۱۶ تریلیون دلار ثروت ملی در جهان؛ صندوق توسعه ملی ایران کجای قواعد سانتیاگو ایستاده است؟
پژوهش تازهی مؤسسه پیترسون میگوید قواعد سانتیاگو برای صندوقهای ثروت ملی کهنه شده است. وقتی جهان از شفافیت بیشتر حرف میزند، صندوق توسعه ملی ایران نه عضو انجمن جهانی این صندوقهاست و ن…

صندوقهای ثروت ملی جهان امروز حدود ۱۶ تریلیون دلار دارایی را اداره میکنند و پژوهشگران مؤسسه پیترسون میگویند قواعدی که از ۲۰۰۸ بر آنها حاکم است دیگر کافی نیست. پرسش رونما این است: در این بازنگری جهانی، صندوق توسعه ملی ایران، که قرار بود پول نفت را برای نسلهای بعد نگه دارد، کجا ایستاده است؟
صندوق توسعه ملی ایران نه فقط از استانداردهای امروزِ سانتیاگو عقب است، بلکه با همان استانداردهای ۱۸ سال پیش هم سنجشپذیر نیست؛ مشکل اصلی آن کمبود پول نیست، نبود استقلال و شفافیت است.
مؤسسه اقتصاد بینالملل پیترسون (PIIE)، اندیشکدهای غیرحزبی در واشنگتن با گرایش اقتصاد بازار و نهادگرایی بینالمللی، ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در یادداشت سیاستی ۲۶-۱۹ به قلم عدنان مزارعی و ادوین ترومن نوشت که «اصول سانتیاگو»، یعنی ۲۴ رهنمود داوطلبانه برای حکمرانی صندوقهای ثروت ملی، باید سختگیرانهتر شود. این بحث برای ایران نظری نیست: در همان هفتهها رئیس پیشین صندوق توسعه ملی از برداشت دهها میلیارد دلاری دولتها از منابع صندوق سخن گفت.
در یک نگاه
قواعد سانتیاگو چه هستند و چرا حالا زیر سؤال رفتهاند؟
اصول سانتیاگو در ۲۰۰۸ با مشارکت ۲۶ صندوق و کشور میزبان و دبیرخانهی صندوق بینالمللی پول نوشته شد. هدف آن روز این بود که نگرانی کشورهای غربی از صندوقهای دولتیِ تازهثروتمند فروکش کند: صندوقها متعهد شدند تجاری رفتار کنند، ساختار حکمرانی روشن داشته باشند و بخشی از اطلاعاتشان را منتشر کنند. یک سال بعد ۲۳ صندوق، انجمن IFSWF را ساختند تا بر اجرای این اصول نظارت داوطلبانه کنند.
به نوشتهی مزارعی و ترومن، جهان از آن زمان عوض شده است: دارایی صندوقها پنجبرابر شده، رقابت ژئوپلیتیک و حمایتگرایی بالا گرفته و صندوقها بیش از پیش مأموریتهای سیاسی گرفتهاند. آنها نمونه میآورند که صندوق ثروت ملی روسیه در ۲۰۱۳ برخلاف رهنمودهای خودش اوراق قرضهی اوکراین خرید. این پژوهش به ایران نمیپردازد، اما همین منطق را میتوان روی صندوقی گذاشت که مأموریتش با نیاز بودجهی سالانه مدام تغییر میکند.
ادامه این تحلیل مخصوص عضو ویژه است
تا اینجا پرسش و چکیدهی پرونده را خواندید. شش زاویه، فصلهای بعدی، پرسشها و منابع برای اعضای ویژه باز است.
