شروط ایران برای پایان جنگ به آمریکا رسید؛ پاسخ واشینگتن در انتظار

تهران می‌گوید شروط خود برای ازسرگیری مسیر مذاکره و پایان جنگ با آمریکا را از طریق میانجی‌ها به واشنگتن رسانده و اکنون منتظر پاسخ دونالد ترامپ است. محسن رضایی سه مطالبه را برشمرده است: پایان جنگ در همه جبهه‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و پایان محاصره دریایی.

این موضع نسبت به اظهارات چهار روز پیش رضایی یک تحول قابل سنجش دارد. او پیش‌تر گفته بود تا تحقق شروط ایران مذاکره‌ای در کار نیست، اما اکنون اعلام کرده شروط به طرف آمریکایی منتقل شده و رایزنی با قطر و پاکستان ادامه دارد. در نتیجه، پرونده از مرحله بیان عمومی شروط به مرحله انتظار برای پاسخ واشنگتن رسیده است.

چه چیزی تازه شده است؟

تازه‌ترین بخش خبر، خود فهرست شروط نیست؛ بخش مهم‌تر، اعلام انتقال رسمی آنها از مسیر میانجی‌ها و انتظار تهران برای پاسخ رئیس‌جمهور آمریکاست. رضایی گفته ایران با میانجی‌های قطری در تماس است و قطر شروط تهران را به واشنگتن منتقل کرده است. او همچنین از ادامه مشورت‌ها با قطر و پاکستان سخن گفته است.

سه شرط اعلام‌شده شامل پایان جنگ در همه جبهه‌ها، آزاد شدن منابع مالی مسدودشده ایران و پایان محاصره دریایی است. این سه محور نشان می‌دهد تهران مسئله توقف عملیات نظامی، فشار مالی و محدودیت دریایی را یک بسته واحد می‌بیند و فعلاً آنها را از یکدیگر جدا نکرده است.

از «مذاکره نمی‌کنیم» تا انتظار برای پاسخ

رونما ۱۵ سپتامبر موضع قبلی دبیر شورای عالی امنیت ملی را پوشش داده بود؛ زمانی که رضایی گفت تا تحقق شروط ایران مذاکره تازه‌ای با آمریکا انجام نخواهد شد. در آن مقطع هنوز فهرست تازه‌ای از اقدامات دیپلماتیک، زمان مذاکره یا پاسخ رسمی واشنگتن اعلام نشده بود.

تحول کنونی به معنای آغاز مذاکره مستقیم نیست. هیچ زمان، مکان یا هیأت مذاکره‌کننده‌ای برای گفت‌وگوی تازه معرفی نشده و تهران نیز اعلام نکرده که شروطش پذیرفته شده است. آنچه تغییر کرده، انتقال شروط به آمریکا و مشخص شدن مرحله بعدی پرونده است: پاسخ واشنگتن.

هم‌زمان پیام تازه درباره NPT

رضایی در همان گفت‌وگو موضع مهم دیگری درباره پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای مطرح کرد. او گفت دکترین هسته‌ای ایران تغییر نکرده و تهران همچنان خود را متعهد به فتوای منع سلاح هسته‌ای می‌داند، اما احتمال خروج از NPT را نیز به‌طور کامل کنار نگذاشت.

به گفته او، هنوز تصمیمی برای خروج از این پیمان گرفته نشده و مسیر آینده به رفتار آمریکا بستگی خواهد داشت. این تفکیک اهمیت دارد: سخنان رضایی اعلام خروج ایران از NPT نیست و نباید چنین تعبیر شود؛ بلکه برای نخستین بار پس از مطالبه اخیر گروهی از نمایندگان مجلس برای بررسی عضویت ایران در این پیمان، مقام ارشد امنیت ملی نیز احتمال بازنگری را مشروط و علنی مطرح کرده است.

رونما پیش‌تر درخواست نمایندگان برای بررسی عضویت ایران در NPT را پوشش داده بود و در آن خبر تأکید شد که بیانیه نمایندگان نه تصمیم مجلس است و نه آغاز فرایند حقوقی خروج. اظهارات تازه رضایی وزن سیاسی این بحث را افزایش می‌دهد، اما وضعیت حقوقی ایران در پیمان را تغییر نداده است.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

می‌دانیم که سه مطالبه اصلی تهران به میانجی‌ها سپرده شده، قطر آنها را به واشنگتن منتقل کرده و رایزنی با قطر و پاکستان ادامه دارد. همچنین می‌دانیم که تهران منتظر پاسخ ترامپ است و در موضوع NPT هنوز تصمیم نهایی نگرفته است.

اما هنوز روشن نیست آمریکا این شروط را پذیرفته، رد کرده یا پیشنهاد متقابلی ارائه داده است. همچنین معلوم نیست «پایان جنگ در همه جبهه‌ها» در متن مورد انتقال دقیقاً چه جغرافیا و چه بازیگرانی را شامل می‌شود و چه سازوکار اجرایی یا تضمینی برای آن پیشنهاد شده است. درباره زمان پاسخ واشنگتن نیز جدول زمانی رسمی اعلام نشده است.

چرا این تحول مهم است؟

اهمیت این تحول در تبدیل یک موضع عمومی به یک گام دیپلماتیک قابل پیگیری است. تا چند روز پیش پرسش اصلی این بود که آیا دو طرف اساساً به سمت گفت‌وگو حرکت می‌کنند یا نه؛ اکنون یک شاخص مشخص برای سنجش مرحله بعد وجود دارد: پاسخ آمریکا به بسته‌ای که تهران می‌گوید از مسیر قطر منتقل شده است.

هم‌زمان قرار گرفتن بحث NPT در کنار شروط پایان جنگ، نشان می‌دهد پرونده نظامی، دریایی، مالی و هسته‌ای بیش از گذشته به یکدیگر گره خورده‌اند. اگر واشنگتن پاسخ مثبت یا پیشنهاد متقابل بدهد، احتمال ورود میانجی‌ها به مرحله تنظیم چارچوب مذاکره افزایش می‌یابد. اگر پاسخ منفی باشد یا فشار نظامی و دریایی تشدید شود، تهران اکنون صریحاً گزینه‌های دیگری از جمله بازنگری در وضعیت NPT را در فضای سیاسی مطرح کرده است.

مسیر بعدی

سه نشانه باید دنبال شود: پاسخ رسمی یا غیررسمی واشنگتن به شروط منتقل‌شده، اعلام نشست تازه از سوی قطر یا پاکستان و هر تصمیم نهادی در تهران درباره NPT. تا زمانی که یکی از این موارد رخ نداده، دقیق‌ترین توصیف وضعیت این است که کانال میانجی‌گری فعال است، شروط منتقل شده‌اند، اما توافق یا مذاکره تازه‌ای هنوز اعلام نشده است.