انتخابات اسرائیل به حساب ۶۱ کرسی رسیده؛ کلید دست احزاب عربی و وتوی لیبرمن است

سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶) اسرائیلی‌ها برای نخستین بار پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ رأی می‌دهند، و نظرسنجی‌های پایانی که ۲ تا ۴ روز پیش از رأی‌گیری منتشر شد، هر دو بلوک اصلی را زیر ۶۱ کرسی نشان می‌دهد. نکته‌ی تعیین‌کننده این نیست که حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت بیشترین کرسی را می‌گیرد؛ نکته این است که برنده‌ی نظرسنجی تنها با کرسی‌های خودش دولت نمی‌سازد و هر راه رسیدن به ۶۱ از دری می‌گذرد که دست‌کم یکی از طرف‌ها بسته‌اش اعلام کرده است. گزارش روز رأی‌گیری فضای شعب را شرح داده است؛ این تحلیل فقط به یک پرسش می‌پردازد: ۶۱ کرسی از کجا می‌تواند بیاید؟

نظرسنجی‌ها چه می‌گویند و چه نمی‌گویند؟

پیش از ممنوعیت انتشار نظرسنجی که از شنبه ۲۴ اکتبر آغاز شد، سه شبکه‌ی تلویزیونی اسرائیل آخرین نظرسنجی‌هایشان را در جمعه ۲۳ اکتبر منتشر کردند. حجم نمونه‌ها بین ۱٬۰۱۸ و ۱٬۸۷۵ نفر و حاشیه‌ی خطا بین ۲٫۳ و ۴٫۴ درصد بود. هر سه نظرسنجی بلوک «تغییر» (یاشار، حزب نفتالی بنت، دموکرات‌ها و اسرائیل بیتنو) را بین ۵۲ و ۵۶ کرسی و بلوک نتانیاهو (لیکود، شاس، یهدوت هاتورا، عوتسما یهودیت و صهیونیسم دینی) را روی ۵۰ کرسی گذاشتند. احزاب عربی ۱۴ تا ۱۶ کرسی گرفتند.

این‌ها پیش‌بینی‌اند، نه نتیجه. خطای ۳ تا ۴ درصدی در نظرسنجی‌ای با ۱۲۰ کرسی می‌تواند چند کرسی را جابه‌جا کند، و نخستین داده‌ی واقعی شب انتخابات، نظرسنجی خروجی شبکه‌ها، پس از بسته‌شدن شعب در ساعت ۲۲ به وقت اسرائیل منتشر می‌شود. کار این تحلیل پیش‌بینی نتیجه نیست؛ نشان‌دادن ساختار حساب است، یعنی اینکه در بازه‌ی همین اعداد کدام ائتلاف‌ها ریاضی‌وار ممکن‌اند و کدام‌ها از نظر سیاسی بسته.

بلوک تغییر با احزاب عربی از ۶۱ می‌گذرد؛ اما شرط دارد

اگر کرسی‌های بلوک تغییر و احزاب عربی (فهرست مشترک و راعام) جمع شوند، در هر سه نظرسنجی عدد از ۶۱ بالاتر می‌رود. مشکل در همین جمع کلی پنهان است: بخشی از شرکای این بلوک گفته‌اند حاضر نیستند در دولتی بنشینند که به احزاب عربی تکیه دارد. اگر اسرائیل بیتنو، که علناً مخالف تکیه بر احزاب عربی است، از جمع کنار برود، حساب عوض می‌شود.

محاسبه‌ی رونما: جدول بالا جمع ساده‌ی کرسی‌های هر نظرسنجی است، نه رقم منتشرشده‌ی خود شبکه‌ها. نتیجه این است که بدون اسرائیل بیتنو، شبکه‌ی ۱۳ و ۱۲ با ۶۲ کرسی بسیار نزدیک به مرز ۶۱ می‌ایستند و کان با ۵۸ زیر آن می‌ماند؛ یعنی دولت تغییر فقط با اتکا به حداکثر کرسی‌های عربی، و در بهترین سناریو با فاصله‌ی یک کرسی، ممکن می‌شود. در سناریوی کان، اگر فهرست رزرویست‌ها با ۴ کرسی هم بپیوندد، عدد به ۶۲ می‌رسد، اما این حزب تاکنون به هیچ بلوکی تعهد نداده است.

چرا «اتکا» با «مشارکت» فرق دارد؟

رئیس راعام، منصور عباس، گفته آماده‌ی پیوستن به ائتلاف بلوک تغییر است، اما به نوشته‌ی همان گزارش‌ها چند حزب این بلوک گفته‌اند در دولتی با راعام نمی‌نشینند. اینجا باید دو چیز را از هم جدا کرد: نشستن در دولت و رأی‌دادن به آن از بیرون. قانون اسرائیل برای تشکیل دولت اکثریت مطلق در رأی اعتماد را الزامی نمی‌داند؛ دولت می‌تواند با اکثریت نسبی آرا برسد. پس نظری که این حساب را به نفع آیزنکوت باز می‌گذارد این است که احزاب عربی بدون ورود به دولت، فقط با رأی ممتنع یا موافق، راه را باز کنند. این برداشت رونما از ساز‌وکار قانون است؛ هیچ حزبی را به آن متعهد نمی‌دانیم و گزارشی از چنین توافقی در منابع نیست.

شکاف نتانیاهو و فرمانده ارتش بر سر ایران نشان می‌دهد پرونده‌ی امنیتی هم بر این رقابت سنگینی می‌کند، اما نظرسنجی‌ها به شکل مستقیم نشان نمی‌دهند رأی‌دهندگان بر پایه‌ی آن میان دو بلوک جابه‌جا می‌شوند.

کرسی‌هایی که شاید هرگز به کنست نرسند

حزب‌ها باید دست‌کم ۳٫۲۵ درصد آرای معتبر را بگیرند تا وارد کنست شوند، که تقریباً معادل چهار کرسی است. این آستانه در نظرسنجی‌های پایانی دست‌کم سه حزب را به مرز کشانده است: فهرست رزرویست‌ها به رهبری هندل و زلخا، که در دو نظرسنجی ۴ کرسی و در دو نظرسنجی دیگر زیر آستانه بود؛ حزب «مردم اسرائیل» وینتر، که در هر چهار نظرسنجی زیر آستانه ماند؛ و حزب «عمومی حریدی» لایتنر، که بسیار پایین‌تر است. آرای این احزاب اگر زیر آستانه بماند به هیچ بلوکی نمی‌رسد و ۶۱ را کوچک‌تر می‌کند، چون کرسی‌های باقی‌مانده بین حزب‌های وارد‌شده تقسیم می‌شود.

استنباط رونما: وزن این اثر برای دو بلوک یکسان نیست. فهرست رزرویست‌ها به هیچ بلوکی تعهد نداده و اگر با ۴ کرسی وارد شود، می‌تواند هم تیر دقیقی در ترازوی بلوک تغییر باشد و هم دست‌مایه‌ی چانه‌زنی با نتانیاهو. هیچ منبعی نگفته که هندل کدام طرف را برمی‌گزیند.

پس از رأی چه می‌شود؟

بر اساس توضیح یک روزنامه‌ی اسرائیلی، نتایج رسمی ۴ نوامبر اعلام می‌شود و احزاب تا ۱۸ نوامبر فرصت اعتراض دارند. پس از آن رئیس‌جمهور ایزاک هرتصوگ با رهبران احزاب مشورت می‌کند و کسی را مأمور تشکیل دولت می‌کند که لزوماً رهبر بزرگ‌ترین حزب یا بلوک نیست. مسیر قانونی در خط زمانی زیر آمده است.

1. اعلام نتایج رسمی۴ نوامبر؛ اعتراض احزاب تا ۱۸ نوامبر ممکن است.
2. نخستین مأمور۲۸ روز برای تشکیل ائتلاف، با امکان ۱۴ روز تمدید.
3. مأمور دوماگر تلاش اول شکست بخورد، ۲۸ روز بدون تمدید به رهبر دیگری داده می‌شود.
4. نامزد با اکثریت ۶۱ نمایندهاگر باز هم شکست بخورد، ۶۱ نماینده می‌توانند از رئیس‌جمهور بخواهند یک نماینده‌ی مشخص را در ۲۱ روز مأمور کند.
5. انحلالاگر تلاش‌ها شکست بخورد، کنست منحل و انتخابات دوباره برگزار می‌شود. مطابق گزارش پیش از رأی، موعد این انتخابات در اوایل ۲۰۲۷ خواهد بود و نتانیاهو تا آن زمان نخست‌وزیر موقت می‌ماند.

این مراحل از توضیح یک روزنامه‌ی اسرائیلی گرفته شده و متن اصلی قوانین کنست در این بررسی خوانده نشد. زمان‌ها برای ارزیابی ترتیب کار کافی‌اند، اما شمارش دقیق روزها باید با متن رسمی تطبیق داده شود.

قوی‌ترین دیدگاه مخالف: «شریک‌پذیری» همیشه سست است

مخالف این تحلیل می‌تواند بگوید وتوهای پیش از انتخابات ثابت نیستند. احزاب پس از دیدن نتایج و در برابر خطر انتخابات دوباره ممکن است از خطوط قرمز اعلام‌شده عقب بنشینند. این دیدگاه معقول است، اما منابع این بررسی شاهدی برای آن نمی‌دهند؛ فقط می‌دانیم اکنون چه چیزی اعلام شده است. ضعف آن این است که آیزنکوت علناً گفته حتی در چارچوب چرخشی با نتانیاهو در یک دولت نمی‌نشیند، پس انعطاف لازم برای ساختن بلوک بزرگ‌تر از یک سو بسته است. از سوی دیگر، یک نظرسنجی مؤسسه‌ی دموکراسی اسرائیل (۲۳ اکتبر) نشان داد بیشترین سهم پرسش‌شوندگان در صورت ناتوانی همه‌ی احزاب از تشکیل ائتلاف، انتخابات تازه را به گزینه‌های دیگر ترجیح می‌دهند؛ متن کامل آن نظرسنجی خوانده نشد، اما عنوانش این جهت را نشان می‌دهد.

نتیجه: چه چیزی پشتوانه‌ی بیشتری دارد؟