فروش ۴۸ جنگنده اف-۳۵ به عربستان یک گام جلو رفت

وزارت خارجه آمریکا فروش احتمالی ۴۸ فروند جنگنده اف-۳۵ به عربستان سعودی را با ارزش برآوردی ۲۴.۳ میلیارد دلار تأیید کرده و پرونده برای بررسی به کنگره رفته است. اگر معامله نهایی شود، عربستان نخستین کشور عربی خواهد بود که به جنگنده نسل پنجم اف-۳۵ دسترسی پیدا می‌کند و موازنه هوایی خلیج فارس وارد مرحله تازه‌ای می‌شود.

این تصمیم به معنای امضای قرارداد نهایی یا تحویل فوری جنگنده‌ها نیست. فرایند بررسی کنگره، مذاکرات قراردادی، زیرساخت، آموزش خلبانان و زمان تولید هنوز باقی مانده است. با این حال عبور پرونده از مرحله تأیید وزارت خارجه یک تحول سیاسی و نظامی مهم در روابط واشنگتن و ریاض است.

چه چیزی تأیید شده است؟

بسته پیشنهادی شامل ۴۸ فروند F-35 Lightning II، ۴۹ موتور Pratt & Whitney F135، تجهیزات ارتباطی، قطعات یدکی، آموزش و پشتیبانی است. ارزش اعلام‌شده ۲۴.۳ میلیارد دلار برآورد شده و دولت آمریکا کنگره را از فروش احتمالی مطلع کرده است.

بنابراین تیتر «فروش قطعی» دقیق نیست. کنگره می‌تواند درباره معامله بحث یا برای توقف آن اقدام کند و حتی در صورت عبور از این مرحله، ارزش و جزئیات قرارداد نهایی ممکن است تغییر کند.

چرا این معامله متفاوت است؟

اف-۳۵ پیشرفته‌ترین جنگنده عملیاتی پنهانکار آمریکا است و اسرائیل تاکنون تنها دارنده این هواپیما در خاورمیانه بوده است. ورود احتمالی عربستان به باشگاه اف-۳۵ از نظر فناوری و قدرت هوایی یک تغییر مهم محسوب می‌شود و بحث قدیمی حفظ برتری کیفی نظامی اسرائیل را دوباره فعال کرده است.

گزارش‌های اسرائیلی می‌گویند مقام‌های این کشور در پی دریافت قابلیت‌های دفاعی و تسلیحاتی بیشتر از آمریکا هستند. این درخواست‌ها هنوز به معنای تصویب بسته جبرانی مشخص نیست، اما نشان می‌دهد تصمیم واشنگتن فقط یک معامله دوجانبه با ریاض نیست و بر محاسبات امنیتی اسرائیل نیز اثر گذاشته است.

آنچه هنوز روشن نیست

زمان تحویل احتمالی مشخص نیست و با توجه به صف تولید، آموزش و آماده‌سازی زیرساخت‌ها، اجرای کامل معامله می‌تواند سال‌ها طول بکشد. همچنین نگرانی‌هایی در آمریکا درباره حفاظت از فناوری حساس جنگنده و روابط فنی عربستان با چین مطرح شده است.

هنوز روشن نیست کنگره چه محدودیت‌هایی برای معامله تعیین خواهد کرد و آیا واشنگتن شروط سیاسی یا امنیتی دیگری را به تحویل جنگنده‌ها پیوند می‌زند یا نه. وزارت خارجه آمریکا می‌گوید فروش پیشنهادی موازنه نظامی منطقه را تغییر نمی‌دهد، اما این ارزیابی بخشی از موضع رسمی دولت آمریکاست و بحث درباره پیامدهای آن ادامه دارد.

چرا الان مهم است؟

عربستان در هفته‌های اخیر با افزایش تهدیدهای موشکی و پهپادی حوثی‌ها و فشار بر زیرساخت‌های انرژی و امنیت هوایی روبه‌رو شده است. نخستین هشدار هوایی اخیر در ریاض نیز نشان داد تهدید جنگ دیگر فقط در مناطق مرزی احساس نمی‌شود. در چنین فضایی، تصمیم آمریکا برای جلو بردن معامله اف-۳۵ پیام روشنی درباره عمق همکاری دفاعی واشنگتن و ریاض دارد، هرچند این جنگنده‌ها راه‌حل فوری بحران جاری نیستند.

اثر بر ایران

این معامله برای ایران اهمیت مستقیم امنیتی دارد. عربستان یکی از مهم‌ترین قدرت‌های نظامی خلیج فارس است و دسترسی احتمالی آن به جنگنده پنهانکار نسل پنجم می‌تواند محاسبات پدافندی و هوایی تهران را در بلندمدت تغییر دهد. در عین حال تحویل احتمالی چند سال فاصله دارد و نباید آن را به‌عنوان تغییر فوری موازنه در جنگ جاری توصیف کرد.

برای تهران، مسئله فقط تعداد هواپیماها نیست؛ شبکه حسگرها، آموزش، تسلیحات همراه و سطح ادغام نظامی عربستان با آمریکا تعیین خواهد کرد این معامله در عمل چه اندازه بر توازن منطقه‌ای اثر می‌گذارد.

مسیر بعدی

مرحله بعدی بررسی کنگره است. پس از آن باید جزئیات قرارداد نهایی، جدول تحویل، نوع تسلیحات همراه و هرگونه بسته مکمل برای اسرائیل دنبال شود. تا پیش از عبور از این مراحل، فروش اف-۳۵ به عربستان یک معامله احتمالی تأییدشده برای بررسی است، نه ناوگانی که در اختیار ریاض قرار گرفته باشد.