روایت تازه از طرح اجرا‌نشده حمله چندروزه اسرائیل به ایران

گزارشی تازه می‌گوید دولت بنیامین نتانیاهو در اوایل اکتبر از ارتش اسرائیل خواسته بود برای حمله‌ای گسترده و چندروزه به ایران آماده شود؛ عملیاتی که بنا بود در آخر هفته ۱۰ اکتبر انجام شود، اما اجرا نشد. فایننشال تایمز این روایت را به سه فرد آگاه نسبت داده و نوشته است مخالفت دونالد ترامپ با ازسرگیری جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، عامل اصلی توقف طرح بود. هیچ سند عملیاتی علنی نشده و دفتر نخست‌وزیر یا ارتش اسرائیل نیز جزئیات ادعایی را رسماً تأیید نکرده‌اند.

بنابراین خبر قطعی در این مقطع، انتشار جزئیات تازه درباره یک طرح گزارش‌شده و اجرا‌نشده است؛ نه صدور دستور حمله جدید و نه آغاز عملیات. این تمایز برای مخاطب ایرانی مهم است، زیرا بخشی از گزارش درباره نیروگاه‌های برق و زیرساخت‌های غیرنظامی سخن می‌گوید؛ اهدافی که حمله به آنها می‌تواند پیامد مستقیم انسانی و خدماتی داشته باشد، اما هنوز تنها در روایت منابع ناشناس مطرح شده‌اند.

اورشلیم‌پست نیز در ۲۱ اکتبر روایتی متفاوت منتشر کرد و به نقل از منابع خود نوشت ارتش اسرائیل در آستانه اجرای حمله‌ای در ۱۰ اکتبر نبوده است؛ این منابع مبنای روایت «حمله آماده اجرا که ترامپ متوقف کرد» را رد کردند. این گزارش متعارض نیز به‌تنهایی جای سند عملیاتی یا تأیید مستقل را نمی‌گیرد.

گزارش تازه چه می‌گوید؟

بر پایه روایت فایننشال تایمز، ارتش اسرائیل برای یک کارزار چندروزه در آخر هفته ۱۰ اکتبر آماده شده بود. فهرست احتمالی اهداف، علاوه بر تأسیسات هسته‌ای و مراکز مرتبط با حکومت ایران، نیروگاه‌های برق را نیز در بر می‌گرفت. سه منبع آگاه به روزنامه گفته‌اند مأموریت در نهایت اجرا نشد، زیرا ترامپ با بازگشت به درگیری گسترده پیش از انتخابات ۳ نوامبر آمریکا مخالفت کرد.

این گزارش می‌افزاید مقام‌های اسرائیلی بعداً داده‌ها و فهرست‌های هدف به‌روز را با مقام‌های آمریکایی در میان گذاشته‌اند. این بخش نیز به معنای تصویب حمله نیست. برنامه‌ریزی نظامی، آماده‌باش، تبادل اطلاعات و تصمیم اجرایی چهار مرحله جدا هستند و شواهد علنی موجود فقط وجود بحث و آمادگی را تقویت می‌کند، نه صدور فرمان نهایی.

فایننشال تایمز نوشته روشن نیست در صورت اجرای طرح، آمریکا مستقیماً مشارکت می‌کرد یا نه. همچنین مشخص نیست فهرست اهداف تا چه اندازه به ارزیابی‌های اطلاعاتی درباره برنامه هسته‌ای ایران وابسته بوده است. ادعاهای اسرائیلی درباره بازسازی ظرفیت هسته‌ای ایران در این پرونده با سند عمومی تازه همراه نشده‌اند.

گزارش قبلی و پاسخ‌های رسمی

یک هفته پیش از انتشار گزارش تازه، اکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی، یک مقام اسرائیلی و فرد دیگری مطلع نوشته بود نتانیاهو و ترامپ درباره احتمال عملیات بزرگ دیگری علیه ایران گفت‌وگو کرده‌اند. طبق آن گزارش، نتانیاهو نگرانی اسرائیل از آنچه بازسازی بخش‌هایی از برنامه هسته‌ای ایران خوانده می‌شود مطرح کرده بود و نیروهای نظامی دو کشور در وضعیت آمادگی باقی مانده بودند.

اکسیوس هم‌زمان پاسخ کاخ سفید را نیز منتشر کرد: یک مقام کاخ سفید گفت این ادعا که ترامپ و نتانیاهو درباره ازسرگیری جنگ گفت‌وگو کرده‌اند «نادرست» است و بر موضع علنی رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر حمله نکردن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای تأکید کرد. دفتر نتانیاهو نیز گفت نخست‌وزیر تماس‌های منظمی با ترامپ و مقام‌های آمریکایی دارد اما درباره محتوای آنها اظهارنظر نمی‌کند.

در ۸ اکتبر، ترامپ به‌طور علنی اعلام کرده بود آمریکا تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد. این موضع با روایت توقف عملیات سازگار است، اما آن را به‌تنهایی ثابت نمی‌کند. اعلام تصمیم واشنگتن درباره نیروهای آمریکایی الزاماً نشان نمی‌دهد آمریکا اختیار حقوقی یا عملیاتی برای متوقف کردن هر اقدام مستقل اسرائیل داشته است.

تناقض با اظهارنظر علنی نتانیاهو

نتانیاهو در ۱۴ اکتبر، چهار روز پس از زمان ادعایی عملیات، در مصاحبه با رادیو ارتش اسرائیل گفت موافق حمله پیش‌دستانه به ایران پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل نیست. او در عین حال هشدار داد اگر ایران حمله کند، اسرائیل پاسخ سختی خواهد داد. نخست‌وزیر اسرائیل درباره احتمال حمله پس از انتخابات یا گفت‌وگوهایش با واشنگتن توضیح بیشتری نداد.

این اظهارنظر علنی با گزارش وجود طرح اولیه در ۱۰ اکتبر تنش دارد، اما الزاماً آن را رد نمی‌کند: ممکن است موضع سیاسی پس از کنار گذاشته شدن یک گزینه تغییر کرده باشد، یا گفت‌وگوهای نظامی هرگز به سطح تصمیم قطعی نرسیده باشند. از سوی دیگر، احتمال دارد منابع ناشناس درباره میزان آمادگی یا نقش مخالفت ترامپ اغراق کرده باشند. بدون سند رسمی، هیچ‌یک از این توضیح‌ها را نمی‌توان قطعی دانست.

چرا تقویم انتخابات اهمیت دارد؟

اسرائیل در ۲۷ اکتبر انتخابات پارلمانی برگزار می‌کند و آمریکا یک هفته بعد، ۳ نوامبر، انتخابات میان‌دوره‌ای دارد. ازسرگیری جنگ پیش از این دو رأی‌گیری می‌توانست هم امنیت رأی‌گیری در اسرائیل را تحت تأثیر قرار دهد و هم هزینه انرژی و بحث سیاست خارجی را در آمریکا تشدید کند. اکسیوس گزارش داده بود رئیس ستاد ارتش اسرائیل هشدار داده است واکنش موشکی احتمالی ایران ممکن است حتی زمان انتخابات اسرائیل را دستخوش تغییر کند.

رونما پیش‌تر نقش تقویم انتخاباتی را در تحلیل ساعت انتخاباتی جنگ ایران؛ پس از ۲۷ اکتبر و ۳ نوامبر چه چیزی تغییر می‌کند؟ | تحلیل ۳۶۰ بررسی کرده بود. گزارش امروز جزئیات عملیاتی تازه‌ای به همان تصویر می‌افزاید، اما هنوز نشان نمی‌دهد پس از رأی‌گیری‌ها حمله حتماً انجام خواهد شد.

پیامد احتمالی برای ایران چیست؟

اگر نیروگاه‌های برق واقعاً در فهرست اهداف بوده باشند، اثر حمله می‌تواند از حوزه نظامی فراتر برود و بیمارستان‌ها، شبکه آب، ارتباطات، تولید صنعتی و زندگی روزمره مردم را مختل کند. به همین دلیل، ذکر «زیرساخت غیرنظامی» در گزارش صرفاً یک جزئیات فنی نیست. حقوق بشردوستانه بین‌المللی میان اهداف نظامی و اشیای غیرنظامی تمایز می‌گذارد و حتی درباره هدفی با کاربرد دوگانه نیز اصل تناسب و احتیاط پابرجاست.

در مقابل، مقام‌های اسرائیلی حمله پیش‌دستانه را ابزاری برای جلوگیری از شکل‌گیری تهدید بزرگ‌تر معرفی می‌کنند و در روزهای اخیر بر آمادگی برای حمله در صورت ضرورت تأکید کرده‌اند. تهران نیز هر حمله تازه را با پاسخ متقابل مرتبط دانسته است. نتیجه عملی این منطق بازدارندگی، افزایش خطر خطای محاسباتی است: یک آماده‌باش یا جابه‌جایی نظامی می‌تواند از سوی طرف مقابل مقدمه حمله تعبیر شود.

چه چیزهایی هنوز معلوم نیست؟

چهار پرسش اصلی بی‌پاسخ مانده است: آیا برای ۱۰ اکتبر فرمان اجرایی صادر شده بود یا فقط طرح آماده بود؛ کدام مقام اسرائیلی فهرست اهداف را تصویب کرده بود؛ آیا آمریکا صرفاً مشارکت خود را رد کرد یا واقعاً از اسرائیل خواست عملیات را کنار بگذارد؛ و آیا این گزینه پس از انتخابات دوباره فعال خواهد شد.

تا زمانی که سند، اظهارنظر رسمی قابل‌سنجش یا تحول عملی تازه‌ای منتشر نشود، نسبت دادن قطعیت به برنامه حمله درست نیست. گزارش‌ها از بحث و آمادگی نظامی سخن می‌گویند، اما درباره وجود عملیات آماده اجرا در ۱۰ اکتبر اختلاف دارند؛ جزئیات زمان، اهداف و نقش ترامپ همچنان عمدتاً بر منابع ناشناس استوار است.

پرتره آرشیوی بنیامین نتانیاهو در پنتاگون، ۵ فوریه ۲۰۲۵؛ عکس: Madelyn Keech / وزارت دفاع آمریکا، مالکیت عمومی در آمریکا؛ نسخه برش‌خورده در ویکی‌مدیا کامنز.

به‌روزرسانی ۳۰ مهر ۱۴۰۵: گزارش متعارض اورشلیم‌پست در ۲۱ اکتبر به متن افزوده شد و عبارت‌های القاکننده تأیید قطعی برنامه حمله اصلاح شدند. هیچ‌یک از روایت‌های متعارض به‌عنوان سند قطعی عملیات معرفی نمی‌شود.