داده‌های ردیابی نفتکش: ایران از اواخر اوت نفت خام از خارک بارگیری نکرده است

بر پایه تحلیل داده‌های ردیابی کشتی و تصاویر ماهواره‌ای اروپایی که ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۷ مهر ۱۴۰۵) منتشر شد، از اواخر اوت هیچ نفتکشی در پایانه‌های صادرات نفت خام جزیره خارک پهلو نگرفته است. صادرات نفت خام ایران از نزدیک به یک میلیون بشکه در روز در ژوئیه به صفر رسیده و این طولانی‌ترین وقفه از آغاز جنگ در فوریه است. آمریکا محاصره دریایی را از ۱۴ ژوئیه دوباره برقرار کرده است. آخرین داده‌های منتشرشده به نیمه اکتبر برمی‌گردد و برای ۵ آبان (۲۷ اکتبر) داده تازه‌ای از این منابع در دست نیست.

دقیقاً چه چیزی تغییر کرده است؟

طبق تحلیل بلومبرگ از ردیابی کشتی‌ها، صادرات نفت خام ایران در ژوئیه نزدیک به یک میلیون بشکه در روز بود و از اواخر اوت به صفر رسید. داده‌های کپلر و ووتکسا هم همین روند را نشان می‌دهد. در ۱۰ اکتبر یک کشتی کوچک پس از ۴۰ روز بی‌حرکتی در خارک پهلو گرفت؛ سیگنال‌های آن نشان می‌دهد نفتکش فرآورده‌ها و مواد شیمیایی «کلاول» است، نه حامل نفت خام. دو نفتکش دیگر هم ۱۲ تا ۱۵ سپتامبر در جنوب‌شرقی خارک بودند، اما فقط گاز مایع و گوگرد جابه‌جا می‌کنند.

این به معنای نبود هر نوع بار نیست. آنچه سنجیده شده، بارگیری نفت خام در پایانه‌های صادراتی است. فرآورده‌ها، گاز مایع و بارهای پتروشیمی جدا حساب می‌شوند و در این ارقام نیستند.

نفتکش‌های پر کجا مانده‌اند؟

UANI در گزارش ۵ اکتبر نوشت دست‌کم ۵۰ نفتکش پر، بیشتر حامل نفت خام و بخشی حامل فرآورده و گاز مایع، در خلیج فارس نزدیک ساحل ایران مانده‌اند. تا ۱۶ نفتکش پر در یک خوشه نزدیک خارک است؛ ۱۱ فروند شرق جزیره و ۵ فروند جنوب‌تر لنگر انداخته‌اند. این نهاد از ۱۴ ژوئیه، یعنی از بازگشت محاصره، دست‌کم ۳۹ بارگیری نفتی و پتروشیمی ایرانی را ردیابی کرده که ۸ مورد از خارک بوده و هیچ‌کدام نتوانسته محاصره را بشکند. نفتکش‌های ایرانی خالی‌شده پس از انتقال بار از کشتی به کشتی نیز در لنگرگاه‌های آسیای هند و اقیانوس آرام معطل‌اند.

ارقام جدول مخرج یکسان ندارند؛ دو ردیف نخست جریان نفت خام در روز و ردیف‌های بعدی شمار کشتی است. UANI هم نهادی با موضع سیاسی علیه ایران است و برآوردش را باید با همین قید خواند.

فشار مالی: ذخیره در نفتکش‌ها رو به پایان

هومایون فلک‌شاهی، رئیس تحلیل نفت خام کپلر، گفته سپتامبر نخستین ماهی است که ایران از انقلاب ۱۳۵۷ نفتی در پایانه‌های صادراتی بارگیری نکرده. کپلر برآورد کرده بود حدود ۹۰ میلیون بشکه در نیمه ژوئیه روی نفتکش‌ها بوده و تا نیمه اکتبر تمام می‌شود، و پرداخت‌ها ممکن است تا دسامبر، بیشتر از چین، ادامه یابد. نشریه فورچون همچنین نوشته فروش نفت معمولاً حدود یک‌سوم بودجه دولت ایران را تأمین می‌کند؛ این رقم در متن بدون انتساب آمده و به همین دلیل تنها نشانه‌ای از وزن نفت در بودجه است.

مسعود پزشکیان در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز گفته پول ایران در چین مسدود است و ایران حتی نمی‌تواند پول کالاهایی را که فرستاده بیرون بکشد. این گفته مستقل تأیید نشده و جزئیات حساب‌ها منتشر نشده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، هم ایران را رو به «فاجعه» اقتصادی توصیف کرده؛ این داوری سیاسی است، نه آماری.

چه چیزی هنوز معلوم نیست؟

آخرین ارقام بارگیری مربوط به سپتامبر و اوایل اکتبر است و داده کامل اکتبر هنوز منتشر نشده. ممکن است محموله‌ای در همین فاصله از مسیر دیگری خارج شده باشد، اما در منابع بالا چنین مورد تأییدشده‌ای دیده نمی‌شود. اثر این وقفه بر بودجه، ذخایر ارزی و نرخ ارز هم با این داده‌ها قابل محاسبه نیست و ارقام رسمی ایران درباره صادرات منتشر نشده است. نشانه‌های بعدی، گزارش‌های ماهانه کپلر و بلومبرگ برای اکتبر، به‌روزرسانی‌های UANI و ثبت UKMTO از حوادث دریایی است.