ترامپ نروژ را بابت نوبل «مستراح» خواند؛ دولت اسلو واقعاً بر کمیته نفوذ دارد؟

یکشنبه ۳ آبان (۲۵ اکتبر) در یک میتینگ انتخاباتی در پورت‌هورون میشیگان، دونالد ترامپ گفت نروژ «به کشوری مستراح» («shit house country») تبدیل شده است؛ عبارتی که به گزارش رویترز پیش‌تر درباره‌ی هائیتی، لیبی، سومالی و یمن هم به کار برده بود. او افزود از برخی کشورها مهاجر می‌پذیرد اما از نروژ نه، «چون جایزه‌ی نوبل را نگرفتم». دوشنبه وزیر خارجه‌ی نروژ پاسخ کوتاهی داد: کمیته‌ی نوبل مستقل است. پرسش این تحلیل یکی است: ادعای ضمنیِ ترامپ، یعنی اینکه اسلو می‌تواند سرنوشت جایزه را تعیین کند، چه پایه‌ای دارد، و اگر ندارد، چرا همچنان تکرار می‌شود و چه هزینه‌ای می‌آورد؟

ترامپ دقیقاً چه گفت و چه چیزی تأیید نشده است؟

سخنان یکشنبه‌شب در میتینگی برای حمایت از مایک راجرز، نامزد جمهوری‌خواه سنا، بیان شد؛ رویدادی در آستانه‌ی انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا. دو جمله‌ی مرکزی را رویترز نقل کرده است: نروژ «کشوری مستراح شده» و درباره‌ی پذیرش مهاجر، «چون جایزه‌ی نوبل را نگرفتم… پس نمی‌خواهم کسی از نروژ بیاید.» همان گزارش می‌نویسد نشانه‌ای از اجرای سیاست تازه‌ای درباره‌ی مهاجران نروژی وجود ندارد. به گزارش رویترز، او در همین ماه نیز نگرفتن جایزه را «لکه‌ی ننگ ماندگار» بر نروژ خوانده بود.

تفکیک رونما: این اظهارنظر در یک سخنرانی انتخاباتی بوده، نه فرمان اجرایی، بیانیه‌ی وزارت خارجه یا ابلاغ به سفارت‌خانه‌ها. تا زمانی که سندی اداری منتشر نشود، آن را باید موضع سخنرانی ارزیابی کرد، نه تصمیم دولت. همچنین منابع موجود نمی‌گویند چه کسی در نروژ طرف خطاب مشخص او بوده است.

واکنش اسلو عمداً حداقلی بود. بارث آیده گفت: «او خوب می‌داند که کمیته‌ی نوبل مستقل است. ما این را یادآوری کرده‌ایم، اگر کسی در این باره سؤال دارد، و این همچنان برقرار است.» به گزارش رویترز، وزارت خارجه از توضیح بیشتر خودداری کرد و کمیته‌ی نوبل بلافاصله پاسخی نداد. گزارش آناتولی نیز همین جمله را با تفاوتی در ضمیر آورده است («به او یادآوری کرده‌ایم» به‌جای «به آنان»)؛ این تفاوت به معنای اصلی لطمه نمی‌زند.

کمیته‌ی نوبل را چه کسی می‌سازد؟

بر پایه‌ی بررسی‌ای که در دی‌ماه منتشر شد، کمیته‌ی صلح پنج عضو دارد که پارلمان نروژ (استورتینگ) تعیین می‌کند. اعضا باید سیاستمدار پیشین یا شخصیت غیرحزبی باشند و نماینده‌ی فعال پارلمان نیستند. هزینه‌ی جایزه از بنیاد نوبل در استکهلم تأمین می‌شود، نه از خزانه‌ی دولت نروژ. سخنگوی مؤسسه‌ی نوبل نروژ گفته کمیته بدون نفوذ دولت کار می‌کند.

یک پژوهشگر صلح که در همان بررسی نقل شده، یادآوری می‌کند کمیته بارها جایزه را به کسانی داده که سیاستی متفاوت با دولت نروژ دنبال می‌کردند. نمونه‌ی روشن آن جایزه‌ی ۲۰۱۷ به کارزار بین‌المللی لغو سلاح هسته‌ای (ایکن) است؛ نروژ معاهده‌ی ممنوعیت سلاح هسته‌ای را امضا نکرده است. به همین دلیل پژوهشگران نروژی ادعای کنترل دولت را رد می‌کنند؛ یکی از آنان در واکنش به ادعای ترامپ نوشته: «هیچ حقیقتی در این ادعا نیست.»

استنباط رونما: فاصله‌ی ساختاری میان کمیته و دولت، دلیلی است که اسلو را در موقعیت دشواری می‌گذارد. دولت نروژ اهرم رسمی ندارد که با آن نتیجه‌ی جایزه را تغییر دهد، پس هر وعده یا امتیازی که ترامپ انتظار داشته باشد، عملاً قابل تحویل نیست. و همین ناتوانی، اگر ترامپ آن را نپذیرد، به نارضایتی مداوم می‌انجامد.

تنش از کجا آمد؟ خط زمانی

1. ۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۲۴ آوریل ۲۰۲۵)ترامپ و یوناس گار استوره، نخست‌وزیر نروژ، در دفتر بیضی دیدار می‌کنند؛ تصویر این گزارش از همان دیدار است.
2. ۲۸ دی ۱۴۰۴ (۱۸ ژانویه ۲۰۲۶)ترامپ در پیامی به استوره می‌نویسد چون کشورش جایزه‌ی صلح را به او نداده، دیگر «خود را ملزم نمی‌داند صرفاً به صلح فکر کند». صحت پیام به خبرگزاری فرانسه تأیید شد.
3. ۲۹ دی (۱۹ ژانویه)استوره پاسخ می‌دهد پیش‌تر هم به ترامپ توضیح داده که جایزه را «کمیته‌ی مستقل نوبل» می‌دهد. مؤسسه‌ی نوبل هم یادآوری می‌کند جایزه پس از اعطا قابل انتقال یا تقسیم نیست.
4. ۳۰ دی (۲۰ ژانویه)ترامپ می‌گوید: «نگذارید کسی بگوید نروژ تصمیم‌ها را کنترل نمی‌کند. آنجا نروژ است!» بررسی راستی‌آزمایی این ادعا را «نادرست» ارزیابی کرد.
5. مهر ۱۴۰۵به گزارش رویترز، ترامپ در همین ماه نگرفتن جایزه را «لکه‌ی ننگ ماندگار» بر نروژ می‌خواند.
6. ۳ آبان (۲۵ اکتبر)اظهارات پورت‌هورون درباره‌ی «کشور مستراح» و مهاجران نروژی.
7. ۴ آبان (۲۶ اکتبر)پاسخ بارث آیده به رادیو و تلویزیون دولتی نروژ.

بیشتر بخوانید: ترامپ مدعی شد توان هسته‌ای ایران «از بین رفته» و نفت هرمز از پیش از جنگ بیشتر شده

ادعاها در برابر آنچه مستند است

ردیف آخر نباید به‌عنوان رابطه‌ی علت و معلول خوانده شود: رکورد صندوق ربطی به این مناقشه ندارد و فقط نشان می‌دهد تا اینجا هیچ نشانه‌ی فشار مالی ملموسی وجود ندارد.

چرا این ادعا تکرار می‌شود؟

سه توضیح ممکن است، که هیچ‌کدام را نمی‌توان با شواهد موجود ثابت کرد. نخست، سخنرانی انتخاباتی مخاطب داخلی دارد و اظهارنظرهای تند درباره‌ی کشورهای دیگر، پیش‌تر هم در سخنرانی‌های او دیده شده است. دوم، جایزه برای او موضوعی شخصی و تکرارشونده است؛ پیام دی‌ماه خود شاهد آن است. سوم، فاصله‌ی میان تصور او از قدرت دولت‌ها و واقعیت نهادهای مستقل مانع حل مسئله می‌شود: چون نروژ نمی‌تواند به او جایزه بدهد، پاسخی هم ندارد که بتواند راضی‌اش کند.

در مقابل، استدلال بازدارنده‌ی اسلو ساده و پایدار است: پاسخ کوتاه، بی‌واکنش تند و تکرار یک واقعیت حقوقی. هزینه‌ی این راهبرد کم است، اما اثرش هم محدود؛ در دی‌ماه همین پاسخ کافی نبود که اظهارات تازه جلوگیری شود.

بیشتر بخوانید: پول مخالفان مالیات میلیاردرها در کالیفرنیا به ۳۰۰ میلیون دلار رسید؛ رأی‌گیری ۳ نوامبر — نمونه‌ای از رقابت انتخاباتی همین هفته‌ها در آمریکا

قوی‌ترین دیدگاه مقابل

مدافعان ترامپ می‌توانند بگویند این جمله‌ها شوخی یا اغراق سخنرانی است، نه سیاست؛ مخاطب میتینگ ۲۵ اکتبر رأی‌دهندگان میشیگان‌اند و نه دولت نروژ. از این منظر، پاسخ وزیر خارجه نیز «واکنش بیش از اندازه» به یک جمله است و تحلیل نهادی کمیته درباره‌ی انگیزه‌ی ترامپ چیزی نمی‌گوید. ضعف این دیدگاه آن است که همین موضوع در دی‌ماه به پیام رسمی و مستند به نخست‌وزیر رسیده و شاهد تکرار الگو در چند ماه است؛ و نیز اینکه هیچ منبعی نمی‌گوید ادعا درباره‌ی مهاجران صرفاً طنز بوده.

نقاط کور

مشخص نیست «یادآوری» اسلو به آمریکایی‌ها چه مجرایی داشته، آیا واکنش رسمی کمیته‌ی نوبل خواهد آمد، و آیا ترامپ حرف خود را به قاعده‌ای اداری تبدیل می‌کند. همچنین هیچ منبعی تأثیر این اظهارات بر مناسبات دفاعی و اقتصادی دو کشور را بررسی نکرده است.

پس قضیه این است

ادعای کنترل نروژ بر جایزه‌ی نوبل پشتوانه‌ی نهادی ندارد؛ انتخاب اعضای کمیته با پارلمان است و تجربه‌ی جایزه‌های گذشته نشان می‌دهد کمیته گاه خلاف سیاست دولت رأی داده است. آنچه مشخص نیست، اثر عملی این تنش است. شاهد تازه‌ای که نتیجه را تغییر می‌دهد، یک اقدام اداری مشخص (ابلاغ ویزا، تعرفه، سند رسمی) یا واکنش رسمی کمیته‌ی نوبل است.