بانک اندونزی ۳۰۰ تریلیون روپیه اوراق خرید؛ سیاست پولی دوگانه جاکارتا

بانک اندونزی تا پایان سپتامبر نزدیک ۳۰۰ تریلیون روپیه، معادل حدود ۱۶.۸ میلیارد دلار، اوراق دولتی خریده است؛ در حالی که همین بانک چند ماه قبل برای دفاع از روپیه نرخ بهره را ۱۰۰ واحد پایه بالا برد. این تناقض ظاهری قلب سیاست پولی فعلی اندونزی است: ارز را با نرخ بالاتر حمایت کن، اما نگذار نقدینگی داخلی آن‌قدر خشک شود که رشد اقتصاد آسیب ببیند.

چه اتفاقی افتاده؟

اروین گوناوان هوتاپئا، رئیس مدیریت پولی بانک اندونزی، گفته خرید اوراق از ابتدای سال تا پایان سپتامبر به نزدیک ۳۰۰ تریلیون روپیه رسیده است. بیش از ۱۱۰ تریلیون روپیه از این خریدها پس از ۲۱ ژوئیه انجام شده؛ زمانی که رقم کل ۱۸۸.۷ تریلیون روپیه بود.

چرا بانک مرکزی هم نرخ را بالا می‌برد و هم پول تزریق می‌کند؟

افزایش نرخ بهره تقاضا برای دارایی‌های روپیه‌ای را تقویت و خروج سرمایه را پرهزینه‌تر می‌کند؛ اما هم‌زمان وام و نقدینگی داخلی را گران می‌کند. خرید اوراق در بازار ثانویه بخشی از این اثر انقباضی را خنثی می‌کند. بانک مرکزی عملاً می‌کوشد قیمت پول خارجی و مقدار پول داخلی را با ابزارهای متفاوت مدیریت کند.

مداخله ارزی چگونه نقدینگی را می‌کشد؟

وقتی بانک مرکزی برای حمایت از روپیه ارز خارجی می‌فروشد و روپیه جمع می‌کند، نقدینگی داخلی کاهش می‌یابد. خرید اوراق دولتی از بازار، روپیه را دوباره به سیستم بانکی برمی‌گرداند. این عملیات در ادبیات پولی نوعی خنثی‌سازی اثر مداخله ارزی است.

چرا رقم ۳۰۰ تریلیون مهم است؟

این مقیاس نشان می‌دهد مسئله فقط یک عملیات روزانه بازار نیست. بانک مرکزی در حال ایفای نقش فعال در بازار بدهی دولت است. چنین نقشی می‌تواند بازده اوراق را مهار و هزینه استقراض دولت را پایین‌تر نگه دارد، اما اگر بازار تصور کند مرز سیاست پولی و تأمین مالی دولت مبهم شده، اعتبار ضدتورمی بانک مرکزی آسیب می‌بیند.

استعفای غافلگیرکننده رئیس قبلی چه اهمیتی دارد؟

رویترز گزارش کرده پس از استعفای غافلگیرکننده پری وارجیو در اواخر ژوئیه، بانک مرکزی حجم خرید اوراق را در بیانیه‌های ماهانه سیاستی منتشر نکرده است. در چنین دوره‌ای، شفافیت عملیات برای بازار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چون سرمایه‌گذار باید بفهمد خریدها ابزار نقدینگی است یا نشانه تغییر رابطه بانک مرکزی و دولت.

ریسک روپیه

بانک اندونزی در مه و ژوئن مجموعاً ۱۰۰ واحد پایه نرخ‌ها را بالا برد تا از افت روپیه جلوگیری کند. نرخ بالاتر می‌تواند سرمایه کوتاه‌مدت را جذب کند، اما اگر کسری مالی یا عدم اطمینان سیاسی افزایش یابد، دفاع از ارز پرهزینه‌تر می‌شود.

زمینه تاریخی و سیاست سپتامبر

حساسیت بازار به خرید اوراق پس از تجربه همه‌گیری بیشتر شده است؛ زمانی که اندونزی سازوکارهای ویژه‌ای برای هماهنگی تأمین مالی دولت و بانک مرکزی به کار گرفت. در ۲۰۲۶ زمینه متفاوت است: مسئله اصلی فشار ارز و حفظ جریان اعتبار است.

بانک اندونزی در نشست ۲۲ و ۲۳ سپتامبر BI-Rate را در ۵.۷۵ درصد نگه داشت و هدف را ثبات روپیه، حفظ تورم در محدوده ۲.۵±۱ درصد و حمایت از رشد پایدار اعلام کرد. بانک مرکزی رشد اعتبار ۲۰۲۶ را نیز در محدوده ۸ تا ۱۲ درصد پیش‌بینی کرده است.

روپیه در ۲۲ سپتامبر حدود ۱۷٬۸۵۵ در برابر دلار بود و نسبت به پایان اوت ۰.۷۸ درصد تضعیف شده بود؛ بنابراین دفاع ارزی هنوز بخش اصلی معادله است.

بازار اوراق و مرز سیاست مالی

خرید بازار ثانویه هم نقدینگی تزریق می‌کند و هم تقاضا برای بدهی دولت را بالا می‌برد. اگر بازار آن را عملیات نقدینگی بداند، بخشی عادی از سیاست پولی است؛ اگر آن را تابع نیاز بودجه بداند، نگرانی درباره غلبه مالی بالا می‌رود.

در ۲۵ سپتامبر بانک اندونزی در حراج SRBI مجموعاً ۱۵ تریلیون روپیه پیشنهاد را پذیرفت. این نشان می‌دهد مدیریت نقدینگی یک‌طرفه نیست و ابزارهای جذب و تزریق هم‌زمان فعال‌اند.

برندگان و حاملان ریسک

بانک‌ها از نقدینگی بیشتر، دولت از بازار بدهی باثبات‌تر و بخش خصوصی از جلوگیری از انقباض شدید اعتبار منتفع می‌شوند. در مقابل، اگر اعتماد به استقلال بانک مرکزی کاهش یابد، دارندگان روپیه و اوراق می‌توانند صرف ریسک بیشتری مطالبه کنند و هزینه دفاع از ارز افزایش یابد.

Counter Analysis

خرید اوراق الزاماً «چاپ پول» نیست. اگر عملیات برای مدیریت کوتاه‌مدت نقدینگی انجام شود و بانک مرکزی بتواند حجم پول و تورم را کنترل کند، این ابزار متعارف بازار باز است. خطر زمانی بیشتر می‌شود که خریدها دائمی، تابع نیاز بودجه یا فاقد خروج روشن شوند.

سه سناریو

تعادل موفق: روپیه تثبیت و نقدینگی کافی حفظ می‌شود. فشار ارزی: بانک مجبور به نرخ بالاتر و مداخله بیشتر می‌شود. غلبه مالی: بازار خرید اوراق را تأمین مالی دولت تلقی می‌کند و ریسک تورمی/ارزی بالا می‌رود.

شاخص‌های قابل رصد

نرخ روپیه، بازده اوراق ۱۰ساله، تورم، رشد اعتبار و حجم ماهانه خرید اوراق پنج متغیر اصلی‌اند.

سؤالات متداول