معاملات گواهی سپرده قیر از ۲۰ هزار تن گذشت؛ موجودی انبارها ۶۵۰۰ تن شد

حجم تجمعی معاملات گواهی سپرده کالایی قیر در بورس کالای ایران، پس از یک سال فعالیت این بازار، از مرز ۲۰ هزار تن عبور کرده است. گزارش تازه پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا) ارزش این معاملات را ۲٫۳ هزار میلیارد تومان اعلام می‌کند و می‌گوید موجودی قیر در انبارهای مورد تأیید بورس به ۶۵۰۰ تن رسیده است.

اعداد تازه بازار قیر چه می‌گویند؟

این سه رقم باید جدا از هم خوانده شوند. ۲۰ هزار تن، گردش تجمعی معامله در طول یک سال است؛ ۶۵۰۰ تن، موجودی انبار در یک مقطع زمانی؛ و ۲٫۳ همت، ارزش ریالی کل مبادلات همان دوره. بنابراین، نسبت دادن موجودی ۶۵۰۰ تنی به «فروش‌نرفته بودن» یا مقایسه مستقیم آن با گردش یک‌ساله، بدون داده ورود و خروج روزانه انبارها، نتیجه‌گیری دقیقی نیست.

تقسیم ساده ۲٫۳ همت بر ۲۰ هزار تن، متوسطی نزدیک به ۱۱۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم به دست می‌دهد؛ اما چون حجم معامله «بیش از» ۲۰ هزار تن اعلام شده و قیمت در طول سال تغییر کرده، این عدد فقط یک برآورد سقفی و تقریبی از میانگین ارزش معامله است، نه قیمت امروز بازار.

گواهی سپرده قیر چگونه کار می‌کند؟

تولیدکننده یا دارنده قیر، کالای استاندارد را به انبار پذیرفته‌شده بورس تحویل می‌دهد و به پشتوانه آن گواهی الکترونیکی صادر می‌شود. خریدار به‌جای جابه‌جایی فوری محموله فیزیکی، گواهی را در سامانه بازار معامله می‌کند و در صورت رعایت حداقل حجم و تشریفات اعلام‌شده می‌تواند برای تحویل کالا اقدام کند. این سازوکار هزینه جست‌وجوی خریدار و فروشنده را کاهش می‌دهد، موجودی قابل معامله را قابل رصد می‌کند و مسیر کشف قیمت را نسبت به معامله‌های پراکنده شفاف‌تر می‌سازد.

داده‌های مستقل بازار نیز وجود نماد پیوسته Bitumen، واحد یک‌کیلویی هر گواهی و معاملات آن را تأیید می‌کند. با این حال، برای ارزیابی عمق بازار باید علاوه بر حجم تجمعی، تعداد روزهای فعال، تعداد خریداران و فروشندگان، فاصله قیمت خرید و فروش و سهم تحویل فیزیکی نیز منتشر شود؛ ارقامی که در گزارش کوتاه تازه ارائه نشده‌اند.

اهمیت اقتصادی این رکورد برای صنعت راه و پالایش

قیر ماده اصلی آسفالت و یکی از اقلام مهم زنجیره پالایش، پروژه‌های عمرانی و صادرات فرآورده‌های نفتی ایران است. تبدیل بخشی از آن به دارایی انبارشده و قابل معامله می‌تواند برنامه‌ریزی خرید پیمانکاران راه‌سازی را منظم‌تر کند و برای تولیدکنندگان نیز یک کانال فروش رسمی با سابقه قیمت و تسویه روشن بسازد.

این رکورد همچنین نشانه‌ای از گسترش ابزارهای مالی کالایی در ایران است. رونما پیش‌تر درباره گسترش معاملات اوراق امتیاز در بورس‌های ایران نوشته بود؛ گواهی سپرده قیر نمونه‌ای متفاوت اما هم‌جهت از انتقال حقوق مبتنی بر کالا به بازار رسمی است.