ایران از طرح «منطقه ممنوعه» در تنگه هرمز خبر داد؛ کشتی‌های متخلف در فهرست محدودیت قرار می‌گیرند

طرح تازه ایران برای کنترل عبور از تنگه هرمز

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، از برنامه ایران برای ایجاد یک «منطقه ممنوعه» در اطراف تنگه هرمز خبر داده است؛ محدوده‌ای که به گفته او، کشتی‌های واردشونده به آن شناسایی می‌شوند و ممکن است در فهرست ممنوع‌العبور ایران قرار گیرند. آنچه تاکنون اعلام شده یک برنامه برای روزها و هفته‌های آینده است و هنوز سندی درباره آغاز اجرای این منطقه یا مختصات دقیق آن منتشر نشده است.

اظهارات رضایی درباره منطقه ممنوعه، محدودیت عبور کشتی‌ها و تصمیم ایران درباره شناورهای مورد حمایت آمریکا، بخش‌های مختلف یک موضع واحد درباره کنترل تردد دریایی در تنگه هرمز است. او در عین حال گفت ایران هنوز تصمیم قطعی برای غرق‌کردن این شناورها نگرفته و خطر نشت نفت و آلودگی گسترده در خلیج فارس و تنگه هرمز را یکی از دلایل این ملاحظه عنوان کرد.

منطقه ممنوعه ایران دقیقاً چیست؟

رضایی محدوده مورد نظر را منطقه‌ای خارج از تنگه هرمز توصیف کرد که از آنچه او «خط محاصره نیروی دریایی آمریکا» نامید آغاز می‌شود و تا بخش‌هایی از خلیج فارس امتداد دارد. به گفته او، کشتی‌هایی که وارد این محدوده شوند ثبت خواهند شد و امکان عبور بعدی آنها از تنگه هرمز بدون هماهنگی ایران محدود می‌شود.

با این حال، هنوز مرز جغرافیایی این منطقه، زمان دقیق اجرای آن، معیار ورود یک کشتی به فهرست محدودیت‌ها و نهاد مسئول اجرای این سازوکار مشخص نشده است. در نتیجه، فعلاً نمی‌توان از ایجاد عملی یک منطقه ممنوعه دریایی سخن گفت؛ آنچه وجود دارد اعلام یک طرح است که اجرای آن به انتشار جزئیات بعدی بستگی دارد.

تهدید کشتی‌ها بدون تصمیم برای غرق‌کردن آنها

رضایی همچنین مدعی شد برخی شناورها با حمایت آمریکا و با شیوه‌هایی مانند حرکت شبانه یا خاموش‌کردن تجهیزات برای عبور تلاش می‌کنند. جزئیات مستقلی برای ارزیابی تعداد این کشتی‌ها یا مواردی که به گفته او هدف قرار گرفته‌اند منتشر نشده است.

او در بخش دیگری از سخنانش گفت هنوز تصمیم قطعی برای غرق‌کردن شناورهایی که آنها را «متخاصم» توصیف کرد اتخاذ نشده است. استدلال مطرح‌شده این بود که غرق‌شدن کشتی‌های حامل نفت می‌تواند به نشت گسترده مواد نفتی و آلودگی تنگه هرمز و خلیج فارس منجر شود. رضایی در عین حال تهدید کرد چنین شناورهایی در صورت درگیری بدون آسیب از منطقه خارج نخواهند شد.

تفاوت مهم میان اعلام محدوده و اجرای آن

نکته تعیین‌کننده در این خبر این است که تهران از یک سازوکار تازه برای کنترل کشتی‌ها سخن گفته، اما هنوز جزئیات لازم برای تبدیل آن به یک محدودیت عملیاتی منتشر نشده است. تعیین مختصات منطقه، اعلام رسمی به کشتیرانی بین‌المللی، مشخص‌شدن زمان اجرا و روشن‌شدن نحوه اعمال فهرست ممنوع‌العبور، شاخص‌هایی هستند که نشان خواهند داد این طرح از مرحله اعلام وارد مرحله اجرا شده است.

تحولات ماه‌های گذشته نیز نشان داده است که کنترل تردد در تنگه هرمز به یکی از محورهای اصلی رویارویی ایران و آمریکا تبدیل شده است. ایران پیش‌تر سازوکارهایی برای هماهنگی یا تأیید عبور برخی کشتی‌ها مطرح کرده و طرح‌های مربوط به مدیریت تردد در این آبراه نیز با واکنش فعالان صنعت کشتیرانی روبه‌رو شده است.

بعد چه می‌شود؟

گام بعدی قابل پیگیری، انتشار جزئیات رسمی منطقه ممنوعه است. تا زمانی که محدوده جغرافیایی، تاریخ اجرا و سازوکار برخورد با کشتی‌ها اعلام نشده باشد، نمی‌توان میزان اثر این تصمیم بر عبور نفتکش‌ها، تجارت دریایی یا جریان انرژی از تنگه هرمز را به‌طور دقیق ارزیابی کرد.