انتخابات محلی آفریقای جنوبی: خشم از آب و برق ائتلاف‌های شهرها را عوض می‌کند؟

چهارم نوامبر ۲۰۲۶ (۱۳ آبان ۱۴۰۵)، رأی‌دهندگان آفریقای جنوبی برای نخستین بار پس از تشکیل دولت وحدت ملی در ۲۰۲۴ به پای صندوق‌های انتخابات محلی می‌روند. در برگه‌ی رأی نه نام رئیس‌جمهور هست و نه نخست‌وزیری؛ نبرد بر سر شورای شهرهاست. پرسش این مطلب یکی است: وقتی آب، برق و جاده‌ها محور شکایت مردم‌اند، این خشم به چه شکلی به رأی و در نهایت به ائتلاف‌های شهری ترجمه می‌شود؟

این رأی دقیقاً چه چیزی را تعیین می‌کند؟

طبق جمع‌بندی پژوهشگری که روی داده‌های افروبارومتر کار می‌کند، رأی ۴ نوامبر همه‌ی اعضای شورای هشت کلانشهر و ۲۰۵ شهرداری محلی را مشخص می‌کند و ۴۰ درصد از اعضای شورا در هر یک از ۴۴ منطقه را هم. رامافوزا پس از رایزنی با وزیر حکمرانی مشارکتی و امور سنتی، زمان رأی را در نشست هماهنگی ریاست‌جمهوری اعلام کرد. قانون می‌گوید انتخابات باید ظرف ۹۰ روز پس از پایان دوره‌ی پنج‌ساله‌ی شوراها برگزار شود؛ دور پیشین ۱ نوامبر ۲۰۲۱ بود و پنجره‌ی قانونی از ۲ نوامبر ۲۰۲۶ تا ۳۰ ژانویه‌ی ۲۰۲۷ باز بود. کمیسیون مستقل انتخابات ترجیح داده بود رأی در نخستین چهارشنبه‌ی نوامبر باشد.

این انتخابات به‌سادگی همان تقسیم‌بندی ملی ۲۰۲۴ نیست. کنگره ملی آفریقا (ANC) در ۲۰۲۴ به حدود ۴۰ درصد در سطح ملی رسید و این نخستین آزمون محلی پس از آن است؛ حزب «MK» هم نخستین‌بار در انتخابات محلی شرکت می‌کند. در منابع، نظرسنجی معتبری از سهم حزبی ۲۰۲۶ در شهرها به دست نیامد، پس این مطلب فقط می‌تواند وضعیت اعتماد و دغدغه‌ها را بسنجد.

مردم از چه چیزی خسته‌اند؟ داده‌ی اعتماد و دغدغه

نظرسنجی افروبارومتر (دور دهم) با نمونه‌ی ملی ۱٬۶۰۰ بزرگسال، که از ۲۸ ژوئن تا ۱۹ ژوئیه‌ی ۲۰۲۵ پرسش‌ها را گرفت و حاشیه‌ی خطای آن ۲٫۵ واحد درصد در سطح اطمینان ۹۵ درصد است، تصویر روشنی از فاصله‌ی شهروند و شورای شهر می‌دهد. توجه کنید که این داده یک‌ساله است و پیش از دوره‌ی مبارزه‌ی انتخاباتی گرفته شده.

پژوهشگر افروبارومتر همین انتخابات را «همه‌پرسی درباره‌ی زباله، کیفیت آب، چراغ خیابان و مجوز ساخت» خوانده است. همین‌جا باید تفکیک کرد: بیکاری و جرم مسئله‌ی ملی‌اند و تنها بخشی از آن به شورای شهر برمی‌گردد؛ آب، زباله و چراغ خیابان وظیفه‌ی مستقیم شهرداری‌اند. بنابراین «دغدغه‌ی بزرگ» لزوماً با «آنچه شورا می‌تواند تحویل بدهد» یکی نیست.

بیشتر بخوانید: کارزار دوم تینوبو آغاز شد؛ تورم نیجریه پایین آمده، اما قیمت غذا هنوز نزدیک ۲۰ درصد است — نمونه‌ای دیگر از آفریقا که در آن هزینه‌ی زندگی کارزار را شکل می‌دهد.

ژوهانسبورگ: جایی که آب به شعار تبدیل شده

هلن زیل، نامزد حزب اتحاد دموکراتیک (DA) برای شهرداری ژوهانسبورگ، در ۱ اوت ۲۰۲۶ در یک رویداد ورزشی گفت مهم‌ترین مسئله آب است: «بسیاری از مردم فقط خیلی به‌ندرت و منقطع آب می‌گیرند و این یک رسوایی است.» او برق را «همین داستان» و جاده‌ها را «کاملاً ویران» خواند و شعارش «ژوهانسبورگ را راه بیندازید» بود. این گفته‌ی یک نامزد مخالف است و داده‌ی مستقل از وضعیت شبکه‌ی آب نیست؛ فقط نشان می‌دهد کارزار روی چه اهرمی ساخته شده.

ژوهانسبورگ پرتماشاترین رقابت معرفی شده است؛ افزون بر زیل، هرمان ماشابا (ActionSA)، لوکهونا مونگونی (Rise Mzansi)، کنی کونونه (PA) و ملونگیسی مابه‌سو (IFP) هم نامزدند. همین فهرست بلند نشان می‌دهد چرا برنده‌ی بدون ائتلاف دور از ذهن است: هیچ حزب مخالفی به‌تنهایی در کلانشهرها آن‌قدر قوی نیست که حاکمیت را به دست بگیرد.

ائتلاف: مسئله‌ی اصلی پشت صندوق

از ۲۰۲۱ ائتلاف در کلانشهرهای مهم «هنجار» شده است: ژوهانسبورگ، تشوانه، اکورهولنی و نلسون ماندلا بی با ترتیب‌های چندحزبی اداره شده‌اند. اما همان نظرسنجی می‌گوید ۶۵ درصد ترجیح می‌دهند فقط یک حزب حکومت کند، نه چند حزب. یعنی رأی‌دهندگان ائتلاف را دوست ندارند، اما با فهرست بلند نامزدها و نبود حزب غالب، تکرار آن محتمل است؛ این استنباط رونما است و در منابع به‌صورت پیش‌بینی نیامده.

سطح ملی هم بی‌اثر نیست. ۳۹ درصد می‌گویند دولت وحدت ملی «نسبتاً» یا «بسیار» بد عمل می‌کند و ۴۲ درصد رابطه‌ی کاری احزاب آن را بد توصیف می‌کنند. رقابت محلی همین احزاب را در برابر هم قرار می‌دهد؛ پس اتحادهای شهری ممکن است با اتحادهای ملی همخوان نباشد.

بیشتر بخوانید: غلات، کود و قرارداد نظامی؛ پوتین در مسکو به آفریقا چه عرضه کرد و چه پرسشی ماند؟ — بافت گسترده‌تر سیاست آفریقا در همین هفته‌ها.

وعده‌ی ANC و DA: چه گفته‌اند؟

رامافوزا هنگام اعلام زمان انتخابات پذیرفت که کمبود خدمات پایه «آشکار» است و اعتراض‌ها را به نبود ظرفیت لازم در دولت ربط داد. این اعتراف رسمی است، اما نمی‌گوید کدام سطح دولت مسئول است.

مشارکت: آنچه از ثبت‌نام می‌دانیم

کمیسیون مستقل انتخابات در آخرین آخر هفته‌ی ثبت‌نام (۱ اوت) اعلام کرد بیش از ۹۹ درصد از ۲۳٬۶۹۹ مرکز رأی‌گیری ساعت ۸ صبح باز شده بود. تا ظهر همان روز بیش از ۲۳۸ هزار تراکنش رأی‌دهنده ثبت شد (۱۹۸٬۲۳۲ حضوری و ۲۰٬۰۷۸ آنلاین)؛ حدود ۱۳٫۴ درصد، یعنی نزدیک ۳۰ هزار نفر، ثبت‌نام تازه بودند. رئیس اجرایی کمیسیون پیش‌بینی کرد چاپ بیش از ۷۰ میلیون برگه‌ی رأی در یک بازه‌ی سه‌هفته‌ای انجام شود. این‌ها داده‌ی ثبت‌نام‌اند، نه مشارکت واقعی؛ مشارکت در شب رأی مشخص می‌شود.

قوی‌ترین دیدگاه مخالف: «ائتلاف مشکل نیست»

مدافعان وضع موجود می‌توانند بگویند ائتلاف ذاتاً بد نیست؛ در دموکراسی‌های نسبی، دولت‌های مشترک عادی‌اند و مشکل ژوهانسبورگ را باید در مدیریت پیمانکاری، تعمیر نشدن شبکه‌ی آب و بودجه جست، نه در شکل حکومت. این استدلال پشتوانه دارد: ۷۰ درصد نارضایتی از اعضای شورا لزوماً به معنای دوست‌نداشتن ائتلاف نیست. ضعف آن در این است که داده‌ی خوانده‌شده این مقایسه (عملکرد ائتلافی در برابر تک‌حزبی) را نشان نمی‌دهد، پس ادعا از هر دو طرف هنوز بدون شاهد است.

تایم‌لاین کوتاه

1. ۱ نوامبر ۲۰۲۱آخرین انتخابات محلی؛ آغاز دوره‌ی پنج‌ساله‌ای که ائتلاف‌های کلانشهری در آن شکل گرفت.
2. ۱ اوت ۲۰۲۶آخرین آخر هفته‌ی ثبت‌نام رأی‌دهندگان.
3. اواخر اوت ۲۰۲۶رامافوزا برنامه‌ی انتخاباتی ANC را در دیپسلوت رونمایی کرد.
4. ۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۳ آبان)رأی‌گیری در همه‌ی کلانشهرها و شهرداری‌های محلی.

پس قضیه این است

داده‌ها نشان می‌دهند اعتماد به شوراهای شهر کم است و مشکل آب و جرم در فهرست دغدغه‌ها بالاست، اما بیکاری از هر دو مهم‌تر دانسته می‌شود. این تصویر با روایت نامزدها هم‌جهت است، اما به تنهایی نمی‌گوید رأی به ANC، DA یا احزاب کوچک‌تر می‌رود. محتمل‌ترین نتیجه‌ی ساختاری، که شواهد بیشتری پشتش دارد، ادامه‌ی ناگزیر ائتلاف‌ها در دست‌کم بخشی از کلانشهرهاست، چون هیچ حزب مخالفی تنها نیست و رأی‌دهندگان همزمان ائتلاف را نمی‌پسندند.