روبیو و لاوروف در نیویورک درباره اوکراین گفت‌وگو کردند

دیدار مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، چهارشنبه ۲۳ سپتامبر در حاشیه هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل برگزار شد و حدود ۵۰ دقیقه ادامه داشت. وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد جنگ روسیه و اوکراین و روابط دوجانبه در دستور کار بود. وزارت خارجه روسیه نیز گفت دو طرف درباره اوکراین و مجموعه‌ای از مسائل بین‌المللی و دوجانبه گفت‌وگو کردند و بر ادامه تماس‌ها توافق داشتند. توافق نهایی برای پایان جنگ اعلام نشد.

آنچه می‌دانیم

برنامه دیدار روبیو و لاوروف اواخر سه‌شنبه اعلام شد. طبق برنامه منتشرشده از سوی وزارت خارجه آمریکا، دو وزیر خارجه صبح چهارشنبه در نیویورک با یکدیگر گفت‌وگو خواهند کرد. طرف روسی نیز برگزاری این ملاقات در ۲۳ سپتامبر را تأیید کرده است. این دیدار بخشی از دیپلماسی فشرده حاشیه UNGA81 است و در شرایطی انجام می‌شود که تلاش‌های واشنگتن برای یافتن راهی جهت کاهش درگیری روسیه و اوکراین هنوز به آتش‌بس پایدار نرسیده است.

اعلام ملاقات پس از دیدار ترامپ و زلنسکی در مقر سازمان ملل صورت گرفت. رئیس‌جمهور اوکراین گفته است در گفت‌وگو با ترامپ، امکان توقف متقابل حملات به زیرساخت‌های انرژی مطرح شده است. با این حال، تا پیش از نشست روبیو و لاوروف هیچ توافق تازه‌ای درباره آتش‌بس انرژی یا چارچوب مذاکرات صلح اعلام نشده است.

چرا این دیدار مهم است؟

گفت‌وگوی وزیران خارجه آمریکا و روسیه در نیویورک می‌تواند نخستین نشانه روشن از میزان آمادگی مسکو برای ورود به دور تازه‌ای از رایزنی‌ها پس از ملاقات ترامپ و زلنسکی باشد. واشنگتن در ماه‌های گذشته تلاش کرده میان فشار سیاسی بر روسیه و باز نگه‌داشتن کانال مذاکره تعادل برقرار کند. مسکو نیز بارها گفته است که درباره پایان جنگ گفت‌وگو می‌کند، اما شروط دو طرف درباره سرزمین‌های اشغالی، تضمین‌های امنیتی و نحوه توقف عملیات نظامی همچنان فاصله زیادی دارد.

موضوع انرژی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. حملات روسیه به زیرساخت‌های اوکراین و حملات پهپادی اوکراین به تأسیسات و پالایشگاه‌های روسیه، هرگونه تفاهم محدود درباره اهداف انرژی را به یکی از گزینه‌های عملی برای کاهش تنش تبدیل کرده است. با این حال، تجربه تلاش‌های قبلی نشان داده که اعلام سیاسی یک تفاهم لزوماً به توقف پایدار حملات منجر نمی‌شود.

نتیجه دیدار

طبق بیانیه کوتاه وزارت خارجه آمریکا، روبیو و لاوروف درباره جنگ روسیه و اوکراین و روابط آمریکا و روسیه گفت‌وگو کردند. وزارت خارجه روسیه گفت لاوروف بر آمادگی مسکو برای راه‌حل سیاسی و دیپلماتیک بر پایه آنچه روسیه «رفع ریشه‌های بحران» می‌نامد تأکید کرده است. طرف روسی همچنین اعلام کرد مسائل خاورمیانه، قفقاز جنوبی، آمریکای لاتین و کارکرد نمایندگی‌های دیپلماتیک دو کشور مطرح شده و دو طرف توافق کرده‌اند تماس‌ها را ادامه دهند.

هیچ توافق نهایی درباره پایان جنگ یا آتش‌بس جامع اعلام نشده است. بنابراین نتیجه عملی نشست فعلاً ادامه کانال دیپلماتیک میان واشنگتن و مسکو است، نه توافق صلح.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

هنوز روشن نیست ادامه تماس‌ها چه زمانی و در چه سطحی انجام می‌شود و آیا گفت‌وگوهای نیویورک به توافق محدود درباره حملات به زیرساخت‌های انرژی یا چارچوب مذاکرات گسترده‌تر منجر خواهد شد.

هیچ نشانه رسمی نیز وجود ندارد که ولادیمیر پوتین در این مرحله قصد حضور در نیویورک یا ملاقات مستقیم با ترامپ را داشته باشد. بنابراین، هر ادعایی درباره شکل‌گیری نشست رؤسای‌جمهور آمریکا و روسیه باید تا زمان اعلام رسمی جدا از خبر قطعی نگه داشته شود.

دیپلماسی حاشیه مجمع عمومی

UNGA81 امسال به محل تلاقی چند پرونده امنیتی بزرگ تبدیل شده است. علاوه بر جنگ اوکراین، گفت‌وگوهای مرتبط با ایران و آمریکا، امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و جنگ‌های خاورمیانه در دیدارهای رسمی و غیررسمی نیویورک دنبال می‌شوند. همین تراکم دیپلماتیک باعث شده ملاقات‌های دوجانبه خارج از سالن مجمع عمومی در برخی موارد از خود سخنرانی‌ها اهمیت عملی بیشتری پیدا کنند.

برای روسیه، حضور لاوروف فرصتی برای گفت‌وگو با دولت‌هایی است که در موضوع اوکراین مواضع متفاوتی دارند. یک مقام وزارت خارجه روسیه گفته است مسکو درخواست‌های احتمالی برای ملاقات با نمایندگان کشورهای غربی را با توجه به برنامه وزیر خارجه بررسی خواهد کرد.

مسیر بعدی

مهم‌ترین نشانه پس از نشست، readout رسمی دو طرف خواهد بود: اینکه آیا درباره توقف حملات به زیرساخت‌های انرژی، چارچوب مذاکرات صلح، تحریم‌ها یا تماس‌های بعدی توافقی حاصل شده است یا نه. تفاوت احتمالی میان روایت واشنگتن و مسکو نیز اهمیت دارد، زیرا می‌تواند نشان دهد فاصله طرفین در چه حوزه‌هایی باقی مانده است.

اگر نشست فقط به تکرار مواضع موجود ختم شود، اثر عملی آن محدود خواهد بود. اما اگر دو طرف از یک گام مشخص، حتی در سطح محدود مانند ادامه تماس‌ها یا بررسی آتش‌بس انرژی، خبر دهند، ملاقات نیویورک می‌تواند به یکی از تحولات دیپلماتیک مهم روز دوم مجمع عمومی تبدیل شود.