نشست چهارجانبه تهران با عربستان، ترکیه و پاکستان به ادامه‌ی گفت‌وگو رسید

نخستین نشست چهارجانبه‌ی ایران، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه روز دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ (۲۶ اکتبر ۲۰۲۶) در تهران برگزار شد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، میزبان بود و خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، فیلدمارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، در آن شرکت کردند. بیانیه‌ی پایانی کوتاه بود و فقط از توافق بر «ادامه‌ی گفت‌وگو» خبر داد.

چه کسانی دور یک میز نشستند؟

طبق متن بیانیه‌ی مشترک، رضایی میزبان نشست بود و مهمانان عبارت بودند از خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش و فرمانده نیروهای دفاعی پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه. علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، پیش‌تر از برگزاری این نشست خبر داده و گفته بود کشورهای شرکت‌کننده می‌توانند گامی مؤثر به‌سوی «ایجاد امنیت منطقه‌ای بر پایه‌ی بازیگران منطقه» بردارند. یک رسانه‌ی ایرانی حاضر در گزارش‌ها می‌گوید عباس عراقچی، وزیر خارجه، هم در سمت ایران حضور داشته؛ این مورد در منبع دیگری تأیید نشد.

بیانیه‌ی پایانی چه می‌گوید؟

متن بیانیه در دو جمله خلاصه می‌شود: نخستین نشست چهار کشور منطقه در ۴ آبان در تهران برگزار شد، و شرکت‌کنندگان توافق کردند گفت‌وگو را برای تقویت همکاری میان این چهار کشور، «از جمله برای صلح و امنیت در منطقه»، ادامه دهند. در این متن به رخدادهای مشخصی مثل حملات حوثی‌ها به عربستان، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران یا گشایش تنگه‌ی هرمز اشاره نشده است. رسانه‌ی دولتی ایران محور گفت‌وگوها را «همکاری منطقه‌ای، تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران و پیامدهای آن» توصیف کرده، اما این توصیف در بیانیه‌ی مشترک نیامده و منبع مستقلی آن را تأیید نکرده است.

پس‌زمینه: نشست در سایه‌ی تنش حوثی‌ها و جنگ

این دیدار نخستین تماس سطح بالا میان ایران و هر سه عضو پیمان دفاع مشترک مکه از زمان تشدید حملات حوثی‌های یمن به عربستان در ماه گذشته توصیف شده است. عربستان، ترکیه و پاکستان این پیمان را در اوت ۲۰۲۶ امضا کردند و بر اساس آن حمله‌ی مسلحانه به یکی از اعضا حمله به همه شمرده می‌شود. روز یکشنبه ۳ آبان نیز وزیران پیمان در ریاض نشست اضطراری برگزار کردند و بر «استقرار سریع» نیروها در عربستان توافق کردند. معاون وزیر عربستان در امور دیپلماسی عمومی، راید کریملی، دلیل سفر به تهران را تلاش برای کاهش تنش میان طرف‌های درگیر در بحران جاری و در پیوند با میانجی‌گری قطر و پاکستان اعلام کرد.

منیر هفته‌ی پیش هم در تهران با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، دیدار کرده بود. به گزارش رسانه‌های ایران، مقام‌های ایرانی به او گفته‌اند تا پیش از برآورده‌شدن خواسته‌های تهران، گفت‌وگویی با آمریکا برای پایان جنگ در کار نخواهد بود. پاکستان از آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴ میان واشنگتن و تهران میانجی بوده است؛ توافق موقتی که در ژوئن ۲۰۲۶ حاصل شد، چند هفته بعد با از سرگیری درگیری‌ها فروپاشید.

آنچه هنوز روشن نیست

در هیچ‌یک از منابع، زمان نشست بعدی، قالب گفت‌وگوها یا سازوکار پیگیری تعیین نشده است. معلوم نیست این مسیر به کاهش تنش میان ایران و آمریکا یا پایان درگیری حوثی‌ها و عربستان کمک کند یا نه. پزشکیان در پیام خود، به نقل از پایگاه ریاست‌جمهوری، ابراز امیدواری کرده حضور نمایندگان کشورهای مهم و اثرگذار اسلامی به «انسجام و همبستگی منطقه‌ای» کمک کند؛ وزارت خارجه‌ی عربستان نیز بر لزوم باز بودن کانال‌های مذاکره برای جلوگیری از بازگشت تنش نظامی تأکید کرده است. هیچ‌یک از این دو موضع تعهد اجرایی تازه‌ای نیست.