درگیری در آبیی ۲۶ کشته برجا گذاشت؛ سازمان ملل نیرو تقویت کرد

درگیری مسلحانه در منطقه مورد مناقشه آبیی در مرز سودان و سودان جنوبی دست‌کم ۲۶ کشته و ۸۲ زخمی برجا گذاشته است. نیروی موقت امنیتی سازمان ملل در آبیی حضور خود را در نقاط حساس تقویت کرده؛ تحولی که دوباره شکنندگی یکی از قدیمی‌ترین اختلاف‌های مرزی شرق آفریقا را آشکار کرده است.

خشونت تازه در بازاری در منطقه آبیی رخ داده؛ سرزمینی نفت‌خیز که وضعیت نهایی آن از زمان استقلال سودان جنوبی در سال ۲۰۱۱ حل نشده است. آمار اعلام‌شده از سوی سازمان ملل نشان می‌دهد دامنه درگیری از یک تنش محلی فراتر رفته و به رویدادی با تلفات سنگین تبدیل شده است.

چه اتفاقی افتاده است؟

بر اساس اطلاعات منتشرشده در ۱۷ سپتامبر، دست‌کم ۲۶ نفر در درگیری‌های چند روز اخیر در آبیی کشته و ۸۲ نفر زخمی شده‌اند. نیروی موقت امنیتی سازمان ملل برای آبیی، موسوم به UNISFA، برای مهار خشونت و جلوگیری از گسترش آن حضور امنیتی خود را تقویت کرده است.

جزئیات کامل درباره آغاز درگیری، هویت همه قربانیان و مسئولیت مستقیم هر یک از طرف‌ها هنوز روشن نیست. به همین دلیل، آمار تلفات را می‌توان بر مبنای اعلام سازمان ملل گزارش کرد، اما درباره علت دقیق و مسئولیت هر حادثه باید منتظر اطلاعات تکمیلی ماند.

چرا آبیی حساس است؟

آبیی در مرز سودان و سودان جنوبی قرار دارد و هر دو کشور بر آن ادعا دارند. قرار بود وضعیت نهایی این منطقه پس از جدایی سودان جنوبی تعیین شود، اما اختلاف‌های سیاسی و امنیتی مانع حل نهایی پرونده شده است. حضور جوامع محلی با منافع متفاوت، مسیرهای کوچ فصلی و منابع طبیعی نیز به پیچیدگی اختلاف افزوده است.

نیروی UNISFA از سال ۲۰۱۱ در منطقه مستقر است و مأموریت آن کمک به حفظ امنیت، جلوگیری از درگیری و حمایت از سازوکارهای محلی کاهش تنش است. وقوع خشونتی با ده‌ها کشته نشان می‌دهد ترتیبات امنیتی موجود همچنان در برابر جهش ناگهانی تنش آسیب‌پذیر است.

آنچه می‌دانیم

• سازمان ملل از دست‌کم ۲۶ کشته و ۸۲ زخمی خبر داده است.
• درگیری در منطقه مورد مناقشه آبیی در مرز سودان و سودان جنوبی رخ داده است.
• UNISFA پس از چند روز خشونت حضور امنیتی خود را تقویت کرده است.

آنچه نمی‌دانیم

هنوز روشن نیست چه تعداد از قربانیان غیرنظامی بوده‌اند، چه گروه‌هایی مستقیماً در همه مراحل درگیری شرکت داشته‌اند و آیا خشونت به مناطق دیگری از آبیی سرایت خواهد کرد. همچنین مشخص نیست دولت‌های سودان و سودان جنوبی چه اقدام مشترکی برای جلوگیری از دور تازه درگیری انجام خواهند داد.

چرا الان مهم است؟

اهمیت این تحول فقط در شمار قربانیان نیست. سودان از سال‌ها جنگ داخلی و بحران انسانی رنج می‌برد و سودان جنوبی نیز با تنش‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی دست‌وپنجه نرم می‌کند. بازشدن یک کانون درگیری جدی در مرز مشترک می‌تواند منابع محدود دو طرف و سازمان‌های بین‌المللی را تحت فشار بیشتری قرار دهد.

آبیی همچنین نمونه‌ای از مناقشه‌ای است که بدون حل سیاسی پایدار، هر حادثه محلی می‌تواند دوباره مسئله مرز، حاکمیت و امنیت جوامع را به سطح ملی و منطقه‌ای بازگرداند.

تأثیر خبر

در کوتاه‌مدت، افزایش حضور نیروهای سازمان ملل می‌تواند مانع گسترش فوری خشونت شود. اما اگر عامل اصلی درگیری و اختلاف‌های محلی مهار نشود، خطر حملات تلافی‌جویانه، جابه‌جایی مردم و اختلال در تجارت مرزی باقی می‌ماند. بازارها و مسیرهای محلی در این منطقه برای زندگی روزمره ساکنان اهمیت زیادی دارند و ناامنی طولانی می‌تواند پیامد اقتصادی و انسانی مستقیمی ایجاد کند.

مسیر بعدی

سه شاخص باید دنبال شود: نخست، اعلام رسمی UNISFA درباره وضعیت امنیتی و هویت طرف‌های درگیر؛ دوم، واکنش دولت‌های سودان و سودان جنوبی و هرگونه اقدام مشترک مرزی؛ و سوم، نشانه‌های آوارگی یا حملات تلافی‌جویانه. اگر خشونت مهار نشود، پرونده آبیی می‌تواند بار دیگر از یک مناقشه مرزی منجمد به یک بحران امنیتی فعال تبدیل شود.

سناریوها

در سناریوی نخست، استقرار تقویت‌شده سازمان ملل و میانجی‌گری محلی درگیری را محدود می‌کند. در سناریوی دوم، خشونت‌های تلافی‌جویانه ادامه می‌یابد اما در محدوده آبیی باقی می‌ماند. سناریوی پرخطرتر زمانی شکل می‌گیرد که نیروها یا بازیگران سیاسی در دو سوی مرز مستقیماً وارد منازعه شوند و اختلاف محلی به تنش میان دو کشور پیوند بخورد.