تولید نفت عربستان در سپتامبر چقدر برگشت؟ دو رقم، دو مبنا و مسیری که از هرمز نمی‌گذرد

تولید نفت عربستان در سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور و مهر ۱۴۰۵) بالا رفت، اما اندازه‌ی این افزایش بسته به منبع فرق می‌کند. گزارش ماهانه‌ی اوپک که ۲۱ مهر (۱۳ اکتبر) منتشر شد، از قول ریاض عدد ۸٫۳۷۲ میلیون بشکه در روز را آورد و آن را بیش از ۲ میلیون بشکه بالاتر از اوت دانست. یک تحلیل بانک سرمایه‌گذاری سعودی که ۴ آبان (۲۶ اکتبر) در رسانه‌ها بازتاب یافت، از ۸ میلیون بشکه و رشد ۱۲٫۲ درصدی ماهانه نوشت. پرسش این مطلب این است: بازگشت تولید عربستان چقدر واقعی است و به کدام مسیر صادراتی تکیه دارد؟

چرا دو عدد داریم و کدام مبنا درست است؟

گزارش خبری درباره‌ی داده‌های اوپک می‌نویسد خود عربستان به این سازمان گفته در سپتامبر ۸٫۳۷۲ میلیون بشکه در روز تولید کرده و این رقم بیش از ۲ میلیون بشکه از اوت بالاتر است. همان گزارش یادآوری می‌کند ارقام کلی اوپک بر پایه‌ی «منابع ثانویه» است. عدد ۸ میلیون و رشد ۱۲٫۲ درصدی از تحلیلی می‌آید که به داده‌های یک مؤسسه‌ی پژوهشی سعودی استناد کرده است.

محاسبه‌ی رونما: اگر ۸ میلیون بشکه ۱۲٫۲ درصد بالاتر از اوت باشد، مبنای اوت حدود ۷٫۱۳ میلیون بشکه می‌شود. اگر ۸٫۳۷۲ میلیون بیش از ۲ میلیون بالاتر از اوت باشد، مبنای اوت زیر حدود ۶٫۳۷ میلیون بشکه می‌شود. این دو مبنا با هم نمی‌خوانند و منبع‌ها اختلاف را توضیح نداده‌اند. شاید دو سری آماری متفاوت (گزارش مستقیم به اوپک در برابر برآورد ثانویه) و تعریف‌های متفاوت در کار باشد؛ این فقط فرضیه است و تأیید نشده.

برای تولید پیش از جنگ هم در منابع خوانده‌شده عدد صریحی نیست. جنگ پایان فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد و گزارش اوپک می‌گوید صادرات هنوز زیر سطح پیش از جنگ است. پس «بازگشت» را فقط می‌توان نسبت به اوت سنجید، نه نسبت به قبل از جنگ.

صادرات از کدام مسیر؟ ینبع، انتقال کشتی‌به‌کشتی و خط لوله‌ی شرق به غرب

تحلیل مؤسسه‌ی سعودی بازگشت تولید را حاصل افزایش انتقال محموله‌ها میان کشتی‌ها در دریای عمان و هدایت بخش بزرگ صادرات به بندر ینبع در دریای سرخ می‌داند. همان تحلیل از دو رخداد در سپتامبر یاد می‌کند: توقف دوهفته‌ای خط لوله‌ی شرق به غرب و بارگیری در ینبع، و حمله‌های ۱۰ سپتامبر به این خط. گزارش اوپک هم می‌گوید آرامکو پس از حمله به خط لوله که صادرات دریای سرخ را مختل کرد، بارگیری از پایانه‌های خلیج فارس را بالا برد.

یعنی دو مسیر هم‌زمان کار کرده است: مسیر غربی که خط لوله و ینبع می‌سازند و دچار اختلال شد، و مسیر خلیج فارس که پس از آن بیشتر استفاده شد. منابع نمی‌گویند سهم هر مسیر در صادرات سپتامبر چقدر بوده؛ پس تقسیم دقیق را نمی‌توان گفت.

بیشتر بخوانید: سنتکام: ۱٫۵ میلیارد بشکه نفت با پشتیبانی آمریکا از هرمز گذشت؛ برنت هنوز ۱۱۴ دلار است

هرمز چقدر باز شده است؟

به برآورد شرکت ردیابی کشتی‌ها، جریان نفت خروجی از هرمز در اکتبر به‌طور میانگین ۱۱٫۷ میلیون بشکه در روز است؛ در سپتامبر ۹٫۸ میلیون بود و میانگین فوریه، پیش از جنگ، ۱۴٫۵ میلیون. این عدد از یک یادداشت تحلیلی آمده که ۲۵ اکتبر منتشر شد. همان یادداشت می‌نویسد دست‌کم ۲۵ کشتی در ۲۰ روز نخست اکتبر در هرمز هدف قرار گرفته‌اند. پس جریان به سطح پیش از جنگ نزدیک‌تر شده، اما ریسک حمله ادامه دارد.

محاسبه‌ی رونما: ۱۱٫۷ تقسیم بر ۱۴٫۵ حدود ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ است و رشد از ۹٫۸ به ۱۱٫۷ حدود ۱۹ درصد. این دو عدد مربوط به کل تنگه است، نه فقط نفت عربستان، و نمی‌توان سهم ریاض را از آن بیرون کشید.

بیشتر بخوانید: اوباما می‌گوید ایران بر هرمز «حق وتو» دارد؛ آمار تردد و هزینه جنگ چه نشان می‌دهد؟

قیمت چه می‌گوید؟

برنت پایان سپتامبر ۱۰۳٫۵ دلار برای هر بشکه تسویه شد، به نقل از همان تحلیل سعودی. میانگین ماهانه‌ی سپتامبر در داده‌های بانک جهانی ۱۱۶٫۸ دلار و ۲۸٫۵ درصد بالاتر از اوت آمده است. این دو مبنای متفاوت‌اند: یکی قیمت روز آخر ماه و دیگری میانگین ماه، پس تناقض ندارند. معنایش این است که قیمت در طول سپتامبر از میانگین بالاتری شروع شد و تا پایان ماه پایین آمد؛ علت را منابع نگفته‌اند.

بار اقتصادی بازگشت تولید برای خود عربستان

همان مؤسسه‌ی پژوهشی تولید ناخالص داخلی واقعی عربستان را در سه‌ماهه‌ی دوم ۲۰۲۶ حدود ۴٫۷ درصد کمتر از سال قبل برآورد کرده و فعالیت‌های نفتی را ۲۴٫۸ درصد کمتر. صادرات نفتی اوت ۱۲٫۵ درصد کمتر از اوت سال پیش بوده است. شاخص مدیران خرید سپتامبر ۵۵٫۳ و قوی‌ترین رقم از فوریه بوده. یعنی تولید بالا رفته، اما اقتصاد هنوز زیر مبنای سال قبل است؛ بازگشت یک ماه برای جبران افت فصل کافی نیست.

قوی‌ترین استدلال مخالف: شاید این فقط جبران یک اختلال کوتاه باشد

بخشی از جهش سپتامبر ممکن است نتیجه‌ی فروکش اختلال اوت و پرکردن مخازن باشد، نه ظرفیت پایدار. اگر مبنای اوت به‌خاطر توقف موقت صادرات پایین بوده، رشد درصدی بزرگ‌نمایی می‌کند. این برداشت با واقعیت‌های موجود جور است: رشد دو منبع به مبنای اوت وابسته است و مبنای اوت روشن نیست. ضعف آن این است که گزارش اوپک می‌گوید کل اوپک‌پلاس هم حدود ۹۰۰ هزار بشکه بالا رفته و روسیه ۳۸ هزار بشکه کم کرده؛ پس رشد کل عمدتاً از عربستان بوده، نه از جبران عمومی.

تقاضا هم نکته دارد: گزارش اوپک پیش‌بینی رشد تقاضای ۲۰۲۶ را برای ششمین ماه پیاپی کاهش داد. دو گزارش درباره‌ی این رقم فرق دارند (۱۸۰ هزار و ۴۰۰ هزار بشکه در روز) و رونما نمی‌تواند میان آن‌ها داوری کند. اما در هر دو حالت تقاضا ضعیف‌تر از پیش‌بینی ابتدای سال است و جا برای جهش پایدار تولید را تنگ می‌کند.

چه چیزی را باید رصد کرد؟

1. اواخر اکتبر تا نوامبرگزارش بعدی اوپک با تولید اکتبر؛ اگر هر دو سری آماری عربستان به هم نزدیک شوند، مبنای مقایسه روشن‌تر می‌شود.
2. در طول اکتبروضعیت بارگیری ینبع و خط لوله‌ی شرق به غرب پس از حمله‌های ۱۰ سپتامبر.
3. هر هفتهداده‌های جریان هرمز و حمله به کشتی‌ها؛ ادامه‌ی حمله‌ها اعتبار برآورد ۱۱٫۷ میلیون را به چالش می‌کشد.

پس نتیجه چیست؟

پشتوانه‌ی قوی‌تر با این نتیجه است که تولید عربستان در سپتامبر بالا رفته و بخش بزرگ افزایش اوپک‌پلاس از همین کشور بوده. اندازه‌ی جهش را نمی‌توان با اطمینان گفت، چون دو عدد ۸ و ۸٫۳۷۲ میلیون مبنای متفاوتی دارند. نامعلوم است سهم هر مسیر صادراتی چقدر بوده، تولید پیش از جنگ چه بوده و آیا افزایش اکتبر هم ادامه یافته. اگر گزارش بعدی اوپک رقم اکتبر را بالاتر از ۸٫۳۷۲ نشان دهد و حمله‌ها به ینبع تکرار نشود، روایت بازگشت پایدار قوی می‌شود؛ اگر عدد برگردد، سپتامبر جبران یک اختلال کوتاه بوده است.