
وقتی وکیل هم زیر فشار است، چه کسی از متهم دفاع میکند؟ بحران حق دفاع در ایران
کارشناسان سازمان ملل از فشار بر دستکم ۱۳۵ وکیل در یک سال خبر میدهند. تحلیل رونما نشان میدهد چرا فشار بر وکیل فقط یک موضوع صنفی نیست و حق دفاع شهروندان را تحت تأثیر قرار میدهد.
کاخ دادگستری تهران؛ عکس آرشیوی ۲۰۱۳، عکاس: مانفی / ویکیمدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 3.0. عکس مربوط به بیانیه ۹ نوامبر ۲۰۲۶ نیست. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tehran_Courthouse.JPG
گزارش تازه کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل، درباره محدودیتها و برخوردهای امنیتی و قضایی با وکلای مستقل در ایران هشدار داده است. بنابر آمار مستندشده از سپتامبر ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶، دستکم ۱۳۵ وکیل با نوعی اقدام قضایی یا امنیتی روبهرو شدهاند. این شمار بهتنهایی تعداد افراد زندانی را نشان نمیدهد؛ بازداشت، احضار، تعلیق و ممنوعیت سفر در یک فهرست کلی آمدهاند. مسئله اما بسیار فراتر از جامعه وکالت است: اگر وکیل به دلیل دفاع از موکل خود با خطر مجازات روبهرو شود، اعتبار اعتراف، امکان اعتراض به بازداشت و کیفیت محاکمه چه میشود؟
در این تحلیل بینالمللی میخوانید
عدد ۱۳۵ دقیقاً چه معنایی دارد؟
کارشناسان سازمان ملل به دادههای گردآوریشده توسط مجموعه حقوق بشری هرانا اشاره کردهاند. این آمار مربوط به یک بازه یکساله است و همه موارد آن الزاماً بازداشت نیستند. گزارش جداگانه نهادهای «وکلای وکلا» و «مرکز حامیان حقوق بشر» نیز از بازداشت دستکم ۲۳ وکیل در هشت استان پس از اعتراضات سراسری خبر داده است. این دو عدد را نباید جمع زد؛ همپوشانی اشخاص و تفاوت بازه و روش گردآوری ممکن است وجود داشته باشد. سند عمومی موجود شمار دقیق پروندههای منتهی به محکومیت قطعی را به تفکیک روشن نمیکند.
چرا فشار بر وکیل از یک اختلاف صنفی مهمتر است؟
نقش وکیل تنها حضور در دادگاه نیست. دفاع مؤثر مستلزم دسترسی به موکل، پرونده، زمان کافی، امکان پرسیدن درباره ادله و آزادی تصمیم حرفهای است. اگر وکیل از پذیرش پرونده سیاسی بترسد، یا متهم در مرحله حساس تحقیقات به وکیل انتخابی دسترسی نداشته باشد، توازن میان نهاد تعقیب و شخص متهم از بین میرود. در این وضعیت، احتمال بررسینشدن ادعاهای بدرفتاری یا اعتراف اجباری افزایش مییابد؛ هرچند درباره هر پرونده مشخص باید شواهد همان پرونده را سنجید.
کارشناسان از محدودیت دسترسی وکلای مستقل به موکلان و پروندهها و گزارشهایی درباره منع پذیرش پروندههای اعتراضات سخن گفتهاند. این گزارهها اظهارات و نگرانیهای کارشناسان است؛ برای اثبات هر تخلف فردی به مدارک قضایی و شهادتهای قابل ارزیابی نیاز است.
پنج لایه بحران حق دفاع
مداخله در انتخاب وکیل
محدود کردن انتخاب وکیل در مرحله اولیه تحقیق میتواند مؤثرترین بخش دفاع را تضعیف کند؛ زمانی که نخستین اظهارات ثبت و تصمیم درباره بازداشت گرفته میشود. دفاع باکیفیت باید از همین مرحله امکانپذیر باشد.
استقلال نهاد حرفهای
کارشناسان از نظارت بر نامزدی اعضای هیئتمدیره کانونهای وکلا و توسعه سازوکار صدور مجوز بیرون از ساختارهای مستقل ابراز نگرانی کردهاند. حامیان نظارت ممکن است آن را ابزار پاسخگویی و کنترل صلاحیت بدانند؛ منتقدان هشدار میدهند وابستگی به دستگاهی که طرف مقابل دفاع است، تعارض منافع به وجود میآورد.
منابع
- منبع اصلی ایران اینترنشنال، هشدار کارشناسان سازمان ملل درباره فشار بر ۱۳۵ وکیل، ۹ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی ایران اینترنشنال انگلیسی، شرح بیانیه کارشناسان و محدودیتهای حق دفاع، ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی مکاتبه گزارشگران ویژه سازمان ملل درباره استقلال وکلا در ایران
- منبع تکمیلی بیانیه اصلی کارشناسان سازمان ملل؛ ۹ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی گزارش مشترک سازمانهای حقوقی به شورای حقوق بشر سازمان ملل، ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.










