود ۲٫۱ میلیون در میانه‌ی سپتامبر رسید: افتی نزدیک به ۷۲ درصد. این دو رقم مخرج‌های متفاوتی دارند (جریان منطقه‌ای در برابر بارگیری یک کشور) و در یک نمودار نمی‌آیند.

بیشتر بخوانید: ذخایر نفت جهان برای جنگ تازه آمریکا و ایران کافی است؟ ذخیره راهبردی آمریکا به ۲۸۳ میلیون بشکه رسیده

خط زمانی: از شهریور تا ۲ آبان

1. ۲۰ یا ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ (۱۱ یا ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶)حمله‌ی پهپادی که به گزارش‌ها از خاک عراق آغاز شد، خط را بست و بارگیری ینبع متوقف شد. تاریخ دقیق بسته‌شدن در گزارش‌ها یک روز اختلاف دارد.
2. ۲۴ شهریور (۱۵ سپتامبر)وزیر انرژی آمریکا گفت خط «ظرف چند روز» بازمی‌گردد؛ یک تحلیلگر صنعتی بازگشت کامل را شاید شش هفته یا بیشتر دانست.
3. ۳۱ شهریور (۲۲ سپتامبر)بنا بر داده‌ی کپلر، جریان خط از سر گرفته شد؛ فاصله‌ی توقف تا بازگشایی حدود ۱۱ روز بود.
4. ۱۲ مهر (۴ اکتبر)حوثی‌ها از حمله به تأسیسات آرامکو در ریاض و خریص گفتند؛ منبع ناشناس سعودی از توقف دوباره‌ی خط خبر داد.
5. ۱۴ مهر (۶ اکتبر)شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان در نشست خلیج در منامه گفت خط ظرف «پنج یا شش روز» پس از حمله‌ی بزرگ دوباره به کار افتاد و «از صبح امروز» به ۵٫۸ میلیون بشکه رسیده است.
6. ۱۸ مهر (۱۰ اکتبر)حمله به فرودگاه ریاض؛ حوثی‌ها مسئولیت را پذیرفتند و گزارش‌ها از ۱۳ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی گفتند.
7. ۲۹ مهر (۲۱ اکتبر)وزارت خارجه‌ی آمریکا به کارکنان غیرضروری و خانواده‌هایشان دستور ترک نمایندگی‌ها در عربستان داد.
8. ۲ آبان (۲۴ اکتبر)اعلام «هفت عملیات» از سوی حوثی‌ها و رهگیری دو موشک به سمت ینبع و طائف از سوی ائتلاف.

مقایسه‌ی دو روایت بازگشایی جالب است: وزیر از پنج یا شش روز گفته و داده‌ی کپلر حدود ۱۱ روز بین توقف و بازگشت جریان را نشان می‌دهد. این الزاماً تناقض نیست، چون «به کار افتادن مجدد» و «بازگشت جریان به سطح کامل» دو چیزند؛ اما نشان می‌دهد تعریف «بازگشایی» بر نتیجه‌ی محاسبه اثر می‌گذارد.

بازیگران: چه می‌خواهند و چه هزینه‌ای می‌دهند؟

تحلیل گسترده‌تر جبهه‌ی یمن و پیوند آن با ایران را رونما پیش‌تر در تحلیل ۳۶۰ درباره‌ی جبهه‌ی یمن علیه ریاض بررسی کرده است. خبرها حوثی‌ها را «هم‌پیمان ایران» می‌نامند، اما این برچسب گزارشگر است، نه سندی درباره‌ی هماهنگی این عملیات‌ها.

قوی‌ترین دیدگاه مخالف: «شریان تاب‌آور است»

مدافعان این دیدگاه می‌گویند خط شرق–غرب بارها آسیب دیده و بازگشته است. مدیرعامل آرامکو در پایان سپتامبر گفته اختلال‌ها معمولاً «روزها دوام دارند، نه هفته‌ها یا ماه‌ها». جریان ۵٫۸ میلیون بشکه‌ای که وزیر در ۱۴ مهر اعلام کرد، حدود ۸۳ درصد ظرفیت است. ادعاهای حوثی‌ها در گذشته هم همیشه با خسارت تأییدشده همراه نبوده و ائتلاف از رهگیری موشک‌ها گفته است. از این منظر، فهرست ۲ آبان بخشی از جنگ روایت‌هاست.

قوت این دیدگاه آن است که شواهد مستقلِ خسارت تازه ندارد. ضعفش آن است که تاب‌آوری را با معافیت از خطر یکی می‌گیرد: دست‌کم یک توقف حدود ۱۱ روزه ثبت شده، جریان بیشتر وقت‌ها پایین‌تر از ۷ میلیون بوده، و ذخیره‌ی ینبع برای ۵ تا ۷ روز بیشتر نیست.

برای ایران چه معنا دارد؟

هرچه خط شرق–غرب سالم‌تر بماند، اهرم بسته‌بودن هرمز برای قیمت جهانی نفت کمتر می‌شود؛ هرچه آسیب ببیند، وابستگی بازار به بازگشایی هرمز بیشتر می‌شود. استنباط رونما: به همین دلیل وضعیت این خط بر شمارش هزینه‌ی تداوم محاصره و جنگ در محاسبه‌ی واشنگتن و تهران اثر می‌گذارد؛ پیوندش را با نشست‌های دیپلماتیک اخیر باید در گزارش رونما از نشست استانبول درباره‌ی هرمز و عربستان دید. این برداشت تحریریه از ساختار انگیزه‌هاست و هیچ بازیگری آن را علناً نگفته است.

آنچه روشن نیست

سناریوها

برای هیچ‌یک از این سناریوها احتمال عددی داده نمی‌شود، چون مبنای کمی قابل دفاعی وجود ندارد. تحلیل رونما از حمله به فرودگاه دمام نیز نشان می‌دهد ادعا و تأیید رسمی در این جبهه بارها با فاصله می‌آیند؛ نگاه کنید به گزارش حمله به فرودگاه دمام.

پس قضیه این است

جنگ حوثی‌ها و عربستان از فرودگاه‌ها به شریان نفتی رسیده است، یا دست‌کم ادعایش به آنجا رسیده است. تا وقتی آمار جریان و بارگیری خلاف آن را نشان نداده، فهرست ۲ آبان بیشتر تهدید است تا اختلال ثابت‌شده؛ اما ذخیره‌ی کم ینبع و بسته‌ماندن هرمز باعث می‌شود حتی یک توقف کوتاه، اثری بزرگ‌تر از اندازه‌ی خودش داشته باشد.