تولید نفت عربستان به ۹٫۲ میلیون بشکه رسید؛ اوپک چقدر از افت جنگ را جبران کرد؟

شنبه ۷ نوامبر ۲۰۲۶ / ۱۶ آبان ۱۴۰۵. بر اساس نظرسنجی تازه بلومبرگ، عربستان سعودی در اکتبر تولید نفت خود را روزانه ۹۷۰ هزار بشکه افزایش داد و به ۹٫۲ میلیون بشکه رساند. تولید اعضای مورد بررسی اوپک با رشد ۹۳۰ هزار بشکه در روز، به ۲۲٫۸ میلیون بشکه رسید؛ تنها ۸۸ درصد سطح ماه فوریه، یعنی هنوز بازگشت کامل اتفاق نیفتاده است.

بلومبرگ درباره تولید عربستان چه اندازه‌گیری کرده است؟

نظرسنجی بلومبرگ از تولیدکنندگان و منابع بازار نفت نشان می‌دهد عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۲۶ به‌طور میانگین روزانه حدود ۹٫۲ میلیون بشکه نفت خام تولید کرده است. این عدد نسبت به سپتامبر ۹۷۰ هزار بشکه در روز بیشتر است، ولی هنوز حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز از سطح تولید ابتدای سال کمتر است. بنابراین عبارت «بازگشت کامل تولید عربستان به پیش از جنگ» دقیق نیست. رقم‌ها برآورد یک نظرسنجی تخصصی‌اند؛ آمار قطعی حسابرسی‌شده تولید هر چاه یا گزارش رسمی ماهانه اوپک نیستند. اهمیت این تغییر آن است که در شرایط تنش و محدودیت گذرگاه هرمز، بخشی از ظرفیت عرضه دوباره وارد بازار شده و فشار کمبود فیزیکی را کاهش داده است.

نفت اوپک چقدر به شرایط پیش از جنگ نزدیک شده است؟

در همین برآورد، تولید مجموع اعضای مورد بررسی اوپک در اکتبر با افزایش حدود ۹۳۰ هزار بشکه در روز، به ۲۲٫۸ میلیون بشکه رسید. این سطح معادل تقریباً ۸۸ درصد حجم نفتی است که همین مجموعه اعضا در فوریه تولید می‌کردند. مبنای مقایسه مهم است: عدد ۸۸ درصد درباره سبد اعضای مورد بررسی در همان نظرسنجی است، نه درباره تمام عرضه نفت جهان یا حجم صادرات خالص. بازگشت نسبی تولید در عربستان و برخی کشورها با کاهش تولید در ایران و بعضی صادرکنندگان دیگر هم‌زمان بوده است؛ پس ممکن است تولید یک کشور بالا برود، اما افزایش جمع کل گروه کمتر از رشد آن باشد.

چرا صادرات از مسیر دریای سرخ اهمیت پیدا کرده است؟

بلومبرگ گزارش می‌دهد عربستان در کنار عبور بخشی از نفتکش‌ها از تنگه هرمز، از مسیر بارگیری در ساحل دریای سرخ نیز برای رساندن محموله‌ها به مشتریان استفاده می‌کند. میانگین صادرات روزانه عربستان در اکتبر در داده‌های ردیابی نفتکش حدود هفت میلیون بشکه برآورد شده که به سطح پیش از جنگ نزدیک است. تولید و صادرات یکسان نیستند؛ بخشی از تولید می‌تواند به پالایشگاه‌های داخلی، ذخیره‌سازی یا مصرف داخل کشور اختصاص یابد. بنابراین هفت میلیون بشکه صادرات را نباید مساوی با تولید ۹٫۲ میلیون بشکه دانست. همچنین هیچ‌کدام از این اعداد ثابت نمی‌کند تنگه هرمز برای همه کشتی‌ها بدون خطر و محدودیت شده است.

آیا رشد تولید به معنای پایان اختلال جنگ است؟

خیر. بازار نفت در دوره جنگ به شدت به ایمنی مسیرهای دریایی، هزینه بیمه، تأخیر کشتی‌ها و دسترس‌پذیری پالایشگاه‌ها حساس بوده است. بازیابی بخشی از تولید به معنای حل شدن خطرات امنیتی نیست. در همین بازه گزارش‌ها از حملات و هشدارهای نظامی مربوط به زیرساخت‌ها و کشتیرانی در منطقه منتشر شده‌اند و شرایط می‌تواند سریع تغییر کند. برای ارزیابی میزان اختلال باید تولید واقعی، تردد کشتی‌ها، تغییر مسیر صادرات و هزینه تحویل فیزیکی را با هم سنجید. روند بازگشت عرضه یکی از عوامل کاهش فشار قیمت است، اما نمی‌توان همه تغییرات بازار را به عربستان نسبت داد. به‌ویژه تحولات سیاسی ایران و آمریکا می‌توانند حتی بدون تغییر تولید، انتظارات و قیمت قراردادهای آتی را جابه‌جا کنند.

چرا نفت برنت هم‌زمان زیر ۱۰۰ دلار قرار گرفته است؟

قیمت معاملات آتی نفت برنت در پایان جمعه ۶ نوامبر بر اساس داده تاریخی برخی پایگاه‌های معاملاتی حدود ۹۸٫۳۲ دلار برای قرارداد معین گزارش شده است. در دیگر پایگاه‌ها به دلیل تفاوت قرارداد مبنا یا ثبت زمان نهایی رقم متفاوتی مانند ۹۷٫۹۷ دلار دیده می‌شود. این تفاوت باید با نام قرارداد، ساعت ثبت و تعریف «آخرین معامله» توضیح داده شود، نه اینکه یکی از اعداد بدون ذکر مشخصات غلط تلقی شود. بلومبرگ معتقد است بازگشت عرضه اوپک و امید به کاهش تنش یکی از زمینه‌های فروکش کردن قیمت از اوج‌های ماه قبل بوده است. بااین‌حال نرخ آینده تابع عرضه، تقاضا، موجودی انبارها و خطرات ژئوپلیتیکی است؛ هیچ تضمینی درباره تداوم افت وجود ندارد.

ایران و سایر تولیدکنندگان چه وضعیتی دارند؟

در برآورد بلومبرگ، افزایش تولید عراق و کویت بخشی از کمبودها را جبران کرده، اما کاهش تولید نیجریه و ایران بخشی از این رشد را خنثی کرده است. این گزارش برای تولید ایران به فشار ناشی از محدودیت صادرات دریایی و تحریم‌ها اشاره می‌کند و آن را در پایین‌ترین سطح چند دهه توصیف می‌کند. چنین ادعایی باید به روش اندازه‌گیری و بازه تاریخی همان نظرسنجی محدود بماند؛ رقم دقیق تولید ایران در داده‌هایی که برای این مقاله بررسی شد به شکل مستقل احراز نشده است. پیامد اقتصادی احتمالی برای ایران کاهش جریان درآمد ارزی ناشی از نفت است، اما برای اندازه‌گیری زیان خالص باید قیمت فروش، هزینه حمل، میزان فروش واقعی و دسترسی به وجوه صادراتی نیز معلوم باشد.

رقم تولید عربستان چه اثری بر اقتصاد جهان دارد؟

افزایش عرضه می‌تواند به کم شدن «صرف ریسک» ناشی از کمبود نفت کمک کند، به‌خصوص برای واردکنندگان بزرگ انرژی و صنایع حمل‌ونقل. اما افت قیمت جهانی الزاماً بلافاصله به کاهش قیمت بنزین یا مواد غذایی در هر کشور منجر نمی‌شود؛ مالیات، نرخ ارز، ظرفیت پالایشگاه و هزینه توزیع بر انتقال اثر قیمت نفت به مصرف‌کننده نقش دارند. برای عربستان نیز تولید بالاتر فقط یکی از عوامل تعیین درآمد است: اگر حجم فروش افزایش یابد ولی قیمت هر بشکه کاهش زیادی پیدا کند، کل درآمد ممکن است کمتر از انتظار رشد کند. بنابراین برای برآورد بودجه کشورهای صادرکننده باید قیمت متوسط فروش واقعی و هزینه‌ها نیز بررسی شوند، نه فقط تعداد بشکه‌های استخراج‌شده.

تحول بعدی که باید دنبال کرد چیست؟

نخست انتشار گزارش رسمی ماهانه اوپک درباره تولید اکتبر و اختلاف احتمالی آن با برآورد بلومبرگ اهمیت دارد. دوم، داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان خواهد داد مسیر دریای سرخ چه میزان از صادرات را پشتیبانی کرده و تنگه هرمز چقدر قابل اتکا مانده است. سوم، مقدار ذخایر نفت مصرف‌کنندگان و تغییر تقاضای چین و هند ممکن است اثر افزایش عرضه را تقویت یا خنثی کند. چهارم، موضع سیاسی طرف‌های درگیر درباره آتش‌بس یا محدودیت دریایی مستقیماً بر ریسک حمل اثر می‌گذارد. تا زمانی که این داده‌ها منتشر نشده‌اند، بهتر است عدد ۹٫۲ میلیون را یک «برآورد ماهانه با منبع مشخص» معرفی کنیم.

جمع‌بندی رونما

عربستان به روایت نظرسنجی بلومبرگ در اکتبر تولید خود را به حدود ۹٫۲ میلیون بشکه در روز رسانده و صادراتش به حدود هفت میلیون بشکه در روز نزدیک شده است. این بازیابی، تولید اوپک را به ۲۲٫۸ میلیون بشکه رسانده، اما سطح گروه هنوز حدود ۱۲ درصد پایین‌تر از فوریه است. معنای اقتصادی خبر افزایش توان عرضه و احتمال کاهش فشار قیمت‌هاست؛ معنای سیاسی آن پایان جنگ یا عادی‌شدن کامل تنگه هرمز نیست. با تفکیک تولید، صادرات و قیمت می‌توان از برداشت‌های اغراق‌آمیز جلوگیری کرد.