نفت هرمز به ۸۱ درصد پیش از جنگ رسید؛ اما حمله‌ها هم رکورد زدند

عبور نفت از تنگه هرمز در اکتبر به‌طور میانگین حدود ۱۱٫۷ میلیون بشکه در روز بوده؛ در سپتامبر ۹٫۸ میلیون بود و پیش از جنگ، در فوریه، ۱۴٫۵ میلیون. اگر فقط همین سه عدد را ببینیم، تنگه دارد به حالت عادی برمی‌گردد. اما در همان ماه، یک نشریه‌ی تخصصی نیروی دریایی نوشته اکتبر بیشترین شمار حمله به کشتی‌ها را از آغاز جنگ در اواخر فوریه داشته است. پرسش این تحلیل ساده است: وقتی حجم برمی‌گردد و حمله‌ها هم بیشتر می‌شود، «بازگشایی» دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟

عدد ۱۱٫۷ میلیون بشکه چه می‌گوید؟

داده‌ی کپلر میانگین ماهانه‌ی عبور را نشان می‌دهد، نه وضعیت امروز. اکتبر هنوز تمام نشده و عدد ۱۱٫۷ میلیون تا حدود بیستم‌ودوم ماه را می‌پوشاند. همان گزارش می‌گوید در اوایل اکتبر عبور نفت ۲۷ درصد از اوج هفته‌ی پیش از آن پایین آمده و دست‌کم به ۱۰٫۱ میلیون بشکه در روز رسیده بود. یعنی میانگین ماه ترکیبی از هفته‌های بسیار متفاوت است.

پس بهبود نسبت به سپتامبر واقعی است: حدود ۱٫۹ میلیون بشکه در روز، یعنی نزدیک به ۱۹ درصد بیشتر. اما «۸۱ درصد» میانگینی است که از دل نوسان بزرگ بیرون آمده و تا پایان ماه می‌تواند تغییر کند.

بیشتر بخوانید: برنت به ۱۱۶٫۷۲ دلار رسید؛ بازار برای بشکه‌های از‌دست‌رفته پول می‌دهد یا برای ترس از حمله بعدی؟

چرا حجم و ریسک یک چیز نیستند؟

حجم می‌پرسد چه مقدار نفت رد شد. ریسک می‌پرسد برای عبور بعدی چه چیزی ممکن است اتفاق بیفتد. یک کشتی که سالم رد می‌شود در آمار حجم ثبت می‌شود و کشتی هدف‌گرفته‌شده‌ای که با یدک به بندر برمی‌گردد، ممکن است همان روز هم در آمار حجم باشد و هم در آمار حمله.

کارشناسی که برآورد ۹۷ درصد را داده، می‌گوید حدود ۳ درصد کشتی‌ها هدف قرار گرفته‌اند و یکی از کشتی‌های اخیراً هدف‌گرفته‌شده هنگام یدک‌کشی غرق شده است. محاسبه‌ی رونما: ۳ درصد یعنی از هر حدود ۳۳ عبور، یک کشتی هدف می‌شود. این عدد برآورد یک نفر است و بازه‌اش را نگفته، پس مبنای قطعی نیست؛ اما نشان می‌دهد «بیشتر کشتی‌ها رد می‌شوند» با «عبور بی‌خطر است» فرق دارد.

گزارش بازار هم همین فاصله را نشان می‌دهد. یک تحلیلگر ارشد شرکت‌های داده‌ی انرژی گفته معافیت یا تسهیل تحریم به معنای ظرفیت تانکر آماده‌ی استفاده برای جریان اصلی نیست؛ و یک تحلیلگر کالا هشدار داده که «ریسک سرخط» هنوز زیاد است و موجودی نفت پایین. یعنی حتی اگر مقدار رد شده بالا برود، خریدار و مالک کشتی ممکن است هنوز در تصمیم‌شان محتاط باشند.

حمله‌ها چند تا بوده‌اند؟ اعداد را نباید جمع کرد

سه رقم در گزارش‌ها دیده می‌شود و هر کدام تعریف و مبنای جدایی دارند.

همان گزارش خبری می‌نویسد خروج نفت از خلیج فارس از «بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز» دو هفته پیش به ۸٫۵ میلیون کم شده است. این رقم با میانگین ۱۱٫۷ میلیونِ عبور هرمز در یک جدول نمی‌گنجد: یکی خروج از خلیج را می‌سنجد و دیگری عبور از تنگه را، و گزارش تعریف دقیق‌شان را کنار هم نیاورده. به همین دلیل رونما آن‌ها را نه با هم جمع می‌کند و نه از تفاضلشان نتیجه می‌گیرد.

تنها چیزی که با اطمینان بیشتر می‌توان گفت جهت روند است: یک نشریه‌ی تخصصی نیروی دریایی می‌نویسد اکتبر بیشترین شمار حمله به کشتی‌ها را از آغاز جنگ در اواخر فوریه داشته است. متن کامل این گزارش در دسترس نبود و فقط عنوان و جمله‌ی نخست آن خوانده شد؛ پس شمار دقیق و روش شمارش آن را نمی‌دانیم.

مین و اسکورت: دو روایت رقیب

در پایان اوت، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا گفت مین‌ها از مسیرهای بین‌المللی پاک شده و نیروی دریایی تقریباً ۱۵۰۰ کشتی تجاری را «طی ماه‌های گذشته» کمک کرده است. همان گزارش یادآوری می‌کند صنعت کشتیرانی نسبت به نبود کامل مین تردید دارد. سردبیر یک نشریه‌ی تخصصی دریایی هم در همان هفته گفت صنعت هنوز «در شرایط بحران» کار می‌کند، نه در مسیر بازگشت به عادی.

دو ماه بعد، کارشناس امنیت دریایی می‌گوید شواهدی از مین‌گذاری گسترده ندیده و کمک نیروی دریایی آمریکا از «راهنمایی» به چیزی «نزدیک‌تر به اسکورت» رسیده، و کشتی‌ها به سمت مسیر جنوبی نزدیک ساحل عمان رفته‌اند. اما ترامپ در ۲۲ اکتبر (۳۰ مهر) نوشته ایران با حمله‌ی ساختگی و مین‌گذاری در هرمز می‌خواهد پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای قیمت نفت را بالا ببرد. نه ادعای مین‌گذاری ایران در منابع خوانده‌شده مستند شده و نه ادعای پاک‌بودن مسیر از سوی صنعت پذیرفته شده است.

استنباط رونما: اگر مسیر جنوبی و همراهی نظامی واقعاً تغییر کرده باشد، بخشی از بهبود حجم محصول ترتیبات امنیتی است، نه کاهش تهدید؛ و پایداری آن به ادامه‌ی همین ترتیبات بستگی دارد. این استنباط از ادعای یک کارشناس می‌آید، نه از داده‌ی مستقل.

بیشتر بخوانید: میانجی‌های قطری در تهران، ترامپ با «شاید فردا»؛ آیا پیش از ۱۲ آبان راهی میان حمله و توافق باز می‌شود؟

چرا مذاکره در این معادله وارد می‌شود؟

گزارشی با منبع ناشناس می‌گوید میانجی‌های قطری و پاکستانی به تهران هشدار داده‌اند که ترامپ ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای پیگیری توافق را رها کند و محاصره را ادامه یا تشدید کند، یا به حمله‌ی تازه برگردد. همان گزارش از چارچوبی مرحله‌ای می‌گوید که در مرحله‌ی نخست، طی حدود یک هفته، هرمز بازگشایی و محاصره‌ی بنادر ایران برداشته می‌شود. این ادعاها تأیید رسمی ندارند و فقط به‌عنوان ادعا قابل نقل‌اند.

اهمیت این برای بحث ما روشن است: اگر بازگشایی رسمی هرمز بخشی از یک بسته‌ی سیاسی باشد، آمار حجم تا آن زمان بیشتر نشان‌دهنده‌ی ترتیبات موقت است تا وضعیت پایدار. و اگر مذاکره شکست بخورد، همان ریسکی که امروز در قیمت‌ها دیده می‌شود به‌سرعت به حجم بازمی‌گردد؛ مثل هفته‌ی اوایل اکتبر که عبور ۲۷ درصد افت کرد.

قوی‌ترین استدلال مخالف: «بازار دارد واقعاً برمی‌گردد»

مدافعان خوش‌بینی می‌توانند بگویند شواهد کافی است: حجم پس از سپتامبر نزدیک ۱۹ درصد رشد کرده، ۹۷ درصد کشتی‌ها سالم رد می‌شوند، مسیر تحت پوشش نیروی دریایی است و مقام نظامی آمریکا می‌گوید مین‌ها پاک شده‌اند. در این روایت، افزایش حمله‌ها نشانه‌ی فشار ایران برای چانه‌زنی پیش از انتخابات است، نه توان واقعی برای بستن تنگه؛ و بازار که هنوز می‌ترسد، دیر به واقعیت می‌رسد.

این استدلال یک نقطه‌ی قوت دارد: حجم داده‌ی سخت‌تری است از ادعای ترس. ضعف‌هایش هم روشن است. ۹۷ درصد برآورد یک نفر و بدون بازه است؛ حجم ماه ناتمام است؛ و ادعای پاک‌سازی مین، از سوی خود طرف درگیر آمده و صنعت آن را نپذیرفته است. ضمناً اگر حمله‌ها واقعاً فشار انتخاباتی باشند، با گذشتن انتخابات می‌توانند کم شوند یا بیشتر؛ و هیچ منبعی کدام را پیش‌بینی نکرده است.

پس کدام نتیجه پشتوانه‌ی بیشتری دارد؟

شواهد خوانده‌شده از این برداشت حمایت بیشتری می‌کنند که حجم عبور بهتر شده، اما نه به‌اندازه‌ای که بتوان آن را بازگشایی پایدار نامید. دو چیز هنوز معلوم نیست: میانگین کامل اکتبر و شمار دقیق حمله‌ها با تعریف یکسان. و دو شاهد تازه می‌تواند نتیجه را عوض کند: اگر عبور هفتگی چند هفته‌ی پیاپی بالای ۱۲ میلیون بشکه در روز بماند و شمار حمله‌ها هم کم شود، روایت بازگشت قوی‌تر می‌شود؛ و اگر پس از انتخابات ۱۲ آبان (۳ نوامبر) حمله‌ها یا محاصره تشدید شود، همین ۸۱ درصد به‌سرعت می‌تواند پایین بیاید.