کمیته انتخابات دو فهرست اصلی عرب را کنار گذاشت؛ تصمیم نهایی با دیوان عالی اسرائیل

کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل به رد صلاحیت دو فهرست اصلی عرب برای انتخابات ۲۷ اکتبر رأی داده است؛ تصمیمی که اگر در مراحل قضایی باقی بماند، می‌تواند بخش بزرگی از نمایندگی سیاسی شهروندان عرب اسرائیل را از رقابت انتخاباتی کنار بگذارد. این تصمیم هنوز نهایی نیست و پرونده به دیوان عالی می‌رسد.

کمیته روز چهارشنبه فهرست «رَعَم» به رهبری منصور عباس و «فهرست مشترک» متشکل از حدش، تعال و بلد را رد صلاحیت کرد. همچنین در رأی‌های جداگانه، عوفر کاسیف از حدش و سامی ابوشحاده، رهبر بلد، نیز از نامزدی منع شدند. تصمیم درباره افراد نیازمند تأیید دیوان عالی است و فهرست‌ها نیز می‌توانند علیه حذف خود اعتراض کنند.

چه تصمیمی گرفته شد؟

کمیته مرکزی انتخابات که ترکیبی از نمایندگان احزاب پارلمانی دارد و ریاست آن با یک قاضی است، درخواست‌های ارائه‌شده علیه دو فهرست عرب و چند نامزد را بررسی کرد. در مورد رَعَم، رأی کمیته ۱۸ به ۵ به نفع رد صلاحیت بود. در مورد سامی ابوشحاده نیز کمیته با ۳۱ رأی موافق و ۴ رأی مخالف به منع نامزدی او رأی داد.

از نظر حقوقی، این مرحله پایان پرونده نیست. تصمیم‌های کمیته درباره نامزدهای فردی برای اجرا باید به تأیید دیوان عالی برسند. فهرست‌هایی که رد صلاحیت شده‌اند نیز حق اعتراض دارند و مرکز حقوقی عداله گفته است هفته آینده پرونده را در دادگاه پیگیری خواهد کرد.

مبنای حقوقی رد صلاحیت چیست؟

درخواست‌ها به ماده 7A قانون پایه کنست استناد می‌کنند. این ماده اجازه می‌دهد فهرست یا نامزدی که موجودیت اسرائیل را به‌عنوان «کشوری یهودی و دموکراتیک» انکار کند، به نژادپرستی تحریک کند یا از مبارزه مسلحانه علیه اسرائیل حمایت کند، از انتخابات کنار گذاشته شود.

احزاب درخواست‌کننده می‌گویند برخی مواضع و فعالیت‌های فهرست‌های عرب یا نامزدهای آنها با این معیارها در تعارض است. رَعَم، فهرست مشترک و عداله این ادعا را رد کرده‌اند و می‌گویند شواهد ارائه‌شده برای حذف احزاب از رقابت کافی نیست.

موضع دادستانی کل چه بوده است؟

طبق گزارش‌های منتشرشده، دادستان کل اسرائیل برای بیشتر فهرست‌ها و نامزدهای مورد هدف مبنای حقوقی کافی برای رد صلاحیت ندیده است. استثنا، پرونده سامی ابوشحاده است که مقاله‌ای از او در ۸ اکتبر ۲۰۲۳ به‌عنوان موضوعی نیازمند بررسی جدی مطرح شده است.

ابوشحاده اتهام حمایت از خشونت را رد کرده و گفته هیچ‌گاه دعوت به مبارزه مسلحانه نکرده است. این اختلاف اکنون باید در سطح دیوان عالی با معیارهای حقوقی موجود سنجیده شود.

چرا این پرونده از نظر سیاسی مهم است؟

رَعَم در سال ۲۰۲۱ به ائتلاف نفتالی بنت و یائیر لاپید پیوست و در تشکیل دولتی نقش داشت که به دوره طولانی نخست‌وزیری پیاپی بنیامین نتانیاهو پایان داد. همین سابقه نشان می‌دهد احزاب عرب در برخی ترکیب‌های پارلمانی می‌توانند در شکل‌گیری اکثریت نقش داشته باشند.

اما از این واقعیت نمی‌توان نتیجه گرفت که این احزاب در انتخابات ۲۰۲۶ حتماً به یک بلوک مشخص خواهند پیوست یا نتیجه انتخابات را تعیین خواهند کرد. ترکیب ائتلافی پس از انتخابات به آرایش کرسی‌ها و تصمیم خود احزاب بستگی دارد.

واکنش احزاب عرب چیست؟

رَعَم تصمیم کمیته را «سیاسی و غیرقابل قبول» خوانده و فهرست مشترک نیز گفته هدف از این اقدام کاهش مشارکت شهروندان عرب و حذف نمایندگی آنهاست. اینها مواضع خود احزاب‌اند و نباید به‌عنوان نتیجه مستقل درباره انگیزه تصمیم کمیته تلقی شوند.

در سوی دیگر، لیکود و حزب عوتسما یهودیت از جمله نیروهایی بوده‌اند که درخواست‌های رد صلاحیت را پیگیری کرده‌اند. آنها استدلال می‌کنند معیارهای قانونی درباره حمایت از مبارزه مسلحانه و پذیرش چارچوب دولت باید اجرا شود.

سابقه دیوان عالی چه می‌گوید؟

کمیته انتخابات در دوره‌های گذشته نیز احزاب یا نامزدهای عرب را رد صلاحیت کرده، اما دیوان عالی چند بار این تصمیم‌ها را لغو کرده است. از جمله، حذف حزب بلد در انتخابات ۲۰۲۲ در دادگاه برگردانده شد.

همین سابقه به معنای نتیجه قطعی پرونده امسال نیست. دیوان عالی باید شواهد مربوط به هر فهرست و هر نامزد را جداگانه بررسی کند. تفاوت در نوع مدرک یا رفتار مورد استناد می‌تواند نتیجه حقوقی متفاوتی ایجاد کند.

چه چیزی تا روز رأی‌گیری باید روشن شود؟

مهم‌ترین مرحله، رسیدگی دیوان عالی در روزهای آینده است. تا قبل از رأی دادگاه، دقیق نیست گفته شود رَعَم و فهرست مشترک «قطعاً از انتخابات حذف شده‌اند». وضعیت درست این است که کمیته انتخابات به حذف آنها رأی داده و تصمیم هنوز در معرض بررسی قضایی است.

انتخابات کنست بیست‌وششم برای ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است. بنابراین دیوان عالی باید در فاصله‌ای کوتاه وضعیت نهایی فهرست‌ها و نامزدها را روشن کند تا برگه‌های رأی و فهرست نامزدهای نهایی مشخص شوند.