هرتزوگ فرصت نخست تشکیل دولت اسرائیل را به آیزنکوت داد؛ نتانیاهو در تنگنای ائتلافی

اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، روز شنبه ۷ نوامبر ۲۰۲۶ تصمیم گرفت نخستین فرصت برای تشکیل دولت پس از انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر را به گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار، بدهد. دفتر ریاست‌جمهوری اعلام کرد مأموریت رسمی روز یکشنبه ۸ نوامبر ابلاغ خواهد شد. تصمیم هرتزوگ یک مرحله حقوقی در روند تشکیل کابینه است؛ آیزنکوت هنوز نخست‌وزیر نشده و دولتی تشکیل نداده است.

بن‌بست اصلی در کنست، مجلس ۱۲۰ نفره اسرائیل، بر سر دستیابی به حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده است. در رایزنی‌های ریاست‌جمهوری، احزابی با مجموع ۶۷ کرسی آیزنکوت را توصیه کردند، در حالی که نمایندگان ۴۶ کرسی خواستار مأمورشدن بنیامین نتانیاهو شدند. بااین‌حال توصیه برای دریافت مأموریت با تعهد قطعی به رأی اعتماد به کابینه یکسان نیست و همین تفاوت، دلیل اصلی دشواری تشکیل دولت است.

چرا ۶۷ توصیه به معنای دولت ۶۷ کرسی نیست؟

بر اساس ترکیب اعلام‌شده کنست، مجموعه چهار حزب غیراعرابِ حامی آیزنکوت ۴۸ کرسی دارند و احزاب عربی ۱۹ کرسی به دست آورده‌اند. مجموع این دو عدد به ۶۷ می‌رسد، اما آیزنکوت تاکنون برای ورود احزاب عربی به کابینه توافقی اعلام نکرده است. حتی برخی همراهان سیاسی او نیز به وابستگی دولت به حمایت آنان معترض‌اند.

این تمایز میان «توصیه به رئیس‌جمهور»، «حمایت از دولت اقلیت» و «مشارکت رسمی در کابینه» کلید فهم مناقشه است. ممکن است حزبی خواستار کناررفتن نتانیاهو باشد، اما نخواهد وزیرانش در کابینه آیزنکوت حضور داشته باشند یا همه تصمیم‌های آن را پشتیبانی کنند.

نتانیاهو چه گزینه‌هایی دارد؟

ائتلاف راست‌گرا و مذهبی نزدیک به نتانیاهو در انتخابات ۲۷ اکتبر ۵۳ کرسی کسب کرده است؛ یعنی هشت کرسی کمتر از اکثریت لازم. نتانیاهو خواستار تشکیل دولت وحدت ملی شده و نسبت به تکیه بر احزاب عربی انتقاد کرده است. او برای بازگشت به قدرت باید دست‌کم بخشی از مخالفان خود را جذب کند یا به توافق تازه‌ای با رقیبان سیاسی برسد.

از سوی دیگر، احتمال گفت‌وگوی آیزنکوت با احزاب مذهبی ارتدوکس نیز مطرح است. چنین گفت‌وگویی با اختلاف‌های جدی بر سر خدمت نظامی، معافیت‌های سربازی و تقسیم وزارتخانه‌ها روبه‌رو خواهد بود. بنابراین کناررفتن عملی نتانیاهو از نخست‌وزیری یا شکل‌گیری ائتلاف جایگزین هنوز نتیجه قطعی این انتخابات نیست.

مهلت قانونی چیست؟

بر اساس توضیح رسمی دولت اسرائیل درباره روند تشکیل کابینه، نامزدی که مأمور تشکیل دولت شود ابتدا ۲۸ روز برای گردآوردن حمایت لازم فرصت دارد. رئیس‌جمهور می‌تواند این مهلت را تا ۱۴ روز دیگر تمدید کند. اگر نامزد اول موفق نشود، روند قانونی امکان بررسی نامزد بعدی یا مسیرهای دیگر را پیش‌بینی می‌کند. بر همین اساس، مأموریت یکشنبه نقطه آغاز یک دوره مذاکرات است، نه پایان بحران ائتلاف.

اثر این تغییر بر سیاست منطقه‌ای و ایران چیست؟

هرگونه تغییر در دولت اسرائیل می‌تواند بر شیوه تصمیم‌گیری درباره غزه، روابط با واشنگتن و سیاست امنیتی منطقه تأثیر بگذارد، اما پیش‌بینی جهت تغییر پیش از مشخص‌شدن ترکیب دولت مستند نیست. حتی اگر آیزنکوت موفق شود، شرکای ائتلافی و توافق مکتوب آنان تعیین خواهند کرد چه سیاست‌هایی امکان تصویب و اجرا دارند.

به‌ویژه درباره ایران، نمی‌توان از مأمورشدن یک نامزد نتیجه گرفت خطر درگیری افزایش یا کاهش یافته است. برای چنین ارزیابی‌ای باید برنامه رسمی دولت احتمالی، انتصاب‌های امنیتی و تصمیم‌های اجرایی بعدی بررسی شود. این خبر درباره توازن پارلمانی و فرایند تشکیل دولت است، نه اعلام یک سیاست تازه نظامی.

مسئله بعدی چه خواهد بود؟

پس از ابلاغ رسمی مأموریت در ۸ نوامبر، مهم‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از شمار احزابی که وارد مذاکره می‌شوند، شکل حمایت احزاب عربی، موضع احزاب مذهبی و احتمال توافق وحدت ملی. تا روشن‌شدن این موارد، گزاره دقیق این است: هرتزوگ فرصت نخست را به آیزنکوت داده، اما نتیجه مذاکرات و سرنوشت نخست‌وزیری باز است.