فراتر از خبر،نزدیک‌تر به حقیقت
قیمت‌ها
در حال خواندن وقتی وکیل هم زیر فشار است، چه کسی از متهم دفاع می‌کند؟ بحران حق دفاع در ایران
Tehran Courthouse scaled
ایران

وقتی وکیل هم زیر فشار است، چه کسی از متهم دفاع می‌کند؟ بحران حق دفاع در ایران

کارشناسان سازمان ملل از فشار بر دست‌کم ۱۳۵ وکیل در یک سال خبر می‌دهند. تحلیل رونما نشان می‌دهد چرا فشار بر وکیل فقط یک موضوع صنفی نیست و حق دفاع شهروندان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

مهیار طهماسبی۱۹ آبان ۱۴۰۵ · ۵ دقیقه مطالعه

کاخ دادگستری تهران؛ عکس آرشیوی ۲۰۱۳، عکاس: مانفی / ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 3.0. عکس مربوط به بیانیه ۹ نوامبر ۲۰۲۶ نیست. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tehran_Courthouse.JPG

گزارش تازه کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل، درباره محدودیت‌ها و برخوردهای امنیتی و قضایی با وکلای مستقل در ایران هشدار داده است. بنابر آمار مستندشده از سپتامبر ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶، دست‌کم ۱۳۵ وکیل با نوعی اقدام قضایی یا امنیتی روبه‌رو شده‌اند. این شمار به‌تنهایی تعداد افراد زندانی را نشان نمی‌دهد؛ بازداشت، احضار، تعلیق و ممنوعیت سفر در یک فهرست کلی آمده‌اند. مسئله اما بسیار فراتر از جامعه وکالت است: اگر وکیل به دلیل دفاع از موکل خود با خطر مجازات روبه‌رو شود، اعتبار اعتراف، امکان اعتراض به بازداشت و کیفیت محاکمه چه می‌شود؟

در این تحلیل بین‌المللی می‌خوانید
  1. ۱عدد ۱۳۵ دقیقاً چه معنایی دارد؟
  2. ۲چرا فشار بر وکیل از یک اختلاف صنفی مهم‌تر است؟
  3. ۳پنج لایه بحران حق دفاع
  4. ۴ادامه این تحلیل مخصوص عضو ویژه است

عدد ۱۳۵ دقیقاً چه معنایی دارد؟

کارشناسان سازمان ملل به داده‌های گردآوری‌شده توسط مجموعه حقوق بشری هرانا اشاره کرده‌اند. این آمار مربوط به یک بازه یک‌ساله است و همه موارد آن الزاماً بازداشت نیستند. گزارش جداگانه نهادهای «وکلای وکلا» و «مرکز حامیان حقوق بشر» نیز از بازداشت دست‌کم ۲۳ وکیل در هشت استان پس از اعتراضات سراسری خبر داده است. این دو عدد را نباید جمع زد؛ هم‌پوشانی اشخاص و تفاوت بازه و روش گردآوری ممکن است وجود داشته باشد. سند عمومی موجود شمار دقیق پرونده‌های منتهی به محکومیت قطعی را به تفکیک روشن نمی‌کند.

چرا فشار بر وکیل از یک اختلاف صنفی مهم‌تر است؟

نقش وکیل تنها حضور در دادگاه نیست. دفاع مؤثر مستلزم دسترسی به موکل، پرونده، زمان کافی، امکان پرسیدن درباره ادله و آزادی تصمیم حرفه‌ای است. اگر وکیل از پذیرش پرونده سیاسی بترسد، یا متهم در مرحله حساس تحقیقات به وکیل انتخابی دسترسی نداشته باشد، توازن میان نهاد تعقیب و شخص متهم از بین می‌رود. در این وضعیت، احتمال بررسی‌نشدن ادعاهای بدرفتاری یا اعتراف اجباری افزایش می‌یابد؛ هرچند درباره هر پرونده مشخص باید شواهد همان پرونده را سنجید.

کارشناسان از محدودیت دسترسی وکلای مستقل به موکلان و پرونده‌ها و گزارش‌هایی درباره منع پذیرش پرونده‌های اعتراضات سخن گفته‌اند. این گزاره‌ها اظهارات و نگرانی‌های کارشناسان است؛ برای اثبات هر تخلف فردی به مدارک قضایی و شهادت‌های قابل ارزیابی نیاز است.

پنج لایه بحران حق دفاع

مداخله در انتخاب وکیل

محدود کردن انتخاب وکیل در مرحله اولیه تحقیق می‌تواند مؤثرترین بخش دفاع را تضعیف کند؛ زمانی که نخستین اظهارات ثبت و تصمیم درباره بازداشت گرفته می‌شود. دفاع باکیفیت باید از همین مرحله امکان‌پذیر باشد.

استقلال نهاد حرفه‌ای

کارشناسان از نظارت بر نامزدی اعضای هیئت‌مدیره کانون‌های وکلا و توسعه سازوکار صدور مجوز بیرون از ساختارهای مستقل ابراز نگرانی کرده‌اند. حامیان نظارت ممکن است آن را ابزار پاسخ‌گویی و کنترل صلاحیت بدانند؛ منتقدان هشدار می‌دهند وابستگی به دستگاهی که طرف مقابل دفاع است، تعارض منافع به وجود می‌آورد.

نویسندهمهیار طهماسبی

خبرنگار و تحلیلگر بازارها با تمرکز بر بازارهای مالی و انرژی. حوزه پوشش اصلی او تورنتو، کانادا است و گزارش‌ها را با تأکید بر داده‌های قابل‌راستی‌آزمایی، زمینه محلی و تفکیک روشن خبر از تحلیل تهیه می‌کند.

دیدگاه خود را بنویسید

برای دادن دیدگاه، عضو رونما شویدساخت حساب رایگان است و کمتر از یک دقیقه طول می‌کشد.

از مهم‌ترین خبرها عقب نمانید

خلاصه مهم‌ترین خبرها و تحلیل‌های رونما را دریافت کنید.

تازه‌ترین‌ها در ایران

تحلیل‌ها و خبرهای تازه‌ی همین دسته را دنبال کنید.

مشاهده بیشتر

از مهم‌ترین خبرها و تحلیل‌ها عقب نمانید

خلاصه خبرها و تحلیل‌های رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

ادامه مسیرخبر بعدی خودکار باز می‌شود
در حال بارگذاری خبر بعدی…
دنبال کنید
ایرانایران در نشست سازمان ملل خواستار خاورمیانه عاری از سلاح هسته‌ای شدایرانهوای تهران همچنان برای گروه‌های حساس ناسالم استایرانتشییع آیت‌الله وحید خراسانی چهارشنبه در قم برگزار می‌شودایرانوزیر اقتصاد: باید از اقتصاد تکلیفی فاصله بگیریم و سرمایه‌گذاری را به بخش خصوصی بسپاریمایرانپاکستان می‌گوید میانجی‌گری میان ایران و آمریکا را ادامه می‌دهدایرانآیا حضور سومین ناو آمریکا می‌تواند امنیت تنگه هرمز را تضمین کند؟ایرانگوترش خواستار پایان وضعیت «نه جنگ، نه صلح» میان آمریکا و ایران شدایرانرئیس‌جمهور عراق: آماده میانجی‌گری میان واشنگتن و تهران هستیمآمریکاونس: درگیری با ایران به «جنگ ابدی» تبدیل نمی‌شودایرانسی‌ان‌ان به نقل از مقام‌های آمریکایی: ایران گزینهٔ بمب کثیف را بررسی می‌کند