چرا صلح کلمبیا با ظهور جنگ پهپادی شکننده ماند؟ منافع گروه‌ها و آزمون دولت | تحلیل

تحلیل | ۸ نوامبر ۲۰۲۶ حمله پهپادی ۷ نوامبر ۲۰۲۶ به پادگان سانتا روزا دل سور در کلمبیا، سه نظامی را کشت و بر اساس گزارش‌های تکمیلی ۱۶ مجروح جدی و ۳۱ فرد آسیب‌دیده دیگر برجای گذاشت. اما این واقعه صرفاً خبر یک حمله نیست: نشانه تغییر توازن هزینه میان گروه‌های مسلح و دولت در منطقه‌ای است که توافق صلح ۲۰۱۶ هنوز به کنترل مؤثر قلمرو و اقتصاد قانونی منجر نشده است. پرسش این تحلیل آن است که چرا خلع سلاح فارک به انحصار پایدار زور توسط دولت نینجامید و دولت جدید در برابر تهدید پهپادی چه انتخاب‌هایی دارد.

گزاره مرکزی: تا زمانی که کنترل سرزمین برای گروه‌های مسلح درآمد ایجاد می‌کند و دولت نتوانسته جایگزین امنیتی و نهادی پایدار عرضه کند، ابزارهای ارزان مانند پهپاد می‌توانند شکست‌های تاکتیکی گروه‌ها را به تهدیدی مداوم تبدیل کنند. این یک فرضیه تحلیلی قابل آزمون است، نه واقعیت اثبات‌شده درباره تمام مناطق.

۱. مسئله اصلی: صلح با یک گروه، نه پایان بازار خشونت

توافق ۲۰۱۶ بین دولت کلمبیا و فارک هدف مشخصی داشت: پایان درگیری با سازمانی معین، خلع سلاح بخش بزرگی از نیروهایش و بازکردن مسیر فعالیت سیاسی. فرض پنهانی بسیاری از امیدها این بود که خروج فارک از مناطق تحت نفوذ، به بازگشت سریع حاکمیت قانون منتهی می‌شود. اما آنچه در بسیاری از مناطق رخ داد، رقابت بازیگران جایگزین برای تصاحب قلمرو و منابع درآمد بود. در اینجا عامل تعیین‌کننده صرفاً شمار رزمندگان باقی‌مانده نیست؛ اینکه چه کسی مسیرها، معادن، ارتباطات محلی و امکان حل اختلاف را کنترل می‌کند مهم‌تر است. هرجا دولت امنیت و خدمات را دیرتر از عقب‌نشینی گروه مسلح جایگزین کرده، انگیزه ورود گروه بعدی پابرجا مانده است.

۲. از مشاهده تا نسبت‌دادن مسئولیت؛ چه چیزی می‌دانیم؟

آسوشیتدپرس اصل حمله ۷ نوامبر با سه کشته و دست‌کم ۱۶ مجروح را به نقل از ارتش گزارش داده و تأکید کرده عاملان در گزارش اولیه شناسایی نشده بودند. گزارش ال‌پائیس به‌روزشده از ۳۱ آسیب‌دیده دیگر و نسبت‌دادن حمله به ELN در بعضی ارزیابی‌ها سخن می‌گوید. این دو گزاره تناقض لزوماً ندارند: فرضیه اطلاعاتی با اثبات قضایی یا اعتراف معتبر یکسان نیست. منطقه‌ای با حضور ELN، کلن خلیج و شاخه‌های جداشده از فارک، امکان رقابت و عملیات چند گروه را دارد. تا انتشار یافته‌های تحقیق، تحلیل باید از تبدیل یک نسبت‌دادن اولیه به حکم قطعی درباره عامل عملیات پرهیز کند.

۳. منطق اقتصادی گروه‌ها؛ چرا صلح رقیب جدید می‌سازد؟

برای سازمانی که از قاچاق، استخراج غیرقانونی طلا، اخاذی و کنترل گذرگاه‌ها درآمد می‌گیرد، قلمرو فقط یک نماد سیاسی نیست؛ زیرساخت تولید درآمد است. فرض کنید دولت یک گروه را از مسیر استخراج طلا دور کند، اما مدیریت قانونی معدن، راه‌های حمل و امنیت ساکنان را برقرار نکند. ارزش اقتصادی آن مسیر همچنان وجود دارد و گروه دوم انگیزه ورود خواهد داشت. در این مدل، شکست سازمان نظامی با تغییر ساختار انگیزه‌ها متفاوت است. نتیجه تحلیلی آن است که معیار موفقیت توافق باید علاوه بر خلع سلاح، کاهش انحصار غیرقانونی بر تجارت و افزایش دسترسی واقعی مردم به دولت باشد. این استنتاج درباره یک سازوکار عمومی است و میزان درآمد هر گروه در بولیوار بدون سند مستقل معلوم نیست.