جنگ یمن؛ پنج کشته و بیش از ۱۲۰ هزار آواره

درگیری میان حوثی‌ها و نیروهای مورد حمایت عربستان در یمن وارد مرحله تازه‌ای شده است. حوثی‌ها می‌گویند طی ۲۴ ساعت هدف ۴۰ حمله هوایی قرار گرفته‌اند و در پاسخ، پایگاه خمیس مشیط و تأسیساتی در ینبع را هدف گرفته‌اند. این گروه همچنین مدعی سرنگونی یک جنگنده F-15 سعودی در مارب شده؛ ادعایی که هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است.

در این خبر بین‌المللی می‌خوانید

1. ۱چه اتفاق تازه‌ای افتاده است؟
2. ۲آنچه می‌دانیم
3. ۳آنچه نمی‌دانیم
4. ۴چرا الان مهم است؟
5. ۵تأثیر خبر
6. ۶اثر بر ایران
7. ۷پیشینه
8. ۸بازیگران اصلی

نبرد یمن در چند جبهه هم‌زمان تشدید شده است. نیروهای دولت مورد شناسایی بین‌المللی یمن از حملات ائتلاف به مواضع حوثی‌ها در اطراف مخا و عملیات پهپادی در شمال مارب خبر داده‌اند. حوثی‌ها نیز می‌گویند حملات هوایی عربستان در تعز، مارب و حدیده ادامه داشته و آنها اهدافی در خاک عربستان را زده‌اند.

مهم‌ترین ادعای تازه حوثی‌ها سرنگونی یک جنگنده سعودی بر فراز مارب است. تصاویر لاشه هواپیما منتشر شده، اما محل و زمان ثبت تصاویر و مدل دقیق هواپیما به‌طور مستقل تأیید نشده است. بنابراین رونما ادعای سرنگونی F-15 را به حوثی‌ها نسبت می‌دهد و آن را واقعیت مستقل تأییدشده تلقی نمی‌کند.

چه اتفاق تازه‌ای افتاده است؟

جبهه‌های مارب، تعز و حدیده به‌طور هم‌زمان فعال شده‌اند. حوثی‌ها از ۴۰ حمله هوایی طی یک شبانه‌روز سخن گفته و اعلام کرده‌اند در پاسخ، پایگاه هوایی خمیس مشیط و یک تأسیسات نفتی در بندر ینبع را هدف قرار داده‌اند. نیروهای دولت یمن نیز از عملیات زمینی و پهپادی علیه حوثی‌ها خبر داده‌اند.

آنچه می‌دانیم

تشدید حملات در چند استان یمن تأیید شده و عربستان با تهدید فزاینده موشکی و پهپادی روبه‌رو است. آمریکا نیز اعلام کرده اوضاع را از نزدیک زیر نظر دارد و روابط نظامی دیرینه با عربستان را ادامه می‌دهد، اما ورود مستقیم به جنگ تازه را اعلام نکرده است.

آنچه نمی‌دانیم

سرنگونی F-15 سعودی هنوز مستقل تأیید نشده است. همچنین ارزیابی دقیقی از خسارت حملات ادعایی به خمیس مشیط و ینبع منتشر نشده و آمار تلفات دو طرف در همه جبهه‌ها قابل راستی‌آزمایی مستقل نیست.

چرا الان مهم است؟

توان هوایی یکی از برتری‌های اصلی عربستان در جنگ یمن است. اگر ادعای حوثی‌ها درباره سرنگونی یک جنگنده پیشرفته سعودی تأیید شود، می‌تواند نشانه‌ای مهم درباره ظرفیت پدافندی این گروه باشد. در عین حال، فشار بر ینبع و زیرساخت انرژی عربستان خطر انتقال جنگ از میدان یمن به بازار انرژی را افزایش می‌دهد.

تأثیر خبر

گسترش حملات می‌تواند ریاض را به افزایش عملیات هوایی و تقویت پدافند وادار کند. عربستان پیش‌تر از متحدان خود برای تأمین پشتیبانی پدافندی کمک خواسته است؛ رونما این تحول را در گزارش کمبود موشک رهگیر عربستان دنبال کرده است.

اثر بر ایران

حوثی‌ها متحد ایران محسوب می‌شوند و تشدید جنگ یمن بر فشار سیاسی و امنیتی پیرامون تهران می‌افزاید. با این حال، درباره هر عملیات مشخص باید میان حمایت ایران از حوثی‌ها و تصمیم عملیاتی خود این گروه تفکیک کرد، مگر اینکه شواهد مستقلی از هدایت مستقیم ارائه شود.

پیشینه

در روزهای گذشته، پیشروی حوثی‌ها در ساحل غربی و تصرف جزایر راهبردی نگرانی درباره باب‌المندب را افزایش داده است. رونما در گزارش پیشروی حوثی‌ها و فشار بر باب‌المندب زمینه این تغییر را بررسی کرده است. شورای امنیت نیز درباره بحران این آبراه جلسه داشته است.

بازیگران اصلی

حوثی‌ها، دولت مورد شناسایی بین‌المللی یمن و عربستان بازیگران مستقیم میدان هستند. آمریکا، عمان، پاکستان و چند کشور اروپایی نیز از مسیر حمایت امنیتی یا دیپلماسی درگیر پرونده‌اند. این هم‌پوشانی باعث شده یک درگیری محلی بتواند سریعاً پیامد منطقه‌ای پیدا کند.

به‌روزرسانی عصر ۱۷ سپتامبر؛ نخستین کشته در عربستان و بیش از ۱۰۰ هزار آواره

در تازه‌ترین تحول، رویترز گزارش داده حملات متقابل عربستان و حوثی‌ها در طول روز ادامه یافته و یک حمله پهپادی در طائف یک کشته و دو زخمی بر جا گذاشته است. این نخستین مرگ گزارش‌شده در عربستان در دور اخیر حملات است؛ رخدادی که نشان می‌دهد تهدید پهپادی از خسارت به زیرساخت و رهگیری‌های پدافندی عبور کرده و مستقیماً تلفات انسانی ایجاد کرده است.

هم‌زمان ابعاد انسانی جنگ در یمن نیز بزرگ‌تر شده است. بر اساس گزارش رویترز، بیش از ۱۰۰ هزار نفر در نتیجه تشدید نبردها آواره شده‌اند و شماری از غیرنظامیان برای خروج از مناطق درگیری با قایق از باب‌المندب به سوی جیبوتی حرکت کرده‌اند. این جابه‌جایی در شرایطی رخ می‌دهد که کنترل ساحل دریای سرخ و امنیت باب‌المندب خود به یکی از محورهای اصلی جنگ تبدیل شده است.

این دو داده تازه ارزیابی قبلی را تغییر می‌دهد: جنگ دیگر صرفاً مجموعه‌ای از حملات متقابل نظامی نیست و اکنون هم در خاک عربستان تلفات ثبت کرده و هم موج قابل توجهی از آوارگی در یمن ایجاد کرده است. با این حال، درباره مسئولیت هر حمله مشخص و شمار نهایی تلفات باید همچنان میان اعلام طرف‌های درگیر و اطلاعات مستقل تفکیک کرد.

مسیر بعدی

تأیید یا رد رسمی سرنگونی جنگنده سعودی، میزان خسارت حملات به ینبع و خمیس مشیط و واکنش نظامی بعدی عربستان سه شاخص اصلی‌اند. همچنین تماس‌های آمریکا و حوثی‌ها در عمان می‌تواند مشخص کند آیا واشنگتن قادر است خود را از ورود مستقیم به دور تازه جنگ دور نگه دارد.

واکنش نیروی هوایی عربستان به ادعای سرنگونی جنگنده نیز اهمیت ویژه دارد. تا زمانی که ریاض یا یک منبع مستقل مدل و سرنوشت هواپیما را تأیید نکند، این بخش از روایت جنگ باید با قید روشن «ادعای حوثی‌ها» منتشر شود.

سناریوها

در سناریوی نخست، حملات متقابل ادامه می‌یابد اما آمریکا مستقیماً وارد جنگ نمی‌شود. در سناریوی دوم، تهدید جدی‌تر علیه زیرساخت سعودی باعث گسترش ائتلاف پدافندی ریاض می‌شود. سناریوی پرخطرتر، آسیب جدی به کشتیرانی یا نیروهای آمریکایی و بازشدن دوباره جبهه مستقیم آمریکا و حوثی‌هاست.

به‌روزرسانی شب ۱۷ سپتامبر؛ پنج کشته و تکذیب هدف‌گرفتن مکه

در تازه‌ترین جمع‌بندی از میدان، دست‌کم پنج نفر در حملات متقابل عربستان و حوثی‌ها کشته شده‌اند. در طائف، سقوط بقایای یک پهپاد رهگیری‌شده یک شهروند یمنی را کشت و دو نفر را زخمی کرد. در یمن نیز رسانه‌های وابسته به حوثی‌ها از کشته‌شدن یک غیرنظامی در تعز و سه کودک در حملات نیروهای همسو با دولت خبر داده‌اند؛ جزئیات همه این تلفات هنوز به‌طور مستقل قابل تأیید نیست.

هم‌زمان اختلاف بر سر ادعای هدف‌گرفتن مکه بالا گرفته است. عربستان می‌گوید پهپادی که به سوی مکه پرتاب شده بود رهگیری و منهدم شد، اما عبدالملک الحوثی این ادعا را «دروغ» خوانده و گفته این گروه شهر مقدس مکه را هدف قرار نداده است. بنابراین رونما هر دو روایت را با انتساب روشن منتشر می‌کند و مسئولیت و مقصد نهایی پهپاد را مستقل تأییدشده نمی‌داند.

ابعاد انسانی نیز سنگین‌تر شده است. واحد اجرایی مدیریت اردوگاه‌های آوارگان یمن اعلام کرده در فاصله ۱ تا ۱۵ سپتامبر ۱۷٬۸۵۲ خانواده، معادل ۱۲۲٬۲۹۷ نفر، در هشت استان جابه‌جا شده‌اند. یونیسف با روش و بازه آماری متفاوت می‌گوید از ۳ سپتامبر بیش از ۱۰۴ هزار نفر، از جمله بیش از ۵۷ هزار کودک، آواره شده‌اند؛ ۲۴۳ مدرسه نیز بسته یا آموزش در آنها تعلیق شده است.

این تحول نشان می‌دهد پرونده یمن باید به‌عنوان رویدادی درحال‌توسعه دنبال شود: هم حملات فرامرزی به عربستان ادامه دارد، هم نبردهای تعز و ساحل غربی و هم بحران انسانی با سرعت در حال گسترش است. عددهای آوارگی به دلیل تفاوت منبع و دوره اندازه‌گیری نباید با یکدیگر جمع زده شوند.