رئیس‌جمهور سومالی: سازمان ملل باید متفاوت کار کند

حسن شیخ محمود، رئیس‌جمهور سومالی، در سخنرانی خود در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل گفت کشورش خواهان خروج سازمان ملل نیست، بلکه خواستار تغییر مدل همکاری است؛ مدلی که در آن نهادهای سومالی نقش هدایت‌کننده داشته باشند و ساختارهای بین‌المللی به جای دورزدن دولت، ظرفیت داخلی را تقویت کنند.

سخنرانی او بر سه محور عمده متمرکز بود: اصلاح رابطه سومالی با سازمان ملل، حرکت به سوی انتخابات مستقیم و مقابله با تهدیدهای امنیتی و اقتصادی. او همچنین از فشار اختلال‌های منطقه‌ای بر تجارت و درآمد گمرکی سومالی سخن گفت و این فشار را به اختلال در مسیرهای دریایی، از جمله تنگه هرمز، پیوند داد.

«سازمان ملل بماند، اما شیوه کار تغییر کند»

رئیس‌جمهور سومالی تلاش کرد مرز روشنی میان مخالفت با حضور بین‌المللی و مطالبه مالکیت ملی ترسیم کند. پیام او این بود که موگادیشو همچنان به همکاری با سازمان ملل نیاز دارد، اما این همکاری باید بر محور نهادهای رسمی سومالی و اولویت‌های تعیین‌شده از سوی خود دولت شکل گیرد.

این بحث در کشوری اهمیت ویژه دارد که طی دهه‌ها یکی از بزرگ‌ترین دریافت‌کنندگان کمک‌های امنیتی، بشردوستانه و توسعه‌ای بین‌المللی بوده است. از نگاه دولت سومالی، تداوم مدل‌هایی که بخشی از ظرفیت اجرایی را خارج از ساختارهای داخلی نگه می‌دارند می‌تواند وابستگی را طولانی کند.

انتخابات و بازسازی دولت

یکی از محورهای سخنرانی حسن شیخ محمود حرکت به سوی انتخابات مستقیم بود. دولت سومالی این روند را بخشی از گذار از ساختارهای موقت و سهمیه‌ای به نظام سیاسی با مشارکت مستقیم‌تر شهروندان معرفی می‌کند. او این هدف را در کنار اصلاحات اقتصادی و تقویت نهادهای ملی قرار داد.

مسیر انتخاباتی سومالی با اختلاف‌های داخلی، شکاف میان دولت فدرال و برخی ایالت‌ها و مسائل امنیتی روبه‌رو است. بنابراین، اعلام هدف انتخابات مستقیم لزوماً به معنای حل اختلاف‌های اجرایی و حقوقی نیست و نحوه توافق نیروهای سیاسی بر قواعد انتخابات همچنان تعیین‌کننده خواهد بود.

ال‌شباب و مسئله امنیت

رئیس‌جمهور سومالی همچنین بر ادامه مقابله با گروه‌های مسلح و تروریستی تأکید کرد. دولت او در سال‌های اخیر تلاش کرده عملیات نظامی علیه الشباب را با اصلاح نیروهای امنیتی و افزایش نقش ارتش سومالی پیوند بزند. در عین حال، تهدید این گروه همچنان یکی از مهم‌ترین موانع ثبات سیاسی و اقتصادی کشور است.

سخنرانی در مجمع عمومی به موگادیشو فرصتی داد تا بر این نکته تأکید کند که مبارزه با تروریسم تنها مسئله داخلی سومالی نیست و بر امنیت شاخ آفریقا، دریای سرخ و مسیرهای تجاری بین‌المللی اثر دارد.

تنگه هرمز و فشار بر درآمد سومالی

بخش قابل توجه دیگری از سخنان رئیس‌جمهور سومالی به آثار اقتصادی اختلال در تجارت منطقه‌ای مربوط بود. گزارش رسمی خبرگزاری دولتی سومالی می‌گوید او از کاهش حدود ۴۰ درصدی درآمد گمرکی سخن گفته و آن را به اختلال در مسیرهای تجاری ناشی از بحران تنگه هرمز مرتبط کرده است.

این ادعا نشان می‌دهد چگونه بحران‌های دور از شاخ آفریقا می‌توانند از طریق هزینه حمل‌ونقل، بیمه، تأخیر در واردات و کاهش حجم تجارت به بودجه کشورهای آسیب‌پذیر منتقل شوند. برای سومالی که بخش مهمی از درآمد دولت به تجارت و گمرک وابسته است، چنین شوکی می‌تواند مستقیماً بر توان مالی دولت اثر بگذارد.

آنچه می‌دانیم

سخنرانی حسن شیخ محمود در ۲۴ سپتامبر در مجمع عمومی ثبت شده است. منابع رسمی سومالی می‌گویند او بر مالکیت ملی در همکاری با سازمان ملل، حرکت به سوی انتخابات مستقیم، اصلاح اقتصادی، مقابله با تروریسم و پیامدهای اختلال تجاری ناشی از بحران منطقه‌ای تأکید کرده است.

آنچه هنوز روشن نیست

جزئیات زمان‌بندی انتخابات، توافق با ایالت‌های فدرال و نحوه اجرای مدل تازه همکاری با سازمان ملل همچنان نیازمند تصمیم‌های سیاسی و اجرایی بعدی است. همچنین رقم کاهش درآمد گمرکی، هرچند توسط منبع رسمی سومالی نقل شده، برای ارزیابی کامل اثر اقتصادی به داده‌های بودجه‌ای و تجاری تکمیلی نیاز دارد.

چرا الان مهم است؟

سومالی هم‌زمان با چند گذار روبه‌رو است: گذار امنیتی، گذار انتخاباتی و گذار از وابستگی گسترده به عملیات بین‌المللی به سمت ظرفیت داخلی. موفقیت یا شکست این فرآیندها می‌تواند بر ثبات شاخ آفریقا و مسیرهای کشتیرانی نزدیک باب‌المندب اثر بگذارد.

اثر بر ایران

ارتباط مستقیم سخنرانی با ایران از مسیر تنگه هرمز و امنیت دریایی شکل می‌گیرد. اگر اختلال در هرمز بتواند درآمد گمرکی کشوری مانند سومالی را کاهش دهد، دامنه اثر بحران فراتر از صادرکنندگان و واردکنندگان بزرگ انرژی خواهد بود. این موضوع نشان می‌دهد هزینه‌های ژئوپلیتیکی بحران هرمز می‌تواند به اقتصادهای کوچک‌تر و دورتر نیز سرایت کند.

مسیر بعدی

مهم‌ترین نقاط قابل پیگیری، جزئیات روند انتخابات، توافق سیاسی با ایالت‌های فدرال، وضعیت عملیات علیه الشباب و نحوه بازتعریف مأموریت و نقش سازمان ملل در سومالی است. در حوزه اقتصادی نیز داده‌های بعدی درآمد گمرکی و تجارت خارجی مشخص خواهد کرد اثر اختلال‌های دریایی تا چه اندازه پایدار بوده است.