تایوان نمایش فیلم شوروی در تایپه را نشانه‌ای از همگرایی روایی روسیه و چین می‌داند

نمایش یک مستند شوروی در تایپه؛ تایوان از همگرایی تبلیغاتی روسیه و چین می‌گوید

مقام‌های امنیتی تایوان نمایش خصوصی یک مستند شوروی محصول ۱۹۴۵ توسط نمایندگی روسیه در تایپه را نشانه‌ای قابل بررسی در چارچوب همگرایی روایی مسکو و پکن علیه ژاپن می‌دانند. این برنامه تنها حدود ۲۰ مهمان داشت، اما نگرانی تایپه بیشتر متوجه پیام و الگوی گسترده‌تر عملیات اطلاعاتی است تا اندازه مخاطبان آن.

• فیلم نمایش‌داده‌شده مستند واقعی شوروی «شکست ژاپن میلیتاریست» درباره عملیات سال ۱۹۴۵ علیه نیروهای ژاپنی است.
• نمایش خصوصی در تایپه حدود ۲۰ مهمان داشت و توسط نمایندگی روسیه برگزار شد.
• مقام‌های امنیتی تایوان پیش‌تر از همکاری روسیه و چین برای تقویت برخی روایت‌ها، از جمله درباره «نظامی‌گری ژاپن»، ابراز نگرانی کرده بودند.
• شواهد علنی موجود هنوز ثابت نمی‌کند که پکن مستقیماً نمایش این فیلم را طراحی یا هدایت کرده باشد.

در نمایش فیلم شوروی در تایپه چه اتفاقی افتاد؟

نمایندگی روسیه در تایپه یک نمایش خصوصی از مستند شوروی «شکست ژاپن میلیتاریست» برگزار کرد؛ اثری که در سال ۱۹۴۵ و در فضای پایان جنگ جهانی دوم ساخته شده است. گزارش منتشرشده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد تنها حدود ۲۰ نفر در این برنامه حضور داشتند و نسخه‌ای با ترجمه چینی برای مخاطبان نمایش داده شد.

موضوع فیلم عملیات شوروی علیه نیروهای ژاپنی در واپسین مرحله جنگ جهانی دوم در شرق آسیاست. وجود این اثر مستقل از مناقشه سیاسی امروز قابل تأیید است: آرشیو موزه استودیوی مرکزی فیلم مستند روسیه، نسخه سال ۱۹۴۵ را اثری هفت‌بخشی معرفی می‌کند که با مشارکت ساختارهای نظامی شوروی در خاور دور تولید شده و از تصاویر خبری ژاپنی نیز در آن استفاده شده است. آرشیو فیلم موزه جنگ امپراتوری بریتانیا نیز اثری با همین عنوان و محصول ۱۹۴۵ اتحاد شوروی را ثبت کرده است.

بنابراین اصل وجود فیلم، ماهیت تاریخی آن و پیوندش با روایت شوروی از شکست ژاپن محل تردید نیست. آنچه موضوع مناقشه امروز است، معنای سیاسی نمایش دوباره این اثر در تایپه و ارتباط احتمالی آن با روایت‌های معاصر روسیه و چین است.

چرا تایوان از همگرایی روایی روسیه و چین نگران است؟

نگرانی مقام‌های تایوانی فقط پس از این نمایش شکل نگرفته است. در ۳ سپتامبر، خبرگزاری مرکزی تایوان به نقل از منابع امنیت ملی این جزیره گزارش کرد که ارزیابی آنها از همکاری چین و روسیه از حوزه نظامی فراتر رفته و به استفاده از رسانه‌ها، سازمان‌ها و کانال‌های اطلاعاتی برای تقویت متقابل برخی روایت‌ها رسیده است.

یکی از نمونه‌هایی که همان منابع مطرح کردند، ژاپن بود. ارزیابی آنها این است که شبکه‌ها و نهادهای مرتبط با روسیه می‌توانند روایت‌هایی را تقویت کنند که ژاپن را در مسیر بازگشت به نظامی‌گری معرفی می‌کند؛ روایتی که با بخشی از پیام‌های سیاسی پکن درباره توکیو همپوشانی دارد.

این نکته برای راستی‌آزمایی خبر اهمیت دارد: وجود چنین ارزیابی‌ای در دستگاه امنیتی تایوان با یک گزارش محلی منتشرشده بیش از یک هفته پیش از گزارش ۱۱ سپتامبر قابل ردیابی است. در نتیجه، نگرانی تایپه صرفاً تفسیری نیست که پس از نمایش فیلم یا در گزارش تازه رسانه‌ای ایجاد شده باشد.

چه چیزی هنوز اثبات نشده است؟

میان «همپوشانی روایت‌ها» و «هماهنگی عملیاتی اثبات‌شده» تفاوت مهمی وجود دارد. منابع امنیتی تایوان می‌گویند روسیه و چین در حوزه اطلاعاتی از ظرفیت‌ها و کانال‌های یکدیگر برای تقویت برخی پیام‌ها استفاده می‌کنند، اما شواهد علنی در دسترس نشان نمی‌دهد که دولت چین مستقیماً دستور نمایش این فیلم خاص در تایپه را داده، هزینه آن را تأمین کرده یا جزئیات برگزاری آن را هدایت کرده باشد.

از این رو نمی‌توان صرف نمایش یک فیلم شوروی توسط نمایندگی روسیه را به‌تنهایی مدرک قطعی یک عملیات مشترک روسیه و چین دانست. آنچه قابل بیان است این است که مقام‌های تایوانی این رویداد را درون الگویی قرار داده‌اند که از قبل تحت نظر داشته‌اند.

چین نیز ارزیابی تایوان درباره این موضوع را رد کرده و آن را ناشی از مواضع سیاسی ضدچینی تایپه دانسته است. در نتیجه، ادعای وجود همکاری سازمان‌یافته در این پرونده همچنان ادعای طرف تایوانی است و باید با همین میزان قطعیت روایت شود.

چرا یک فیلم مربوط به ۱۹۴۵ اکنون اهمیت سیاسی پیدا کرده است؟

اهمیت ماجرا از خود فیلم فراتر می‌رود. تاریخ جنگ جهانی دوم هنوز بخشی فعال از رقابت سیاسی در شرق آسیاست. چین، تایوان، روسیه و ژاپن درباره سهم بازیگران مختلف در شکست امپراتوری ژاپن و پیامدهای سیاسی جنگ روایت‌های یکسانی ندارند.

در همین حال، مسئله تایوان به یکی از محورهای تنش چین و ژاپن تبدیل شده است. اظهارات مقام‌های ژاپنی درباره پیامدهای احتمالی درگیری در تنگه تایوان واکنش‌های شدید پکن را در پی داشته و چین بارها نسبت به هرگونه نقش نظامی ژاپن در یک بحران احتمالی هشدار داده است.

در چنین فضایی، روایت تاریخی «نظامی‌گری ژاپن» فقط بحثی درباره گذشته نیست. این مفهوم می‌تواند برای تفسیر سیاست دفاعی امروز توکیو، روابط ژاپن با تایوان و آمریکا و نقش امنیتی این کشور در شرق آسیا مورد استفاده قرار گیرد. به همین دلیل، یک برنامه کوچک فرهنگی می‌تواند برای دستگاه‌های امنیتی اهمیت بیشتری از تعداد مخاطبانش داشته باشد.

جنگ روایت‌ها چه تأثیری بر تایوان دارد؟

پیامد فوری این رویداد نظامی نیست و شواهدی وجود ندارد که نمایش فیلم به‌خودی‌خود تغییری در آرایش امنیتی منطقه ایجاد کرده باشد. اهمیت آن در حوزه اطلاعاتی و سیاسی است. تایوان نگران است روایت‌هایی که ژاپن و شرکای غربی آن را تهدید معرفی می‌کنند، بتوانند اعتماد عمومی به روابط تایپه با این کشورها را هدف قرار دهند.

این نگرانی در چارچوب وسیع‌تری قرار دارد. وزارت خارجه تایوان در ماه مه ۲۰۲۶ نیز در واکنش به بیانیه مشترک چین و روسیه، مسکو و پکن را به انتشار روایت‌هایی علیه موضع تایوان درباره حاکمیت خود متهم کرده بود. آن بیانیه به‌تنهایی اثبات‌کننده هماهنگی در پرونده نمایش فیلم نیست، اما نشان می‌دهد اختلاف تایپه با همکاری سیاسی و روایی چین و روسیه موضوع تازه‌ای نیست.

این تحول چه اثری بر ایران دارد؟

در حال حاضر تأثیر مستقیم و قابل‌اثباتی بر ایران روشن نیست. رویداد مورد بحث یک مناقشه اطلاعاتی و تاریخی در شرق آسیاست و شواهد موجود آن را مستقیماً به منافع اقتصادی، امنیتی یا سیاسی ایران متصل نمی‌کند.

اهمیت گسترده‌تر پرونده برای سیاست بین‌الملل در این است که رقابت قدرت‌ها تنها از مسیر نیروی نظامی، تجارت یا تحریم دنبال نمی‌شود و روایت‌های تاریخی نیز می‌توانند به ابزار سیاست خارجی تبدیل شوند. با این حال، تبدیل این نکته عمومی به ادعای اثر مشخص بر ایران بدون شواهد بیشتر موجه نیست.

پیشینه اختلاف بر سر روایت جنگ جهانی دوم

اتحاد شوروی در اوت ۱۹۴۵ وارد جنگ با ژاپن شد و نیروهای آن عملیات گسترده‌ای علیه ارتش کوانتونگ در منچوری انجام دادند. ژاپن در ۲ سپتامبر ۱۹۴۵ سند تسلیم را امضا کرد. نقش شوروی یکی از اجزای مهم پایان جنگ در شرق آسیاست، اما روایت سهم بازیگران مختلف همچنان موضوع اختلاف سیاسی و تاریخی است.

پکن بر مقاومت چین در برابر اشغال و تجاوز ژاپن و نقش نیروهای کمونیست تأکید می‌کند. در مقابل، تایوان بر نقش جمهوری چین و نیروهای ملی‌گرا در جنگ با ژاپن تأکید دارد. روسیه نیز در روایت رسمی خود بر نقش تعیین‌کننده ارتش شوروی در شکست نیروهای ژاپنی در پایان جنگ تأکید می‌کند. این تفاوت‌ها سبب شده میراث جنگ جهانی دوم همچنان قابلیت استفاده در مناقشات سیاسی امروز را داشته باشد.

بعد از این چه چیزی را باید رصد کرد؟

شاخص اصلی بعدی، نه تعداد نمایش‌های فیلم، بلکه شواهد قابل مشاهده درباره دامنه همکاری اطلاعاتی روسیه و چین است. انتشار اسناد، شناسایی شبکه‌های مشترک توزیع محتوا، تأمین مالی فعالیت‌ها، ارتباط سازمانی میان بازیگران یا ارائه شواهد فنی از هماهنگی کمپین‌ها می‌تواند ارزیابی تایوان را تقویت یا تضعیف کند.

همچنین باید دید آیا نمایندگی‌ها یا رسانه‌های روسی فعالیت‌های مشابهی را در تایوان و دیگر کشورهای شرق آسیا تکرار می‌کنند و آیا پیام‌های آنها با کمپین‌های رسمی چین درباره ژاپن هم‌زمان و هماهنگ می‌شود یا صرفاً بازتاب همگرایی سیاسی و تاریخی دو کشور است. تا زمانی که چنین شواهدی منتشر نشده، دقیق‌ترین توصیف این پرونده «نگرانی تایوان از همگرایی روایی روسیه و چین» است، نه اثبات یک عملیات مشترک.