فون در لاین: بسته‌ماندن هرمز ۱۲۷ میلیارد یورو به هزینه واردات انرژی اروپا اضافه کرد

اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، روز سه‌شنبه ۱۲ آبان (۳ نوامبر) در بروکسل گفت از زمان بسته‌شدن تنگه هرمز، واردات سوخت‌های فسیلی ۱۲۷ میلیارد یورو بیشتر برای اروپا آب خورده، بی‌آنکه حتی یک مولکول انرژی بیشتر وارد شود. این رقم نشان می‌دهد هزینه جنگ ایران برای اقتصاد اروپا چگونه بالا رفته است. اما کمیسیون نگفته این عدد را چگونه حساب کرده است.

فون در لاین دقیقاً چه گفت؟

فون در لاین این عدد را در سخنرانی افتتاحیه نشست WinWin در کتابخانه سلطنتی بلژیک مطرح کرد؛ نشستی درباره استارتاپ‌ها، رقابت‌پذیری و نوآوری. به گواهی متنی که کمیسیون اروپا منتشر کرده، او گفت: «از زمان بسته‌شدن تنگه هرمز، سوخت‌های فسیلی وارداتی ۱۲۷ میلیارد یورو بیشتر برای اروپا هزینه داشته‌اند، بی‌آنکه یک مولکول انرژی اضافه شده باشد.» او بلافاصله افزود: «وقتی نفت و گاز وارد می‌کنیم، خطر واردکردن شوک‌ها و بحران‌های همراه آن را هم می‌پذیریم.»

این جمله‌ها در بخشی از سخنرانی آمد که درباره «گذار پاک» بود. فون در لاین از این رقم برای دفاع از اهداف اقلیمی اتحادیه استفاده کرد: کاهش ۹۰ درصدی انتشار تا ۲۰۴۰ و رسیدن به بی‌طرفی اقلیمی تا ۲۰۵۰. یعنی عدد ۱۲۷ میلیارد در متن سخنرانی بیشتر استدلالی برای کاهش وابستگی به سوخت وارداتی است تا گزارش رسمی مالی.

رقم چگونه بزرگ‌تر شد؟

این نخستین بار نیست که مقام‌های بروکسل برای هزینه بسته‌ماندن هرمز عدد اعلام می‌کنند. کنار هم گذاشتن این ارقام نشان می‌دهد صورت‌حساب انرژی اروپا ماه‌به‌ماه سنگین‌تر شده است؛ هرچند این سه عدد در سه موقعیت متفاوت گفته شده‌اند و نمی‌توان مطمئن بود روش محاسبه همه یکی است.

1. اواخر فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴)حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و تهران عملاً تنگه هرمز را بست. پیش از آن حدود یک‌پنجم نفت و گاز مایع جهان از این آبراه می‌گذشت.
2. آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵)طبق گزارش فورچون، کمیسیون اروپا هزینه اضافی را حدود ۲۴ میلیارد یورو برآورد کرده بود. رونما سند اصلی این برآورد را نیافت.
3. ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ (۷ مهر ۱۴۰۵)دن یورگنسن در نشست غیررسمی وزیران انرژی اتحادیه در دوبلین گفت اروپا «امسال» بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو بیشتر برای انرژی پرداخته، «بدون دریافت یک مولکول اضافه گاز یا نفت».
4. ۳ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۲ آبان ۱۴۰۵)فون در لاین رقم را ۱۲۷ میلیارد یورو اعلام کرد. فورچون این رقم را کمی بیش از ۱۴۲ میلیارد دلار تبدیل کرده است.

چرا اروپا با وجود فاصله، این‌قدر هزینه می‌دهد؟

بیشتر گاز مایعی که از هرمز می‌گذشت مقصد آسیایی داشت، اما اروپا در همان بازار جهانی خرید می‌کند. وقتی محموله‌های قطر و امارات از بازار خارج می‌شوند، خریداران آسیایی سراغ همان محموله‌هایی می‌روند که اروپا هم به آن‌ها نیاز دارد و قیمت برای همه بالا می‌رود. به همین دلیل یورگنسن و فون در لاین هر دو بر یک نکته تأکید کرده‌اند: اروپا بیشتر نخریده، فقط گران‌تر خریده است.

نقطه حساس دیگر سوخت دیزل و سوخت هواپیماست. فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، در گزارشی که خبرگزاری آسوشیتدپرس همان روز (۲۹ سپتامبر) منتشر کرد، گفته بود اروپا «یکی از آسیب‌پذیرترین مناطق، اگر نه آسیب‌پذیرترین» در بازار دیزل است، زیرا حجم زیادی دیزل وارد می‌کند و وارد فصل سرد می‌شود. افزایش قیمت دیزل هزینه حمل کالا را بالا می‌برد و به این شکل اثر شوک از پمپ بنزین فراتر می‌رود.

این رقم برای پرونده ایران چه معنایی دارد؟

این عدد مستقیماً درباره ایران نیست، اما به یکی از مهم‌ترین ابعاد جنگ برمی‌گردد: هزینه بسته‌ماندن هرمز فقط بر دوش طرف‌های درگیر نیست و به اقتصادهای واردکننده انرژی هم منتقل می‌شود. رونما پیش‌تر نشان داده بود که شرکت‌های نفتی آمریکا در شش ماه جنگ حدود ۱۳۰ میلیارد دلار سود بردند و سود آرامکو هم بالا رفت. رقم بروکسل طرف دیگر همان معادله است: پولی که از جیب واردکنندگان به جیب فروشندگان و پالایشگران منتقل شده است.

جمع‌بندی و آنچه باید رصد کرد

پاسخ کوتاه این است که طبق برآورد کمیسیون، اروپا برای همان حجم انرژی که پیش از جنگ هم می‌خرید، ۱۲۷ میلیارد یورو بیشتر پرداخته و این رقم از اواخر سپتامبر هم بزرگ‌تر شده است. اما این عدد بیشتر ابزاری در استدلال سیاسی است تا حساب دقیق اقتصادی: روش محاسبه منتشر نشده و ارقام سه مقطع لزوماً قابل مقایسه نیستند. برای ارزیابی ادامه این روند، سه شاخص مهم است: قیمت نفت برنت و گاز اروپا در زمستان، سطح ذخایر گاز اتحادیه، و انتشار هر سند رسمی کمیسیون که روش این برآورد را توضیح دهد.