خزانه‌داری آمریکا می‌گوید فشار اقتصادی بر ایران جواب داده، اما ارقامش هنوز مستقل تأیید نشده

وزارت خزانه‌داری آمریکا در گزارشی که ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ (۸ آبان ۱۴۰۵) به نقل از پایگاه اکسیوس بازتاب یافت، می‌گوید محاصره‌ی دریایی و تحریم‌ها اقتصاد ایران را فلج کرده‌اند: ریال از آغاز کارزار فشار در ماه اوت حدود یک‌چهارم ارزشش را از دست داده، تورم سالانه به ۹۰ درصد رسیده و نفتکش‌ها از اواخر اوت بارگیری نکرده‌اند. این ارقام ادعای یک طرف مناقشه است و متن گزارش هنوز در دسترس نیست.

گزارش چه می‌گوید؟

بازنشر یاهو از مطلب «اینترنشنال بیزینس تایمز» که اکسیوس را مرجع اصلی می‌داند، گزارش خزانه‌داری را این‌طور خلاصه می‌کند: فشار اقتصادی «به اهدافش می‌رسد». ریال از آغاز کارزار در اوت حدود یک‌چهارم ارزش خود را از دست داده، تورم سالانه ماه گذشته به ۹۰ درصد رسیده و در آغاز ۲۰۲۵ حدود ۳۵ درصد بوده است. در این گزارش آمده که ایران از اواخر اوت نتوانسته نفتکشی را بارگیری کند.

رسانه‌ی «دیلی بیروت» همین گزارش را با جزئیات بیشتری بازگو می‌کند: بارگیری نفت از ۲۵ اوت متوقف شده، فروش باقی‌مانده‌ی نفت روی آب مانده و ریال در بازار غیررسمی در اکتبر به رکورد ۲٫۶۸۷ میلیون ریال برای هر دلار رسیده است. این عدد فقط در همان رسانه آمده و جای دیگری تأیید نشد.

ارقامی که باید با احتیاط خواند

هر چهار رقم اصلی از دهان نهادی می‌آید که خودش طرف مناقشه است. خزانه‌داری ایالات متحده در عین حال می‌گوید کارزار فشار «کارساز بوده»، پس تحول واقعی با ارزیابی خودش از موفقیت سیاستش یکی نیست. ادعای «افت ۲۵ درصدی ارزش ریال» هم مبنای زمانی و نوع نرخ را روشن نمی‌کند.

محاسبه‌ی رونما: اگر ریال یک‌چهارم ارزشش را از دست داده باشد، بهای هر دلار به ریال حدود یک‌سوم (۳۳ درصد) بالا رفته است، چون ۱ تقسیم بر ۰٫۷۵ برابر ۱٫۳۳ می‌شود. این حساب با رکورد ۲٫۶۸۷ میلیونی هم باید هم‌خوان باشد، اما نرخ آغاز کارزار در منبع نیامده و تطبیق ممکن نیست.

تورم ۹۰ درصدی هم محتاج توضیح است. مرکز آمار ایران برای مهر ۱۴۰۵ تورم نقطه‌ای را ۸۸٫۷ و تورم سالانه را ۷۶٫۸ درصد اعلام کرده است. رقم ۹۰ درصد گزارش به تورم نقطه‌ای نزدیک‌تر است تا تورم سالانه‌ی رسمی؛ ولی منبع نمی‌گوید کدام شاخص را برگزیده و برای کدام ماه. تحلیل جزئیات این دو شاخص در گزارش جداگانه‌ی رونما آمده است.

بیشتر بخوانید: چرا در مهر تورم نقطه‌ای ایران کم شد اما تورم سالانه ۳٫۲ واحد بالا رفت؟

صادرات، مرزها و پیش‌بینی بسنت

درباره‌ی مسیرهای زمینی، گزارش از گلوگاه در مرزهای ایران با ترکیه، پاکستان، افغانستان و ترکمنستان می‌گوید و ادعا می‌کند برخی کامیون‌ها در ترکیه تا ۲۰ روز معطل می‌شوند. بر اساس همان منبع، واشنگتن می‌گوید دست‌کم ۲۵ میلیارد دلار صادرات نفت خام ایران جلوی‌اش گرفته شده و حدود ۳۵۰ میلیون دلار دارایی رمزارزی مسدود شده است. هیچ‌کدام از این دو رقم روش محاسبه یا بازه‌ی زمانی ندارند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، به نقل از همان بازنشر، در گفت‌وگو با یک رسانه‌ی فارسی‌زبان خارج از کشور پیش‌بینی کرده که اقتصاد ایران از مارس ۲۰۲۶ تا مارس ۲۰۲۷ بیش از ۲۵ درصد منقبض شود. این پیش‌بینی است، نه داده‌ی محقق‌شده، و ایران درباره‌ی آن توضیح رسمی نداده که در منابع خوانده‌شده آمده باشد.

چه چیزی هنوز معلوم نیست؟

متن گزارش خزانه‌داری و مطلب اصلی اکسیوس در دسترس نبود؛ صفحه‌ی اکسیوس در تلاش‌های متعدد باز نشد. بنابراین روشن نیست ارقام روی چه سری داده‌ای ساخته شده‌اند و کدام عدد برآورد داخلی خزانه‌داری و کدام برداشت گزارشگر است. داده‌ی بانک مرکزی ایران برای نرخ ارز نیز در این تحقیق خوانده نشد. ارزیابی مستقل اثر محاصره بر صادرات نفت به داده‌ی ردیابی نفتکش‌ها یا آمار رسمی گمرک نیاز دارد.