جنگ یمن چگونه به آزمون بازدارندگی عربستان، ایران و پیمان مکه بدل شد؟ | تحلیل

تحلیل | ۸ نوامبر ۲۰۲۶ رهگیری موشک‌ها در آسمان ریاض در ۸ نوامبر ۲۰۲۶، خسارت محدود به یک ساختمان اداری آرامکو و گزارش تلفات در حملات نزدیک صنعا، صرفاً سه خبر امنیتی مجزا نیستند. این تحولات در نقطه تلاقی جنگ داخلی یمن، راهبرد بازدارندگی عربستان، رابطه حوثی‌ها با ایران و پیمان دفاعی تازه عربستان با ترکیه و پاکستان رخ می‌دهند. پرسش محوری این تحلیل این است که آیا پیوند این جبهه‌ها احتمال جنگ گسترده‌تر را بالا می‌برد یا هزینه ورود بازیگران تازه می‌تواند مانع تشدید شود.

فرضیه مرکزی: گسترش پیوندهای دفاعی می‌تواند هزینه حمله به عربستان را بالا ببرد، اما ابهام درباره حدود واکنش ممکن است خطر تشدید محاسبه‌نشده ایجاد کند. این فرضیه از اعلام‌های طرف‌ها قابل استخراج است، نه اینکه وقوع جنگ گسترده‌تر تأیید شده باشد.

۱. گزاره مرکزی و مرز واقعیت با ادعا

رویترز به نقل از ائتلاف سعودی از رهگیری دو موشک بالستیک در مسیر ریاض و سپس دو موشک کروز در مناطق دیگر خبر داد. وزارت انرژی عربستان تأیید کرده بقایای یک حمله باعث آسیب محدود ساختمان اداری آرامکو در ریاض شده و تلفاتی گزارش نشده است. در مقابل، وزارت بهداشت تحت کنترل حوثی‌ها ادعا کرده حملات در نزدیکی صنعا دست‌کم ۳۳ کشته داشته و مقام‌های سعودی از بررسی موضوع سخن گفته‌اند. این داده‌ها سه سطح دارند: وقوع اعلام‌شده رهگیری، گزارش رسمی خسارت، و ادعای نیازمند تأیید مستقل درباره قربانیان. از هیچ‌کدام نمی‌توان به‌تنهایی نتیجه گرفت که ظرفیت تولید نفت عربستان آسیب دیده یا ایران دستور مشخص این حمله را صادر کرده است.

۲. چرا یمن فقط یک «جبهه نیابتی» نیست؟

جنگ یمن ریشه‌هایی در اختلافات داخلی قدرت، فروپاشی سازوکارهای توزیع منابع، کنترل پایتخت و رقابت نهادهای محلی دارد. حوثی‌ها هم‌زمان با روابط بیرونی خود، برای مشروعیت سیاسی داخلی، کنترل قلمرو، درآمد بنادر، واداشتن طرف مقابل به امتیاز و بقای نظامی می‌جنگند. عربستان نیز در کنار امنیت مرزی، ثبات تجارت و جلوگیری از تهدید شهرهای بزرگ را دنبال می‌کند. تقلیل همه این منافع به جنگ ایران و آمریکا باعث می‌شود منطق مستقل تصمیم‌گیری بازیگران یمنی نادیده بماند. در برابر، نادیده‌گرفتن تأثیر رقابت منطقه‌ای بر منابع و موازنه طرف‌ها هم خطاست. تحلیل باید هر دو سطح را هم‌زمان حفظ کند.

۳. چرا کاهش درگیری پس از ۲۰۲۲ پایدار نشد؟

آتش‌بس میانجی‌گری‌شده سازمان ملل در ۲۰۲۲ شدت بخشی از درگیری‌ها را کاهش داد، اما اختلاف درباره کنترل درآمد نفت و گمرک، پرداخت حقوق کارکنان، آینده دولت، بنادر و توزیع قدرت حل نشد. توقف شلیک بدون توافق درباره قاعده تقسیم منابع و ضمانت اجرا، در معرض فروپاشی است. بحران تازه منطقه‌ای نیز هزینه مصالحه را برای گروه‌هایی که از نمایش توان نظامی سود سیاسی می‌برند تغییر داده است. از این منظر، آغاز دوباره حملات فقط «شکستن آتش‌بس» نیست؛ بازگشت به رقابتی است که زیرساخت سیاسی و اقتصادی آن حل نشده بود.