خروج یونیفل از لبنان وارد مرحله انتقال وظایف شد

فرمانده نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان می‌گوید پیش از آغاز خروج یونیفل در پایان سال ۲۰۲۶، باید انتقال وظایف امنیتی، اطلاعاتی و انسانی به ارتش لبنان و دیگر نهادهای سازمان ملل به‌صورت مرحله‌ای و بدون ایجاد خلأ انجام شود. این موضع، دو روز پس از نشست پاریس درباره دوران پس از یونیفل، پرونده آینده جنوب لبنان را وارد مرحله اجرایی‌تری کرده است.

سرلشکر دیوداتو آبانیارا در جنوب لبنان گفت یونیفل هم‌اکنون با تیم کشوری سازمان ملل و ارتش لبنان برای انتقال مسئولیت‌ها کار می‌کند. مسئله فقط جمع‌کردن نیروها و پایگاه‌ها نیست؛ این مأموریت نزدیک به پنج دهه در جنوب لبنان شبکه‌ای از پایش میدانی، ارتباط با ارتش، هماهنگی محلی و پشتیبانی انسانی ایجاد کرده که حذف ناگهانی آن می‌تواند در منطقه‌ای که همچنان شاهد حملات و تنش مرزی است، خلأ ایجاد کند.

تحول تازه چیست؟

رونما ۱۷ سپتامبر نشست پاریس با حضور رهبران فرانسه، لبنان و اردن و نمایندگان ۱۷ کشور را پوشش داد؛ نشستی که بر تقویت ارتش لبنان و طراحی ترتیبات پس از یونیفل متمرکز بود. تحول تازه این است که فرمانده خود یونیفل اکنون از کار عملی برای انتقال وظایف سخن می‌گوید و پایان سال را نقطه شروع خروج معرفی می‌کند.

آبانیارا تأکید کرده است که ارتش لبنان باید اطلاعات مربوط به مناطق حساس و تجربه عملیاتی لازم برای مدیریت وضعیت جنوب را دریافت کند. هم‌زمان نهادهای دیگر سازمان ملل باید بخشی از فعالیت‌های انسانی و ارتباط با جوامع محلی را ادامه دهند. بیش از نیمی از مواضع یونیفل اکنون در مناطقی قرار دارند که نیروهای اسرائیلی کنترل می‌کنند و همین موضوع انتقال برخی پایگاه‌ها به ارتش لبنان را دشوار می‌کند.

آنچه می‌دانیم

یونیفل از سال ۱۹۷۸ در لبنان حضور دارد. شورای امنیت دستور آغاز خروج در پایان ۲۰۲۶ را داده است. ارتش لبنان نیز در چارچوب توافق‌های امنیتی اخیر حضور خود را در جنوب افزایش داده، اما ظرفیت مالی، تجهیزاتی و نیروی انسانی آن همچنان یکی از موضوعات اصلی مذاکرات با شرکای خارجی است.

در همین حال جنوب لبنان آرام نشده است. حملات اسرائیل، درگیری‌های پراکنده و تنش با حزب‌الله ادامه دارد. یونیفل در ماه‌های اخیر علاوه بر پایش درگیری‌ها، برای کاروان‌های کمک انسانی به برخی شهرهای جنوبی که در محاصره نیروهای اسرائیلی قرار گرفته‌اند اسکورت امنیتی فراهم کرده است. بنابراین انتقال مسئولیت در محیطی انجام می‌شود که هنوز یک وضعیت باثبات پساجنگی شکل نگرفته است.

آنچه هنوز روشن نیست

هنوز معلوم نیست یونیفل با چه سرعتی نیروها و پایگاه‌های خود را کاهش می‌دهد، چه تعداد از وظایف آن مستقیماً به ارتش لبنان منتقل می‌شود و آیا یک مأموریت بین‌المللی تازه جای بخشی از آن را خواهد گرفت. لبنان خواهان تمدید مأموریت است، اما بدون تصمیم تازه شورای امنیت، عملیات یونیفل باید در پایان سال متوقف شود.

چرا الان مهم است؟

جنوب لبنان یکی از حساس‌ترین نقاط تماس در خاورمیانه است. هر خلأ در سازوکار پایش و هماهنگی می‌تواند احتمال سوءبرداشت یا برخورد مستقیم را افزایش دهد. برای دولت لبنان نیز خروج یونیفل یک آزمون حاکمیتی است: آیا ارتش می‌تواند بدون حضور گسترده نیروی بین‌المللی، کنترل امنیتی مؤثرتری اعمال کند و هم‌زمان با فشارهای داخلی و خارجی درباره انحصار سلاح روبه‌رو شود؟

فرمانده یونیفل تخریب‌های جاری اسرائیل در منصوری را نیز نقض قطعنامه‌های شورای امنیت توصیف کرده است. این بخش از سخنان او نشان می‌دهد مسئله خروج فقط ظرفیت ارتش لبنان نیست؛ ادامه حضور و عملیات اسرائیل نیز می‌تواند انتقال مواضع و مسئولیت‌ها را مختل کند.

پیوند منطقه‌ای و ایران

این تحول مستقیماً با توازن میان دولت لبنان، حزب‌الله و اسرائیل مرتبط است و از همین مسیر برای ایران نیز اهمیت دارد. تهران متحد سیاسی حزب‌الله است و هر تغییر در آرایش امنیتی جنوب لبنان می‌تواند بر فضای عملیاتی این گروه و محاسبات ایران و اسرائیل اثر بگذارد. با این حال هنوز نمی‌توان از خروج یونیفل نتیجه گرفت که موازنه قدرت الزاماً به سود یکی از طرف‌ها تغییر خواهد کرد.

مسیر بعدی

مرحله بعدی با سه شاخص قابل سنجش است: برنامه زمانی کاهش نیروهای یونیفل، میزان استقرار ارتش لبنان در مواضع تخلیه‌شده و تعهدهای واقعی خارجی برای آموزش و تجهیز ارتش. اگر این سه روند هم‌زمان پیش نروند، نگرانی درباره خلأ امنیتی در جنوب لبنان افزایش خواهد یافت.