روسیه خواستار خروج سامانه موشکی Typhon آمریکا از ژاپن شد

روسیه روز جمعه ۱۸ سپتامبر اعلام کرد در اعتراض رسمی به ژاپن خواستار خروج سامانه موشکی میان‌برد Typhon آمریکا از خاک این کشور شده است. مسکو می‌گوید استقرار این سامانه در جزیره کیوشو امنیت روسیه و ثبات منطقه را تهدید می‌کند؛ موضعی که در یادداشت اعتراضی رسمی و سپس در دیدار معاون وزیر خارجه روسیه با سفیر ژاپن در مسکو تکرار شده است.

نکات کلیدی: اعتراض رسمی روسیه در قالب یادداشت دیپلماتیک ثبت شده است؛ موضوع، استقرار سامانه زمینی Typhon آمریکا در ژاپن است؛ مسکو خواستار خروج آن شده؛ اختلاف هم‌زمان با تنش دیرینه روسیه و ژاپن بر سر جزایر کوریل تشدید شده است.

روسیه دقیقاً به چه چیزی اعتراض کرده است؟

وزارت خارجه روسیه اعلام کرد یادداشت اعتراضی خود را اوایل سپتامبر به توکیو تحویل داده و در آن استقرار سامانه‌های Typhon را تهدیدی علیه امنیت ملی روسیه، صلح و ثبات منطقه‌ای توصیف کرده است. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، گفت مسکو با استقرار این سامانه‌ها در خاک ژاپن، حتی اگر در قالب رزمایش یا برای مدت محدود باشد، مخالف است.

این موضوع در سطح دیپلماتیک نیز پیگیری شد. آندری رودنکو، معاون وزیر خارجه روسیه، در دیدار با آکیرا موتو، سفیر ژاپن در مسکو، از توکیو خواست محتوای یادداشت اعتراضی را جدی بگیرد. بنابراین خبر فقط یک انتقاد رسانه‌ای یا اظهارنظر عمومی نیست؛ اعتراض از کانال رسمی دیپلماتیک منتقل شده است.

سامانه Typhon چیست و چرا حساسیت ایجاد کرده؟

Typhon یک سامانه زمینی متحرک ارتش آمریکاست که برای شلیک موشک‌هایی از جمله Tomahawk و SM-6 طراحی شده است. توان استفاده از موشک‌های دوربرد باعث شده استقرار آن در شرق آسیا فقط یک موضوع تاکتیکی در رزمایش تلقی نشود و چین و روسیه آن را در چارچوب موازنه موشکی منطقه ارزیابی کنند.

سامانه Typhon پیش‌تر نیز در ژاپن و در چارچوب تمرین‌های مشترک آمریکا و ژاپن دیده شده بود. اعتراض تازه مسکو بر استقرار سامانه در جزیره کیوشو متمرکز است. روسیه استدلال می‌کند حضور چنین سامانه‌ای زیرساخت لازم برای استقرار پیشرفته موشک‌های آمریکایی در نزدیکی حوزه امنیتی روسیه را ایجاد می‌کند. این ادعای امنیتی موضع رسمی مسکو است و به‌خودی‌خود اثبات نمی‌کند که سامانه برای حمله به روسیه مستقر شده است.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز معلوم نیست

اصل ارسال یادداشت اعتراض، درخواست روسیه برای خروج سامانه و مطرح شدن موضوع در دیدار دیپلماتیک تأیید شده است. همچنین روشن است که Typhon بخشی از گسترش قابلیت‌های موشکی زمینی آمریکا در منطقه هند-آرام به شمار می‌رود و ژاپن در سال‌های اخیر همکاری دفاعی خود با واشینگتن را افزایش داده است.

اما هنوز نباید از این اعتراض نتیجه گرفت که یک استقرار دائمی و عملیاتی برای هدف قراردادن روسیه ایجاد شده است. مدت دقیق حضور سامانه، وضعیت عملیاتی آن پس از پایان رزمایش‌ها و تصمیم نهایی آمریکا و ژاپن درباره تداوم استقرار از جمله مواردی است که باید جداگانه بررسی شود. همچنین اعتراض دیپلماتیک روسیه الزام حقوقی برای خروج سامانه ایجاد نمی‌کند.

اختلاف موشکی به پرونده کوریل گره خورده است

تنش تازه در خلأ شکل نگرفته است. روسیه و ژاپن دهه‌هاست بر سر چهار جزیره در جنوبی‌ترین بخش مجمع‌الجزایر کوریل اختلاف دارند. شوروی در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم این جزایر را در اختیار گرفت و ژاپن همچنان بر ادعای خود نسبت به آنها تأکید می‌کند. همین اختلاف یکی از دلایلی است که دو کشور هنوز پیمان صلح رسمی برای پایان جنگ جهانی دوم امضا نکرده‌اند.

سفر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، به جزایر مورد مناقشه در ماه گذشته واکنش توکیو را برانگیخت. مسکو در پاسخ تأکید کرده حاکمیت روسیه بر کوریل جنوبی را قابل مذاکره نمی‌داند. اکنون پرونده Typhon یک لایه نظامی تازه به رابطه‌ای افزوده که از قبل تحت فشار اختلاف ارضی، جنگ اوکراین و نزدیکی امنیتی ژاپن به آمریکا قرار داشت.

چرا این تحول اکنون اهمیت دارد؟

شرق آسیا در حال تجربه افزایش هم‌زمان ظرفیت‌های موشکی، پدافندی و ضدکشتی است. آمریکا شبکه حضور نظامی خود را با متحدانی مانند ژاپن و فیلیپین تطبیق می‌دهد؛ چین نیز توان موشکی گسترده‌ای در منطقه ایجاد کرده و روسیه، با وجود تمرکز بخش بزرگی از منابع نظامی‌اش بر جنگ اوکراین، شرق دور را بخشی از حوزه امنیت ملی خود می‌داند.

در چنین محیطی، یک سامانه متحرک می‌تواند فراتر از تعداد واقعی پرتابگرها اثر سیاسی داشته باشد. مسئله برای مسکو فقط توان امروز سامانه نیست، بلکه امکان تبدیل استقرارهای موقت به الگوی تکرارشونده یا پایدار است. برای توکیو نیز همکاری با آمریکا بخشی از بازدارندگی در برابر مجموعه‌ای از تهدیدهای منطقه‌ای است.

اعتراض روسیه چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

در کوتاه‌مدت، یادداشت اعتراض به معنی بحران نظامی فوری نیست. کانال‌های دیپلماتیک همچنان فعال‌اند و روسیه اعتراض خود را از طریق وزارت خارجه منتقل کرده است. با این حال، تکرار استقرار Typhon یا تبدیل حضور موقت به حضور طولانی‌تر می‌تواند واکنش‌های نظامی و سیاسی بیشتری از سوی روسیه و چین ایجاد کند.

مسکو می‌تواند در پاسخ رزمایش‌ها، استقرارهای موشکی یا فعالیت نظامی خود در شرق دور و جزایر کوریل را برجسته‌تر کند، اما تا زمانی که چنین اقدامی رسماً اعلام و تأیید نشده، نباید آن را پیامد قطعی اعتراض فعلی دانست.

مسیر بعدی چیست؟

سه موضوع تعیین‌کننده است: پاسخ رسمی ژاپن به درخواست روسیه، وضعیت سامانه Typhon پس از پایان برنامه‌های نظامی جاری، و اینکه آمریکا حضور این سامانه را در ژاپن تکرار یا طولانی می‌کند یا نه. هم‌زمان هر تحول در پرونده کوریل می‌تواند سطح تنش را افزایش دهد.

فعلاً واقعیت قابل تأیید این است که مسکو مخالفت خود را از سطح هشدار عمومی به اعتراض رسمی دیپلماتیک رسانده و خروج سامانه را خواسته است. اینکه این فشار بتواند تصمیم نظامی آمریکا و ژاپن را تغییر دهد هنوز روشن نیست.